Blog

Podstawy Nowy Testament

Nowy Testament: co to jest, 27 ksiąg po kolei i podział

Jacek Obolewicz · · 13 min czytania

Nowy Testament
W tym artykule
  1. Co znaczy „Nowy Testament” i skąd ta nazwa
  2. Ile ksiąg ma Nowy Testament i jaki jest jego podział
  3. Księgi Nowego Testamentu po kolei
  4. O czym jest Nowy Testament: związek ze Starym Testamentem
  5. Kiedy powstał Nowy Testament
  6. Dlaczego można ufać Nowemu Testamentowi
  7. Od czego zacząć czytanie Nowego Testamentu
  8. Co z tego dla mnie dzisiaj
  9. Posłuchaj w podcaście

Nowy Testament to druga część Biblii: 27 ksiąg napisanych po grecku w I wieku naszej ery, które opowiadają o Jezusie i o pierwszych chrześcijanach. Zaczyna się od czterech Ewangelii, czyli czterech relacji o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa, a kończy Apokalipsą. Słowo „testament” kojarzy się nam z ostatnią wolą zmarłego, ale w Piśmie Świętym znaczy po prostu przymierze: umowę, którą Bóg zawarł z ludźmi (zapowiada ją , a Jezus mówi o niej przy ostatniej wieczerzy w ). Co ważne, Nowy Testament jest taki sam w Bibliach katolickich i protestanckich: w obu tradycjach ma te same 27 ksiąg.

Nowy Testament znałem od dziecka z niedzielnych czytań i z serialu animowanego, który miał w tytule „Opowieści z Nowego Testamentu”. Sam po niego sięgnąłem dopiero na pierwszym roku studiów. Fragmentów miałem w głowie mnóstwo, ale leżały tam jak rozsypane puzzle, a po przeczytaniu go od początku zaczęły się układać w jedną historię. Opowiadam o tym w odcinku Łącznik między Starym a Nowym Testamentem.

Co znaczy „Nowy Testament” i skąd ta nazwa

Pierwsi uczniowie Jezusa nie mieli jeszcze w ręku zbioru z takim tytułem. Nazwa wzięła się z zapowiedzi proroka Jeremiasza, który mówił o nowym przymierzu:

Oto nadchodzą dni, mówi PAN, kiedy zawrę z domem Izraela i z domem Judy nowe przymierze; Nie takie przymierze, jakie zawarłem z ich ojcami w dniu, kiedy ująłem ich za rękę, aby ich wyprowadzić z ziemi Egiptu. Oni bowiem złamali moje przymierze, chociaż ja byłem ich mężem, mówi PAN. Ale takie będzie przymierze, które zawrę z domem Izraela po tych dniach, mówi PAN: Włożę moje prawo w ich wnętrzu i wypisze je na ich sercach. I będę ich Bogiem, a oni będą moim ludem. I nikt nie będzie już uczył swego bliźniego ani nikt swego brata, mówiąc: Poznaj PANA, bo wszyscy będą mnie znali, od najmniejszego aż do największego z nich, mówi PAN. Przebaczę bowiem ich nieprawość, a ich grzechów nigdy więcej nie wspomnę.

Przy ostatniej wieczerzy Jezus bierze kielich i mówi: „Ten kielich to nowy testament w mojej krwi, która jest za was wylana”. W tym przekładzie stoi słowo „testament”, ale chodzi o to samo, co u Jeremiasza: o nowe przymierze. Autor Listu do Hebrajczyków cytuje zapowiedź proroka i pokazuje, że Jezus jest pośrednikiem tego lepszego przymierza. Mówię o tym w odcinku Droga do samego Boga. Prościej: Stary Testament opisuje pierwsze przymierze, które Bóg zawarł z Izraelem, a Nowy opisuje to nowe, w którym Bóg zapisuje swoje prawo w ludzkich sercach. Więcej o samym pojęciu znajdziesz w tekście o przymierzu.

Ile ksiąg ma Nowy Testament i jaki jest jego podział

Nowy Testament ma 27 ksiąg i tyle samo w każdym wydaniu Biblii. Różnica między 73 a 66 księgami, o której piszę w osobnym tekście o tym, ile jest ksiąg w Biblii, dotyczy wyłącznie Starego Testamentu. Podział Nowego Testamentu jest prosty: cztery Ewangelie, Dzieje Apostolskie, 13 listów św. Pawła, List do Hebrajczyków wraz z siedmioma listami powszechnymi (razem 21 listów) i Apokalipsa.

Księgi Nowego Testamentu po kolei

Poniżej wszystkie księgi w kolejności, w jakiej stoją w Biblii, każda z linkiem do naszego wstępu.

Cztery Ewangelie (księgi 1 do 4)

  • Ewangelia św. Mateusza: Żyd, który pisze do Żydów o Jezusie, w którym wypełniają się obietnice dane Abrahamowi i Dawidowi.
  • Ewangelia św. Marka: najkrótsza i pełna akcji, krąży wokół jednego pytania, kim naprawdę jest Jezus.
  • Ewangelia św. Łukasza: relacja człowieka, który wszystko dokładnie sprawdził, z historiami, których nie ma w pozostałych Ewangeliach.
  • Ewangelia św. Jana: najbardziej inna z czterech, o Jezusie, który pokazuje dobrego Ojca i daje życie zaczynające się już dziś.

Po co aż cztery i czym się różnią, wyjaśniam w osobnym artykule o czterech Ewangeliach.

Dzieje Apostolskie (księga 5)

  • Dzieje Apostolskie: druga część dzieła Łukasza, o tym, jak garstka uczniów napełniona Duchem Świętym dociera z dobrą nowiną aż do Rzymu.

Listy św. Pawła (księgi 6 do 18)

  • List do Rzymian: najważniejszy list Pawła, o tym, że ratunek jest darem, który przyjmuje się przez wiarę.
  • 1 List do Koryntian: odpowiedź na kłopoty wspólnoty w Koryncie, od podziałów po zmartwychwstanie, z hymnem o miłości po drodze.
  • 2 List do Koryntian: bardzo osobisty list o zaufaniu, kiedy plany się sypią, i o Bożej mocy w ludzkiej słabości.
  • List do Galatów: najostrzejszy list Pawła, o wolności w Chrystusie i o tym, na czym naprawdę opiera się wiara.
  • List do Efezjan: podniosły list z więzienia o tym, co Bóg dla nas zrobił i jak z tego żyć we wspólnocie.
  • List do Filipian: krótki list z więzienia o radości, która nie zależy od okoliczności.
  • List do Kolosan: o tym, kim jest Jezus, który stoi ponad wszystkim, i o nowym życiu.
  • 1 List do Tesaloniczan: najstarszy z listów Pawła, ciepła pochwała młodej wspólnoty i słowa nadziei wobec śmierci.
  • 2 List do Tesaloniczan: o wytrwałości, o plotkach dotyczących powrotu Pana i o zwykłej codzienności w oczekiwaniu na Niego.
  • 1 List do Tymoteusza: osobisty list do młodego współpracownika o pobożności rozumianej jako życie po Bożemu.
  • 2 List do Tymoteusza: ostatni list Pawła z więzienia, o wytrwałości w wierze do samego końca.
  • List do Tytusa: do współpracownika na Krecie, o tym, jacy mają być przywódcy wspólnoty, i o łasce jako motywacji do lepszego życia.
  • List do Filemona: najkrótszy i najbardziej osobisty, prośba, żeby przyjąć zbiegłego Onezyma jak brata.

Kim był autor tych listów, zanim zaczął je pisać, opowiadam w tekście o św. Pawle.

List do Hebrajczyków i listy powszechne (księgi 19 do 26)

Listami powszechnymi nazywa się tradycyjnie listy Jakuba, Piotra, Jana i Judy.

  • List do Hebrajczyków: długie wyjaśnienie jednej myśli, że Jezus jest lepszy od wszystkiego, co było wcześniej; nie wiemy, kto go napisał.
  • List św. Jakuba: praktyczny list o wierze, którą widać w czynach.
  • 1 List św. Piotra: o cierpieniu i nadziei, dla tych, którym w wierze jest ciężko.
  • 2 List św. Piotra: pożegnalny list apostoła, o poznawaniu Jezusa i o Bożej cierpliwości.
  • 1 List św. Jana: o tym, jak poznać, że naprawdę jestem uczniem Jezusa.
  • 2 List św. Jana: króciutki list na 13 wersetów o miłości i ostrożności wobec zwodzicieli.
  • 3 List św. Jana: osobisty list do Gajusa o gościnności i wspieraniu tych, którzy głoszą Jezusa.
  • List św. Judy: 25 wersetów o walce o wiarę i o pięknym zakończeniu pełnym uwielbienia.

Apokalipsa (księga 27)

  • Apokalipsa św. Jana: ostatnia księga Biblii, zapis wizji, w której bywa ciężko, ale ostatnie słowo należy do Boga, a finałem jest nowy świat.

O czym jest Nowy Testament: związek ze Starym Testamentem

Najkrócej: o Jezusie i o tym, co zaczyna się od Jego przyjścia. Ewangelie opowiadają, kim był, Dzieje, jak ta nowina wyszła poza Jerozolimę, listy, jak według niej żyć, a Apokalipsa, dokąd to wszystko zmierza. Ale Nowy Testament nie wziął się znikąd.

Dlatego Ewangelia Mateusza stoi na samym początku. W odcinku mówię, że Mateusz zaczyna od rodowodu Jezusa, syna Dawida i syna Abrahama , bo obaj dostali od Boga obietnice, a Jezus jest ich wypełnieniem. Odwołań do Starego Testamentu jest u niego ponad 130 i tylko on tak często powtarza, że coś stało się po to, by wypełniło się to, co zapowiedział prorok. Sam Jezus mówi: „Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić” .

Do tego dochodzi odległość. W odcinku porównuję to do podania Francuzowi polskiej powieści sprzed dwustu lat z komentarzem „przeczytaj, to proste”. Nowy Testament dzieli od nas dwa tysiące lat, inna kultura i kilkaset lat historii między Starym Testamentem a pojawieniem się Jezusa. To trochę jak oglądanie serii filmów od środka: może być świetnie, ale nie wiesz, skąd się coś wzięło. O tym, że Stary Testament kończy się niedokończoną historią, która aż prosi się o ciąg dalszy, mówię w odcinku Jak lepiej zrozumieć historię Starego Testamentu. Całą Biblię jako jedną historię opisuję w tekście co to jest Biblia.

Kiedy powstał Nowy Testament

Dokładne daty poszczególnych ksiąg zostawiam historykom. Ogólny obraz jest taki, że Nowy Testament powstawał w ciągu kilku dziesięcioleci po zmartwychwstaniu Jezusa, a więc w świecie, w którym żyli jeszcze ludzie pamiętający te wydarzenia. Autorami byli uczniowie Jezusa, w większości naoczni świadkowie, jak Mateusz, Jan i Piotr, albo ich bliscy współpracownicy: Marek spisał to, co słyszał od Piotra, a Łukasz wypytał świadków i wszystko sprawdził.

Z kilku rzeczy możemy być w miarę pewni. W odcinku o 1 Liście do Tesaloniczan mówię, że to najstarszy z zachowanych listów Pawła, napisany w Koryncie około 51 roku, czyli dość krótko po wydarzeniach z życia Jezusa (Zawsze można żyć lepiej). Wśród Ewangelii przyjmuje się, że pierwszy był Marek, napisany przez Jana Marka, ucznia Piotra, więc pośrednio mamy w nim relację naocznego świadka (Najważniejsze przesłanie Marka). Jan napisał najprawdopodobniej najpóźniej, kiedy trzy pozostałe relacje już istniały (Źródło prawdziwego życia). Dlatego kolejność ksiąg w Biblii nie jest kolejnością ich powstawania.

Skąd wiemy, że to właśnie te księgi? Paweł pisał listów więcej, niż mamy w Biblii. Widać to choćby w prośbie, żeby list do Kolosan odczytać także w Laodycei i przeczytać list stamtąd . W odcinku Jezus ponad wszystkim mówię, że pierwsze wspólnoty uczniów uznały te księgi, które mamy dzisiaj, za najbardziej wiarygodne, potrzebne i natchnione przez Boga, i że nie ma sensu doszukiwać się w tym teorii spiskowych. Całą opowieść o tym, jak powstawała Biblia, znajdziesz w tekście kiedy powstała Biblia.

Dlaczego można ufać Nowemu Testamentowi

Biblia, jak często powtarzam, nie boi się trudnych pytań. Najlepszy przykład daje sam Łukasz, który od razu przyznaje, że nie był naocznym świadkiem, ale sprawdził wszystko po kolei:

Postanowiłem i ja, który to wszystko od początku dokładnie wybadałem, opisać ci [to] po kolei, zacny Teofilu; Abyś nabrał pewności co do tego, czego cię nauczono.

Łukaszowi zależy na tym, żeby wiara opierała się na konkretach, a nie na zasadzie „ktoś mi powiedział”. W odcinku Solidny dokument historyczny mówię, że w Ewangelii i w Dziejach Apostolskich Łukasz wymienia 32 kraje, 54 miasta i 9 wysp i że nie ma tam pomyłek. Opowiadam też o historyku Williamie Ramsayu, który był sceptyczny, wybrał się na Bliski Wschód, żeby podważyć wiarygodność Łukasza, a po latach badań uznał go za historyka najwyższych lotów.

Drugi powód: Nowy Testament nie ukrywa swoich celów. Jan pisze wprost, po co powstała jego księga:

I wiele innych cudów uczynił Jezus na oczach swoich uczniów, które nie są napisane w tej księdze. Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu.

Trzeci powód dotyczy najważniejszego wydarzenia, czyli zmartwychwstania. W odcinku Problem zmartwychwstania przytaczam wypowiedzi historyków starożytności, według których materiał dowodowy jest bardzo bogaty, a odrzucanie go z góry jest raczej uprzedzeniem niż wnioskiem z badań. Nie musisz mi wierzyć na słowo. Sprawdzaj, czytaj i pytaj.

Od czego zacząć czytanie Nowego Testamentu

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi, ale mam kilka wskazówek. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z Pismem Świętym, najczęściej poleca się Ewangelię Jana i ja też ją polecam. Jan sam wyjaśnia, po co ją napisał, i dobrze pokazuje, kim jest Jezus. Jeśli lubisz szybką akcję, zacznij od Marka, który ma tylko 16 rozdziałów. Mateusza, który otwiera Nowy Testament, najlepiej czytać ze znajomością Starego.

Jeśli chcesz po Ewangeliach sięgnąć po jakiś list, na początek proponuję List do Rzymian. W odcinku Wszyscy mamy problem mówię, że gdybyś wylądował na bezludnej wyspie i miał zrozumieć, o co chodzi w chrześcijaństwie, to właśnie ten list omawia to najbardziej kompleksowo. Bardziej praktyczny jest List św. Jakuba, a o List do Hebrajczyków lepiej się nie rozbijać na samym początku, bo jest jednym z najtrudniejszych tekstów Nowego Testamentu.

W naszym planie czytania cały Nowy Testament zajmuje dni od 275 do 365, czyli ostatnie trzy miesiące roku. Kolejność jest nietypowa: po Marku czytamy od razu Jana, a Łukasza razem z Dziejami Apostolskimi, bo obie księgi napisał ten sam autor. Praktyczne wskazówki, jak w ogóle czytać Pismo Święte, znajdziesz w artykule 6 praktycznych porad, jak czytać Pismo Święte.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Nie musisz znać wszystkiego. Dwadzieścia siedem ksiąg to nie jedna gruba powieść, tylko mała biblioteka. Wybierz jedną księgę, przeczytaj do końca i zobacz, co z niej zostaje.

Czytaj Nowy Testament razem ze Starym. Im lepiej znasz Stary Testament, tym więcej widzisz w Nowym. Nie traktuj go jako lektury dodatkowej, bo to właśnie tam przygotowana jest scena dla Jezusa.

Szukaj Jezusa, a nie samych informacji. Nowy Testament nie powstał po to, żebyśmy zebrali ciekawostki, tylko żebyśmy poznali Osobę. Cała Biblia kończy się zaproszeniem: kto pragnie, niech przyjdzie i darmo weźmie wodę życia . W odcinku Całkowicie nowy świat kończę cały rok właśnie tym zaproszeniem.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać cały Nowy Testament razem ze mną, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).