Ile jest ksiąg w Biblii? 73 czy 66 i jak są ułożone

Ile jest ksiąg w Biblii? To zależy od wydania, które trzymasz w ręku, ale sama odpowiedź jest prosta. W wydaniach katolickich Biblia ma 73 księgi, czyli 46 w Starym Testamencie i 27 w Nowym, a w wydaniach protestanckich ma ich 66, czyli 39 w Starym Testamencie i te same 27 w Nowym. Różnica dotyczy więc wyłącznie Starego Testamentu, a dokładniej kilku ksiąg, które nazywa się deuterokanonicznymi. W podcaście czytamy 66 ksiąg, czyli te, które znajdziesz w każdym wydaniu, więc niezależnie od tego, jaką Biblię masz na półce, możesz spokojnie czytać razem z nami.

Ile ksiąg ma Stary Testament, a ile Nowy Testament

• Stary Testament: 46 ksiąg w wydaniach katolickich, 39 w protestanckich.
• Nowy Testament: 27 ksiąg w każdym wydaniu.
• Cała Biblia: 73 albo 66 ksiąg, zależnie od tego, ile ksiąg ma Biblia w danym wydaniu.

Skąd w ogóle bierze się ta różnica? Wydania katolickie mają w Starym Testamencie dodatkowe księgi, takie jak Księga Tobiasza, Judyty, Mądrości, Syracha, Barucha i dwie Księgi Machabejskie. W Biblii hebrajskiej ich nie było, a pojawiły się dopiero przy okazji greckiego tłumaczenia Starego Testamentu, które nazywamy Septuagintą. Mówię o tym w odcinku Dzień 119: Dobra Nowina według Izajasza, bo właśnie tam zaczynamy Księgę Izajasza i to był dobry moment, żeby powiedzieć, jak ułożona jest cała Biblia. Warto też wiedzieć, że w niektórych tradycjach, na przykład prawosławnej, tych dodatkowych ksiąg jest jeszcze więcej.

Nie będę tutaj oceniał, które wydanie jest „właściwe”, bo nie o to w tym tekście chodzi. Wiem natomiast, że księgi deuterokanoniczne bywają naprawdę bardzo wartościowe. Księgi Machabejskie opowiadają o czasach między Starym a Nowym Testamentem, więc pomagają zrozumieć świat, w którym pojawia się Jezus, i dlatego polecam do nich zajrzeć, jeśli masz je w swojej Biblii. Wspominam o tym w odcinku Dzień 274: Jak lepiej zrozumieć historię Starego Testamentu.

Na koniec tej części jeszcze ciekawostka, w której nie szukam żadnej magii, ale po prostu ją lubię: Księga Izajasza ma 66 rozdziałów, czyli dokładnie tyle, ile ksiąg ma wydanie protestanckie. Do tego sama księga dzieli się na dwie części, bo do trzydziestego dziewiątego rozdziału jest w niej dużo o sądzie, a od czterdziestego pojawia się przesłanie nadziei. Więcej o tej księdze znajdziesz we wstępie do Księgi Izajasza.

Księgi Biblii: lista i podział Biblii na grupy

Nie wypiszę tu wszystkich ksiąg jedna po drugiej, bo taki spis masz na początku każdej Biblii. Dużo bardziej pomaga podział Biblii na grupy, bo kiedy wiesz, że dana księga jest historią, poezją albo listem, od razu czytasz ją inaczej i inaczej się do niej nastawiasz. Poniżej znajdziesz układ, który jest w większości wydań.

Pięcioksiąg, czyli Tora

To pięć pierwszych ksiąg Biblii: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb i Powtórzonego Prawa. Dla Żydów to jedna spójna księga podzielona na pięć części i właśnie ją nazywają Torą. Znajdziesz w niej początek świata, wyjście Izraela z Egiptu i prawo, które Bóg dał swojemu ludowi. Wiele osób pamięta z Tory przede wszystkim przepisy, ale prawo jest tylko częścią większej historii, w której Bóg zaczyna realizować swój plan ratunku dla ludzi. Mówię o tym w odcinku Dzień 69: Bóg zawsze dotrzymuje słowa. Jeśli chcesz wejść głębiej, zacznij od wstępu do Tory, a potem sięgnij po wstępy do Księgi Rodzaju, Wyjścia, Kapłańskiej i Powtórzonego Prawa.

Księgi historyczne

Ta grupa zaczyna się od Księgi Jozuego, a kończy na Księdze Estery. Opowiada historię Izraela: wejście do Ziemi Obiecanej, czasy sędziów i królów, niewolę babilońską i powrót z niej. W Księdze Sędziów powtarza się schemat, który często nazywa się cyklem grzechu, ale ja wolę widzieć w nim cykl Bożego ratunku, bo Bóg za każdym razem odpowiada na wołanie ludzi (Dzień 84). Dwie Księgi Samuela i dwie Księgi Królewskie tworzą jeden ciąg opowieści o królach Izraela. Księgi Kronik opowiadają tę samą historię jeszcze raz, ale z innej perspektywy i z myślą o ludziach, którzy wrócili z niewoli (Dzień 254).

Księgi mądrościowe i poetyckie

Do tej grupy należą Hiob, Psalmy, Przysłów, Kohelet i Pieśń nad Pieśniami, a w wydaniach katolickich dochodzą jeszcze Księga Mądrości i Księga Syracha. To księgi o życiu, które znamy z własnego podwórka, czyli o cierpieniu, modlitwie, mądrości, sensie i miłości. Psalmy to modlitwy i pieśni, które pokazują, jak można rozmawiać z Bogiem. Księga Przysłów to skarbnica mądrości, do której dobrze wracać przez cały rok (Dzień 221). Dla bardziej wymagających są Księga Hioba i Księga Koheleta, a dla ciekawych Pieśń nad Pieśniami.

Prorocy

Księgi prorockie zaczynają się od Izajasza i kończą na Malachiaszu, a w standardowym układzie należą do nich także Lamentacje i Księga Daniela. Proroków dzieli się na większych i mniejszych, ale nie dlatego, że jedni byli ważniejsi od drugich, tylko po prostu ze względu na objętość ich ksiąg (Dzień 134). Prorocy pomagają też lepiej zrozumieć czasy królów, bo często odnoszą się do konkretnych wydarzeń z historii Izraela. A Księgę Izajasza nazywa się nawet Ewangelią według Izajasza, bo tak wyraźnie zapowiada Mesjasza.

Cztery Ewangelie

Ewangelie według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana to cztery relacje o życiu Jezusa, a samo słowo „ewangelia” znaczy po prostu dobra nowina. O różnicach między nimi opowiadam w artykule o czterech Ewangeliach, a tutaj tylko w skrócie. Mateusz był Żydem, który pisał do Żydów, i dlatego zaczyna od rodowodu Jezusa Mt 1,1 i tak często odwołuje się do Starego Testamentu (Dzień 275). Marek jest najkrótszy i pełen akcji (Dzień 288). Łukasz bada wszystko dokładnie, tak jak robi to historyk (Dzień 305). A Jan brzmi zupełnie inaczej niż pozostali trzej ewangeliści (Dzień 296).

Dzieje Apostolskie

Ta księga opowiada, co się działo po wniebowstąpieniu Jezusa: jak zstąpił Duch Święty i jak pierwsi uczniowie wychodzą z wiarą poza mury Jerozolimy. Zaczyna się od słów, które Jezus mówi uczniom na pożegnanie Dz 1,8. To księga, która mocno wpłynęła na moją drogę wiary (Dzień 317), a wstęp do niej znajdziesz w artykule o Dziejach Apostolskich.

Listy

W Nowym Testamencie jest 21 listów. Otwiera je List do Rzymian, czyli najbardziej kompleksowe omówienie drogi zbawienia, jakie napisał św. Paweł (Dzień 328). Paweł pisał zarówno do całych wspólnot, jak i do pojedynczych osób. Po jego listach są jeszcze List do Hebrajczyków i tak zwane listy powszechne, czyli listy Jakuba, Piotra, Jana i Judy. Jeśli chcesz zacząć od któregoś z nich, polecam wstępy do Listu do Rzymian, 1 Listu do Koryntian, Listu do Efezjan, Listu do Filipian albo Listu św. Jakuba. List Jakuba to zresztą jeden z moich ulubionych, bo najlepiej czyta się go na stojąco, czyli tak, że od razu pobudza do działania (Dzień 355).

Apokalipsa

Apokalipsa to ostatnia księga Biblii i chyba ta, która wzbudza najwięcej emocji. Sam wolę nazywać ją Księgą Objawienia, bo tak zaczyna się jej pierwszy werset Ap 1,1, a objawienie znaczy po prostu odsłonięcie. Nie ma się więc czego bać, bo finałem tej księgi jest zupełnie nowe rozdanie dla ludzkości. Kluczem do jej zrozumienia jest natomiast Stary Testament i dlatego tak ważne jest, żeby go znać (Dzień 360).

W jakiej kolejności czytać Biblię

Biblia, którą pewnie masz w domu, układa Stary Testament tak, jak opisałem wyżej, czyli najpierw Pięcioksiąg, potem księgi historyczne, mądrościowe i na końcu prorocy. Biblia hebrajska układa te same księgi inaczej, w trzy części: Tora, Prorocy i Pisma. Do Proroków zaliczają się tam również Księga Jozuego, Sędziów, Samuela i Królewskie, a w Pismach są między innymi Psalmy, Hiob, Rut i Kroniki. Nowy Testament ma natomiast w większości wydań tę samą kolejność.

W naszym planie czytamy Stary Testament w kolejności hebrajskiej. Nie ma w tym żadnej magii, a mój powód jest bardzo przyziemny: chciałem mieć Kroniki na samym końcu Starego Testamentu, jako powtórkę całej historii Izraela tuż przed Nowym (Dzień 254). Skutek uboczny jest taki, że po Księdze Sędziów od razu czytamy Samuela, a Księgę Rut dopiero później. Jeśli chcesz, przeczytaj ją wcześniej, bo jest króciutka i pięknie łączy Sędziów z Samuelem. Wyjaśniam to w odcinkach Dzień 84 i Dzień 85.

Od czego zacząć: co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, nie zrażaj się liczbą. Siedemdziesiąt trzy albo sześćdziesiąt sześć ksiąg brzmi groźnie, ale to nie jest jedna gruba powieść, tylko cała biblioteka, w której każda księga ma swój gatunek. Nie musisz jej przeczytać w tydzień, a plan możesz rozłożyć nawet na dwa lata i naprawdę nic się nie stanie.

Po drugie, możesz zacząć od Nowego Testamentu. Sam tak zrobiłem. Byłem ministrantem i lektorem, więc miałem w głowie mnóstwo pojedynczych fragmentów, ale były jak rozsypane puzzle. Dopiero kiedy zacząłem czytać Nowy Testament od początku, zaczęły mi się składać w jedną historię. Osobom, które dopiero zaczynają, często poleca się Ewangelię Jana i to ma sens. Z kolei od Mateusza zaczyna się cały Nowy Testament, bo to on najmocniej łączy go ze Starym (Dzień 275).

Po trzecie, nie zostawiaj Starego Testamentu na boku. Wiele osób mówi, że jest za trudny i że do jego czytania trzeba mieć skończone studia. Nie zgadzam się z tym, bo są narzędzia, które naprawdę pomagają, na przykład materiały Bible Project. Zresztą w drodze do Emaus sam zmartwychwstały Jezus tłumaczy uczniom, co mówią o Nim Pisma:

I zaczynając od Mojżesza i wszystkich proroków, wykładał im, co było o nim [napisane] we wszystkich Pismach.

Trochę dalej Jezus wylicza Prawo Mojżesza, Proroków i Psalmy Łk 24,44, co brzmi jak echo tego trójpodziału, o którym pisałem wyżej. Dlatego co roku, kiedy czytam Stary Testament, zastanawiam się, co odkryję w nim na temat Jezusa. Całą tę myśl rozwijam w odcinku Dzień 16: Po co czytać Stary Testament.

Po czwarte, czytaj całość, a nie tylko to, co ci pasuje. Jeśli Biblia ma być dla nas autorytetem, to poznajmy ją od początku do końca i bądźmy gotowi także na fragmenty, które mogą nam się nie podobać (Dzień 146). Samo odhaczenie wszystkich ksiąg to jednak jeszcze nie cel. Chodzi o to, żeby wziąć te słowa do serca, jak czytamy w Księdze Powtórzonego Prawa Pwt 11,18, i mieć je wciąż na uwadze. Opowiadam o tym w odcinku Dzień 62: Jak sprawić, żeby Biblia zaczęła działać w naszym życiu.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 16 · Księga Rodzaju 46-47Po co czytać Stary TestamentDroga do Emaus i dlaczego Stary Testament wskazuje na Jezusa.

Dzień 69 · Księga Powtórzonego Prawa 32-34Bóg, który dotrzymuje słowaKoniec Pięcioksięgu i to, czym naprawdę jest Tora.

Dzień 85 · 1 Księga Samuela 1-3Jak usłyszeć BogaDlaczego czytamy Stary Testament w kolejności hebrajskiej i gdzie podziała się Księga Rut.

Dzień 119 · Księga Izajasza 1-4Dobra nowina według IzajaszaIle ksiąg ma Biblia i jak dzieli się Stary Testament.

Dzień 254 · 1 Księga Kronik 1-2Jak dobrze wystartować w Księdze KronikDlaczego Kroniki czytamy na końcu Starego Testamentu.

Dzień 274 · 2 Księga Kronik 35-36Jak lepiej zrozumieć historię Starego TestamentuKoniec Starego Testamentu, prorocy i czas między Testamentami.

Dzień 275 · Ewangelia św. Mateusza 1-4Łącznik między Starym a Nowym TestamentemPoczątek Nowego Testamentu i moja droga od Ewangelii do Starego Testamentu.

Dzień 328 · List do Rzymian 1-4Wszyscy mamy problemPoczątek listów i List do Rzymian.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika, a zacząć możesz od pierwszego dnia albo dołączyć w dowolnym miejscu.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).