Księga Kapłańska: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać

Księga Kapłańska to trzecia księga Pisma Świętego i coś w rodzaju podręcznika na temat tego, jak zwykli ludzie mogą żyć blisko świętego Boga, który zamieszkał pośród nich. Jeśli pytasz, o czym jest Księga Kapłańska, to moja najkrótsza odpowiedź brzmi: o tym, jak człowiek dostaje przebaczenie i bliskość z Bogiem, a potem o tym, jak ma żyć, żeby tę bliskość nosić w sobie na co dzień.

Od razu się przyznam, że to jest miejsce, w którym wiele osób rzuca czytanie Biblii od początku do końca. Początek Księgi Rodzaju wciąga, bo jest stworzenie świata, są historie Abrahama i Józefa, a tu nagle ofiary, kapłani i przepisy, z którymi nie bardzo wiadomo, co zrobić. W ostatnim odcinku o tej księdze mówię wprost, że bez szerszej perspektywy była spora szansa, że właśnie tutaj byś odpadł. Dlatego w tym artykule patrzymy na tę księgę z góry, żeby zobaczyć, po co ona w ogóle jest.

Księga Kapłańska: streszczenie i plan księgi

W tej księdze prawie nic się nie dzieje, jeśli chodzi o wydarzenia. Izraelici stoją obozem pod górą Synaj, a Bóg przemawia do Mojżesza z Namiotu Zgromadzenia Kpł 1,1, czyli z przenośnego sanktuarium, które lud zbudował pod koniec Księgi Wyjścia. Cała księga to instrukcja dla ludzi, którzy od teraz mają mieszkać tuż obok Niego. Można ją podzielić tak:

1. Ofiary (rozdziały 1-7). Tu dowiadujemy się, jakie ofiary składano i co każda z nich znaczyła, na przykład ofiara całopalna Kpł 1,3-4 i ofiara za grzech Kpł 4,20.
2. Kapłani (rozdziały 8-10). Aaron i jego synowie zostają poświęceni do służby Kpł 8,12, a w rozdziale 10 dwóch jego synów, Nadab i Abihu, ofiaruje „obcy ogień” i ginie Kpł 10,1-3.
3. Czystość i nieczystość (rozdziały 11-15). To przepisy o pokarmach, o chorobach skóry i o sprawach cielesnych, które spina jedno wezwanie: „Uświęcajcie się więc i bądźcie świętymi” Kpł 11,44.
4. Dzień Przebłagania (rozdział 16). Raz w roku kapłan dokonuje przebłagania za cały lud i właśnie tu pojawia się słynny kozioł ofiarny.
5. Lud święty (rozdziały 17-27). Ta część mówi o tym, jak żyć na co dzień, od relacji między ludźmi, przez święta, aż po rok jubileuszowy. Księga kończy się obietnicą Boga: „będę przechadzał się wśród was” Kpł 26,12.

Kto napisał Księgę Kapłańską i kiedy

Tradycja przypisuje tę księgę Mojżeszowi. Należy ona do Pięcioksięgu, czyli Tory, którą nazywa się też Prawem Mojżesza, a w samej księdze to właśnie Mojżesz przekazuje ludowi słowa, które słyszy od Pana. Nie musi to oczywiście znaczyć, że sam napisał każde zdanie. Warto też wiedzieć, że przez całą księgę lud stoi obozem pod Synajem i dopiero w Księdze Liczb wyruszy w dalszą drogę.

Ofiary w Księdze Kapłańskiej: po co były

To pytanie zadaje sobie prawie każdy, kto dotrze do tego miejsca, i odpowiadam na nie w odcinku Po co Jezus przyszedł na świat. Ofiary nie były sposobem, żeby sobie zasłużyć na Boga albo Go przekupić. Były Bożym darem, który pozwalał ludziom doświadczyć przebaczenia i bliskości, a zarazem zapowiedzią tego, co Bóg zrobi później w Jezusie. Wystarczy spojrzeć na trzy z nich:

Jeśli jego ofiara całopalna [będzie] ze stada, niech złoży samca bez skazy. Niech go złoży dobrowolnie przed PANEM u wejścia do Namiotu Zgromadzenia. I położy swą rękę na głowie ofiary całopalnej, a zostanie przyjęta jako przebłaganie za niego.

Kpł 1,3-4

• Ofiara całopalna była najdroższa, bo nic z niej nie zostawało, cała należała do Boga. Podobnie Jezus oddał za nas całe swoje życie, niczego nie zostawiając dla siebie.
• Ofiara z pokarmów wyrażała wdzięczność, a wdzięczność to coś, co trzyma nas we właściwej relacji z Bogiem.
• Ofiara pokoju pozwalała niejako usiąść z Bogiem do stołu, bo część tej ofiary dostawał ten, kto ją składał, i mógł ją zjeść. Jako nastolatek nie cierpiałem czekać z obiadem na rodziców, a dziś wiem, że te rozmowy przy stole bardzo nas do siebie zbliżyły.

Grzech i przebaczenie w Księdze Kapłańskiej

W kolejnych rozdziałach przy każdej ofierze za grzech wraca to samo zdanie, że grzech zostanie przebaczony Kpł 4,20. W odcinku Jak doświadczyć przebaczenia pokazuję dwa oblicza grzechu. Pierwsze to grzech, który dotyczy nas wszystkich Rz 6,23, bo każdy z nas potrzebuje przebaczenia. Drugie to grzech, który się do nas przyplątuje, choć wcale go nie szukaliśmy: coś zobaczyłeś, coś usłyszałeś i czujesz się po tym brudny. Jezus porównał to do kurzu, który zbiera się na nogach po drodze, kiedy umywał uczniom nogi J 13,5. Potrzebujemy więc ludzi, którzy przyjdą do nas z ręcznikiem, zamiast pytać z wyrzutem, czemu to zrobiliśmy, bo „miłość zakrywa mnóstwo grzechów” 1 P 4,8.

Dzień Przebłagania i kozioł ofiarny

W rozdziale 16 czytamy, że raz w roku kapłan kładł ręce na głowie żywego kozła, wyznawał nad nim grzechy całego ludu i wysyłał go na pustynię:

I Aaron położy obie ręce na głowie żywego kozła, wyznawać będzie nad nim wszystkie nieprawości synów Izraela i wszystkie ich przestępstwa ze wszystkimi ich grzechami i złoży je na głowę tego kozła, i wypuści [go] przez wyznaczonego człowieka na pustynię.

Kpł 16,21

Stąd właśnie wzięło się nasze powiedzenie o kozle ofiarnym, czyli o kimś, na kogo zrzuca się winę innych. Dzień Przebłagania wraca jeszcze w rozdziale 23, w kalendarzu świąt Kpł 23,27. W odcinku Jak żydowskie święta pomagają nam zrozumieć chrześcijaństwo zestawiam to z Listem do Hebrajczyków, który mówi, że Chrystus wszedł do Miejsca Najświętszego nie z krwią kozłów, ale z własną krwią i zdobył dla nas wieczne odkupienie Hbr 9,12-14.

Kapłaństwo w Biblii: kto jest kapłanem

W starożytnym Izraelu kapłani pośredniczyli między Bogiem a ludźmi i musieli zbliżać się do Niego bardzo uważnie, a historia Nadaba i Abihu pokazuje, jak bardzo serio traktowano wtedy Bożą świętość. A jednak Bóg powiedział do całego narodu, a nie tylko do kapłanów: „będziecie mi królestwem kapłanów i narodem świętym” Wj 19,5-6. Do tych słów nawiązuje później św. Piotr, kiedy pisze do wierzących: „wy [jesteście] rodem wybranym, królewskim kapłaństwem” 1 P 2,9.

W odcinku Szczególne powołanie każdego wierzącego zaznaczam, że nie podważa to szczególnych powołań w Kościele. Chodzi o to, że każdy z nas może pomóc komuś innemu spotkać się z Bogiem. To jest zresztą powód, dla którego nagrywam ten podcast: chcę się podzielić tym, czego sam doświadczyłem, czytając Biblię.

Nieczystość w Biblii: trędowaty i kobieta z krwotokiem

Przepisy o nieczystości budzą chyba najwięcej emocji, bo na przykład trędowaty miał mieszkać sam, poza obozem Kpł 13,45-46. W odcinku Jak Bóg chce rozprawić się z nieczystością w naszym życiu tłumaczę, że nieczystość nie oznaczała winy ani zła moralnego, czyli nie była karą za grzech. Te przepisy miały chronić człowieka, żeby nie narobił sobie kłopotów, zbliżając się do świętego Boga.

W Ewangelii trędowaty podchodzi do Jezusa i mówi: „jeśli chcesz, możesz mnie oczyścić”. Jezus wyciąga rękę, dotyka go i odpowiada: „Chcę, bądź oczyszczony” Mt 8,2-3. Zobacz, co się tu dzieje: to nie Jezus staje się nieczysty przez ten dotyk, tylko nieczystość ustępuje Jego świętości. I jeszcze jedno, bo myślę, że wielu z nas ma z tym problem: łatwiej nam uwierzyć, że Bóg może, niż że chce, a Jezus mówi wprost, że chce.

Podobnie jest w historii kobiety, która od dwunastu lat cierpiała na krwotok Mt 9,20-22, więc według tych przepisów przez dwanaście lat była nieczysta. W odcinku Czy warto wierzyć w Stary Testament zwracam uwagę, że w hebrajskim to samo słowo oznacza skrzydła i frędzle szaty. Malachiasz zapowiada „Słońce sprawiedliwości z uzdrowieniem na swoich skrzydłach” Ml 4,2, a ta kobieta dotyka właśnie frędzla szaty Jezusa, czyli uwierzyła w to, co było napisane o Mesjaszu.

Bądźcie święci, bo Ja jestem święty

To zdanie wraca w tej księdze jak refren i jest tak naprawdę jej sercem:

Przemów do całego zgromadzenia synów Izraela i powiedz im: Bądźcie święci, bo ja, PAN, wasz Bóg, [jestem] święty.

Kpł 19,2

Co to właściwie znaczy? W odcinku Jak pomagać innym odkrywać wiarę tłumaczę, że „święty” znaczy przede wszystkim oddzielony, przeznaczony do ważnego celu, a nie po prostu grzeczny. Człowiek został stworzony na obraz Boga, więc przez nasze życie inni mają mieć szansę zobaczyć, jaki On jest. Jezus mówi to samo, tylko innymi słowami, kiedy nazywa nas solą i światłem Mt 5,13-16, a św. Piotr cytuje to zdanie z Księgi Kapłańskiej wprost 1 P 1,15-16.

Mnie to dotyka osobiście. Na pierwszym roku studiów mieszkałem z gościem ze wspólnoty Mamre z Częstochowy i patrzyłem, jak funkcjonuje ze swoją dziewczyną, dziś jego żoną. Nic mi nie mówili i niczego mi nie tłumaczyli, a ja czułem, że chcę tego, co oni mają. Wiara, którą widać w życiu, działa mocniej niż kazanie.

W tym samym dziewiętnastym rozdziale jest też zdanie „będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie” Kpł 19,18, które Jezus przywoła później jako drugie z największych przykazań Mt 22,37-40. Świętość w tej księdze ma więc całkiem praktyczny wymiar: chodzi na przykład o to, żeby zostawić część pola dla ubogiego i przybysza Kpł 19,9-10 i żeby traktować obcego jak swojego Kpł 19,34.

Biblia o seksie

Rozdział 18 to temat, o którym w odcinku Czego Biblia uczy na temat seksu mówię uczciwie i bez moralizowania. Trzeba pamiętać, że to, przed czym Bóg tu ostrzega, było dla sąsiadów Izraela zwykłą normą, dlatego rozdział zaczyna się od słów: „Nie czyńcie według zwyczajów ziemi Egiptu” Kpł 18,3. Widzę w tych prawach ramy, które nas zabezpieczają, a nie ograniczają, a małżeństwo jest w tym ujęciu bezpieczną przestrzenią, bo jest obietnicą, że się nawzajem nie zostawimy.

Święta żydowskie i rok jubileuszowy

W rozdziale 23 mamy kalendarz świąt, które pomagały Izraelitom pamiętać, co zrobił dla nich Bóg. Nie musimy ich dziś obchodzić, ale warto je rozumieć, bo prawie każde z nich wskazuje na Jezusa. Święto Przaśników, czyli chleba bez zakwasu, przypomina, że Jezus jest chlebem życia J 6,35. Pierwociny, czyli ofiara z pierwszych plonów, wskazują na zmartwychwstanie, bo Paweł nazywa Chrystusa pierwocinami tych, którzy umarli 1 Kor 15,20. Pięćdziesiątnica łączy się z zesłaniem Ducha Świętego, a w Święto Namiotów Jezus woła: „Jeśli ktoś pragnie, niech przyjdzie do mnie i pije” J 7,37. Jedno święto czeka jeszcze na wypełnienie, mianowicie Święto Trąb Kpł 23,24, które łączy się z powrotem Jezusa.

Przy końcu księgi trafiamy na prawdziwą perełkę, czyli rok jubileuszowy Kpł 25,8-10. W odcinku W jaki sposób Bóg daje nam nowy start opisuję cztery rzeczy, które się wtedy działy: był to rok odpoczynku i zaufania Bogu, długi były anulowane, ziemia wracała do rodziny, do której pierwotnie należała, a ci, którzy zostali niewolnikami z powodu długów, odzyskiwali wolność. Wszystko to wynikało z jednego zdania Boga: „ziemia należy do mnie” Kpł 25,23. Wiele wieków później Jezus czyta w synagodze fragment z Izajasza i mówi: „Dziś wypełniły się te [słowa] Pisma w waszych uszach” Łk 4,18-21. Czyli nowy start, który jubileusz dawał raz na pół wieku, On oferuje każdemu z nas.

Jak czytać Księgę Kapłańską i na co uważać

• Czytaj ją przez pryzmat Jezusa. Ofiary były rozwiązaniem tymczasowym i zapowiedzią tego, co zrobi Jezus.
• Pamiętaj o kontekście. Te prawa dostał konkretny naród, który żył obok innych narodów, i wiele z nich dotyczy właśnie tego, jak się od tych sąsiadów różnić.
• Szukaj głównej myśli. Przy tej księdze lepiej spojrzeć na całość i zapytać, o co w danym fragmencie chodzi, niż analizować werset po wersecie.
• Nie przenoś przepisów jeden do jednego. Dziś nie składamy ofiar, ale warto pytać, co te ofiary mówiły o Bogu.
• Nie czytaj sam. Pytania, które się tu pojawiają, są zupełnie normalne, więc warto je z kimś przegadać.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Możesz przyjść do Boga takim, jaki jesteś. Jeśli czujesz się nieczysty i niegodny, popatrz na trędowatego i na Jezusa, który wyciąga rękę i go dotyka. Bóg chce dotknąć naszej nieczystości nie po to, żeby ją osądzić, ale po to, żeby ją oczyścić.

Masz misję. W ostatnim odcinku Jak odkryć Bożą misję w Księdze Kapłańskiej mówię, że Bóg szuka partnerów do naprawiania świata, i to nie robotów, które przestrzegają przepisów, tylko ludzi, którzy kochają Go na tyle, żeby żyć inaczej.

Dziel się. Bóg daje obfitość po to, żebyś miał czym dzielić się z sierotami, wdowami i wszystkimi, którzy są w potrzebie Kpł 25,35.

Świętuj. Bez świętowania łatwo zgubić się w przepisach i żyć tylko po to, żeby jakoś Boga zadowolić, a przecież On sam wpisał święta do kalendarza swojego ludu.

Posłuchaj w podcaście

Księdze Kapłańskiej poświęciłem dziesięć odcinków, czyli dni od 32 do 41, a wszystkie są też na liście odcinków o Księdze Kapłańskiej.

Jeśli chcesz przeczytać Księgę Kapłańską razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Kapłańska: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).