Blog

Stary Testament Księgi Biblii

Księga Izajasza: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać

Jacek Obolewicz · · 16 min czytania

Księga Izajasza
W tym artykule
  1. Księga Izajasza: o czym jest w skrócie
  2. Księga Izajasza: streszczenie w pięciu krokach
  3. Prorok Izajasz: kiedy i do kogo mówił
  4. Religia bez Boga: pierwszy rozdział
  5. Powołanie Izajasza: „Oto jestem, poślij mnie”
  6. Emmanuel i dziecko z rozdziału 9
  7. „Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud”
  8. Cierpiący Sługa z rozdziału 53
  9. Jak czytać Księgę Izajasza i na co uważać
  10. Co z tego dla mnie dzisiaj
  11. Posłuchaj w podcaście

Księga Izajasza to jedna z najważniejszych ksiąg proroków w Piśmie Świętym i opowieść o Bogu, który mówi do swojego ludu dwie rzeczy naraz: że sąd jest blisko, ale ostatnie słowo i tak należy do pocieszenia. Jeśli więc pytasz, o czym jest księga Izajasza, to odpowiadam tak: o zbuntowanym narodzie, o Bogu, który mimo to nie przestaje po niego sięgać, i o Królu oraz Słudze, który ma uratować świat.

Byłem kiedyś bardzo zaangażowanym ministrantem i lektorem, a proboszcz wiązał ze mną spore nadzieje. Moje życie poza kościołem niekoniecznie świadczyło jednak o tym, że biorę Boga na serio. Dlatego już pierwszy rozdział tej księgi tak mocno do mnie przemawia, bo Bóg mówi tam do ludzi religijnych, a nie do tych, którzy o Nim zapomnieli.

Księga Izajasza: o czym jest w skrócie

Księga ma 66 rozdziałów i dzieli się wyraźnie na dwie części. Rozdziały 1-39 to głównie sąd i rozliczenie z tego, co ludzie namieszali, a od rozdziału 40 aż do końca słychać już przede wszystkim przesłanie nadziei. Nie bez powodu tę księgę nazywa się czasem Ewangelią według Izajasza. W pierwszym odcinku o niej zwracam uwagę, że słowo „zbawienie” pada tu 26 razy, a u wszystkich pozostałych proroków razem wziętych tylko siedem razy. Do tego Nowy Testament cytuje Izajasza częściej niż jakąkolwiek inną księgę proroków, więc jeśli chcesz zrozumieć, jak pierwsi chrześcijanie patrzyli na Jezusa, to bez Izajasza będzie trudno.

Księga Izajasza: streszczenie w pięciu krokach

  1. Rozdziały 1-12: lud religijny, ale daleko od Boga. Bóg ma dość ofiar i świąt, za którymi nie stoi życie. Izajasz widzi Pana zasiadającego na tronie i słyszy swoje powołanie . Pojawiają się tu też pierwsze zapowiedzi Mesjasza, czyli znak Emmanuela i dziecko z rozdziału 9.
  2. Rozdziały 13-35: wyroki nad narodami i ostrzeżenia dla Judy. To są najtrudniejsze do czytania strony całej księgi. Lud szuka pomocy w Egipcie, zamiast szukać jej u Boga , ale na końcu tej części czeka piękny obraz pustyni, która zakwita .
  3. Rozdziały 36-39: król Hiskiasz. Oblężenie Jerozolimy przez Asyrię znasz już z 2 Księgi Królewskiej, a tutaj widzisz je oczami proroka, który stał tuż obok króla. Jest tu też opisany błąd Hiskiasza, który pokazał posłom z Babilonu cały swój skarbiec .
  4. Rozdziały 40-48: pocieszenie dla ludzi na wygnaniu. Bóg jest jedyny, jest Stwórcą i Wybawcą, a swoje plany prowadzi nawet przez perskiego króla Cyrusa, który Go nie znał .
  5. Rozdziały 49-66: Sługa Pana i nowe stworzenie. Ta część prowadzi od cierpiącego Sługi z rozdziału 53 aż po obietnicę nowego nieba i nowej ziemi .

Prorok Izajasz: kiedy i do kogo mówił

Tradycja przypisuje księgę prorokowi Izajaszowi, synowi Amosa. Sama księga mówi, że prorok miał swoje widzenie za dni czterech królów Judy: Uzjasza, Jotama, Achaza i Hiskiasza . W Biblii Gdańskiej ostatni z nich nazywa się Ezechiasz, więc nie daj się zmylić, to ta sama osoba. Były to więc czasy, które znamy z Księgi Królewskiej, a mniej więcej w tym samym okresie działali też prorocy Ozeasz, Micheasz i Amos. W tle rośnie w siłę Asyria, czyli ówczesne mocarstwo, a o Babilonie Izajasz pisał mniej więcej sto lat, zanim ten w ogóle zdobył poważną władzę. Dlatego w tej księdze tak dużo mówi się o przyszłości.

Pytanie, czy całą księgę napisał jeden człowiek, pojawia się zwykle przy wyraźnej zmianie tonu w rozdziale 40. Część badaczy widzi w drugiej części dzieło uczniów proroka, którzy patrzyli na jego słowa już z perspektywy wygnania. W odcinku o pocieszeniu w trudnościach mówię, że dla mnie to niczego nie zmienia, bo autorzy Nowego Testamentu traktują całą księgę jako natchnione słowo Boga.

Religia bez Boga: pierwszy rozdział

Pierwszy rozdział brzmi jak bardzo ostry rachunek sumienia. Bóg mówi w nim do ludzi, którzy składają ofiary i obchodzą wszystkie święta, że ma ich dość, bo ich ręce są pełne bezprawia. I wiem, że to może brzmieć dziwnie, no bo jak to, Bóg ma dość ludzi, którzy Mu składają ofiary? Ale zaraz potem nie odchodzi, tylko zaprasza ich do rozmowy:

Uczcie się czynić dobrze; szukajcie tego, co sprawiedliwe, wspomagajcie uciśnionego, brońcie sieroty, wstawiajcie się za wdową. Chodźcie teraz, a rozsądźmy, mówi PAN: Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją; choćby były czerwone jak karmazyn, staną się [białe] jak wełna.

Ten fragment opisuję w odcinku Dobra nowina według Izajasza, a wniosek, który z niego wyciągam, jest prosty: praktyki religijne mają nas zbliżać do Boga. Jeśli tego nie robią, to trzeba uczciwie zapytać, co z nimi jest nie tak, bo samo chodzenie do kościoła nie zastąpi przemiany serca i prawdziwego poznania Boga.

Powołanie Izajasza: „Oto jestem, poślij mnie”

W szóstym rozdziale Izajasz staje oko w oko ze świętym Bogiem. Nie zadaje żadnych pytań i nie ma nic do powiedzenia poza tym, że jest zgubiony, bo jest człowiekiem o nieczystych wargach. I dopiero wtedy serafin dotyka jego ust rozżarzonym węglem:

I dotknął [nim] moich ust, i powiedział: Oto ten [węgiel] dotknął twoich warg; twoja nieprawość jest usunięta, a twój grzech zgładzony. Potem usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo poślę i kto nam pójdzie? Wtedy odpowiedziałem: Oto jestem, poślij mnie.

Czyli najpierw jest oczyszczenie, a dopiero potem misja. I jest tu jeszcze jeden ważny szczegół: Izajasz zgłasza się, zanim dowie się, że ludzie nie będą go słuchać. W odcinku Życie, które jest przed nami porównuję to do podpisania czystej kartki, na której Bóg dopiero wpisze całą resztę. A żeby się na coś takiego odważyć, warto najpierw poznać, że Bóg jest dobry.

Emmanuel i dziecko z rozdziału 9

Najsłynniejsze zapowiedzi Mesjasza w tej księdze to Emmanuel z rozdziału 7 , którego Ewangelia według św. Mateusza odnosi do Jezusa , oraz fragment, który wszyscy znamy z kartek na Boże Narodzenie:

Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju;

Tylko że to, że coś jest napisane na świątecznej kartce, nie znaczy jeszcze, że wiemy, o co w tym chodzi. W odcinku Kogo zapowiadał Izajasz zwracam uwagę, że pierwsi słuchacze proroka mogli widzieć bliższe wypełnienie tych słów, na przykład w czasach Hiskiasza. Pierwsi chrześcijanie czytali ten tekst już po zmartwychwstaniu Jezusa i znaleźli w Nim wszystkie te cechy: mądrość , boskość i pokój, którego nie daje świat . Tytuły z Izajasza to więc cechy jednego Mesjasza, a nie jakieś osobne postacie.

W rozdziale 11 prorok opisuje, że na Mesjaszu spocznie Duch PANA, duch mądrości i rozumu, rady i mocy . Od tego właśnie fragmentu wychodzi nasz osobny artykuł o darach Ducha Świętego.

„Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud”

Od rozdziału 40 ton zmienia się całkowicie. Słuchacze są już w niewoli i wszystko, przed czym ostrzegała pierwsza część księgi, stało się rzeczywistością. I właśnie wtedy pada zdanie, które nadaje kierunek całej reszcie księgi:

Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud, mówi wasz Bóg. Przemawiajcie do serca Jerozolimy, wołajcie do niej, że dopełnił się jej postanowiony czas, że została przebaczona jej nieprawość, bo otrzymała z ręki PANA w dwójnasób za wszystkie swoje grzechy.

Ta pociecha to nie jest poklepanie po plecach w stylu „będzie dobrze”. Jest oparta na tym, kim jest Bóg, czyli Stwórcą, jedynym Zbawicielem i Panem całej historii. Św. Paweł napisze potem, że ten, kto został pocieszony przez Boga, ma pocieszać innych .

Ciekawym przykładem tego, że Bóg panuje nad historią, jest Cyrus, bo Izajasz wymienia perskiego króla z imienia, i to na długo przed jego rządami. W odcinku Skąd Izajasz wiedział o królu Cyrusie pokazuję kilka sposobów, jak można o tym myśleć, bez odbierania Biblii Bożej inspiracji.

Cierpiący Sługa z rozdziału 53

Te słowa napisano setki lat przed narodzeniem Jezusa. Najstarszy zachowany zwój z całym tekstem Izajasza, znaleziony wśród zwojów znad Morza Martwego, datuje się na około 175 rok przed naszą erą, więc nie da się powiedzieć, że ktoś dopisał je dopiero po czasach Jezusa. A mimo to bardzo trudno nie widzieć w nich Jezusa:

Zaprawdę on wziął na siebie nasze cierpienia i nosił naszą boleść. A my uważaliśmy, że jest zraniony, uderzony przez Boga i utrapiony. Lecz on był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni. Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a PAN włożył na niego nieprawość nas wszystkich.

Tak zrozumiał to też Filip z Dziejów Apostolskich, kiedy spotkał na drodze Etiopczyka, który czytał właśnie ten fragment, i „głosił mu Jezusa” . W odcinku Zakazany rozdział zwracam uwagę, że Jezus zapłacił nie tylko za nasze grzechy, ale też za nasz pokój, czyli za życie, w którym wiem, po co żyję. Opowiadam tam również, jak mój tata przeżył wylew, po którym lekarze nie dawali mu szans. Wierzę, że obietnice z Biblii są dla nas już teraz, a nie dopiero kiedyś.

Jak czytać Księgę Izajasza i na co uważać

  • Pamiętaj o dwóch częściach. W rozdziałach 1-39 jest głównie sąd, a w rozdziałach 40-66 pociecha. Dzięki temu łatwiej zrozumiesz, do kogo i w jakiej sytuacji mówi prorok.
  • Miej pod ręką historię królów. Imiona władców i krajów potrafią się mylić, więc pomaga zajrzenie do Księgi Królewskiej, żeby wiedzieć, w którym miejscu historii akurat jesteś.
  • Nie traktuj proroctw jak haseł z kartki. Każde z nich miało najpierw swoich pierwszych adresatów, a dopiero potem widać jego pełne wypełnienie.
  • Nie zrażaj się ciężkimi rozdziałami. Rozdziały 18-22 należą do najciemniejszych stron Biblii. Ich celem nie jest przyjemna lektura, tylko to, żeby skłonić cię do pytania, jak daleko od Boga można zajść.
  • Patrz, jak Nowy Testament cytuje Izajasza. Jezus w synagodze w Nazarecie czyta rozdział 61 i urywa cytat tuż przed „dniem pomsty” . Wyjaśniam to w odcinku Jak dostrzec świat z innej perspektywy.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Sprawdź, czy twoja wiara zbliża cię do Boga. Jeśli stała się tylko zwyczajem albo przywilejem, który ci się po prostu należy, to przeczytaj jeszcze raz pierwszy rozdział Izajasza i zobacz, co Bóg mówi tam do ludzi bardzo religijnych.

Nie szukaj ratunku w „Egipcie”. Lud ruszył po pomoc do ludzi, a Bóg mówił mu: „w ciszy i ufności będzie wasza siła” . Mnie najbardziej uderza, że w tej samej księdze czytamy, że to Pan sam czeka, żeby okazać nam łaskę .

Myśl o następnych pokoleniach. Hiskiasz, skądinąd świetny król, usłyszał o nieszczęściach, które spadną na jego synów, i odpowiedział, że przynajmniej za jego dni będzie pokój . Najbardziej zabolało mnie właśnie to zdanie, więc zadaj sobie pytanie, co zostawiasz tym, którzy przyjdą po tobie.

Patrz dalej niż jeden listek. Kończąc tę księgę w odcinku Czy po śmierci pójdziemy do nieba, porównuję nasze życie na ziemi do jednego listka z całej rolki papieru toaletowego, czyli do bardzo małego kawałka czegoś znacznie większego. Izajasz zapowiada nowe niebo i nową ziemię , a Apokalipsa św. Jana wraca potem do tego obrazu . Wyobraź sobie życie w świecie odnowionym tak, jak zaplanował to Bóg.

Posłuchaj w podcaście

Księdze Izajasza poświęciłem piętnaście odcinków, od dnia 119 do 133. Pozostałe znajdziesz na liście wszystkich odcinków o Księdze Izajasza.

Jeśli chcesz przeczytać księgę Izajasza razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Izajasza: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).