Księga Izajasza: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać
W tym artykule
- Księga Izajasza: o czym jest w skrócie
- Księga Izajasza: streszczenie w pięciu krokach
- Prorok Izajasz: kiedy i do kogo mówił
- Religia bez Boga: pierwszy rozdział
- Powołanie Izajasza: „Oto jestem, poślij mnie”
- Emmanuel i dziecko z rozdziału 9
- „Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud”
- Cierpiący Sługa z rozdziału 53
- Jak czytać Księgę Izajasza i na co uważać
- Co z tego dla mnie dzisiaj
- Posłuchaj w podcaście
Księga Izajasza to jedna z najważniejszych ksiąg proroków w Piśmie Świętym i opowieść o Bogu, który mówi do swojego ludu dwie rzeczy naraz: że sąd jest blisko, ale ostatnie słowo i tak należy do pocieszenia. Jeśli więc pytasz, o czym jest księga Izajasza, to odpowiadam tak: o zbuntowanym narodzie, o Bogu, który mimo to nie przestaje po niego sięgać, i o Królu oraz Słudze, który ma uratować świat.
Byłem kiedyś bardzo zaangażowanym ministrantem i lektorem, a proboszcz wiązał ze mną spore nadzieje. Moje życie poza kościołem niekoniecznie świadczyło jednak o tym, że biorę Boga na serio. Dlatego już pierwszy rozdział tej księgi tak mocno do mnie przemawia, bo Bóg mówi tam do ludzi religijnych, a nie do tych, którzy o Nim zapomnieli.
Księga Izajasza: o czym jest w skrócie
Księga ma 66 rozdziałów i dzieli się wyraźnie na dwie części. Rozdziały 1-39 to głównie sąd i rozliczenie z tego, co ludzie namieszali, a od rozdziału 40 aż do końca słychać już przede wszystkim przesłanie nadziei. Nie bez powodu tę księgę nazywa się czasem Ewangelią według Izajasza. W pierwszym odcinku o niej zwracam uwagę, że słowo „zbawienie” pada tu 26 razy, a u wszystkich pozostałych proroków razem wziętych tylko siedem razy. Do tego Nowy Testament cytuje Izajasza częściej niż jakąkolwiek inną księgę proroków, więc jeśli chcesz zrozumieć, jak pierwsi chrześcijanie patrzyli na Jezusa, to bez Izajasza będzie trudno.
Księga Izajasza: streszczenie w pięciu krokach
- Rozdziały 1-12: lud religijny, ale daleko od Boga. Bóg ma dość ofiar i świąt, za którymi nie stoi życie. Izajasz widzi Pana zasiadającego na tronie i słyszy swoje powołanie Księga Izajasza 6,88 Potem usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo poślę i kto nam pójdzie? Wtedy odpowiedziałem: Oto jestem, poślij mnie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Pojawiają się tu też pierwsze zapowiedzi Mesjasza, czyli znak Emmanuela Księga Izajasza 7,1414 Dlatego sam Pan da wam znak. Oto dziewica pocznie i urodzi syna, i nazwie go Emmanuel. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska i dziecko z rozdziału 9.
- Rozdziały 13-35: wyroki nad narodami i ostrzeżenia dla Judy. To są najtrudniejsze do czytania strony całej księgi. Lud szuka pomocy w Egipcie, zamiast szukać jej u Boga Księga Izajasza 31,11 Biada tym, którzy zstępują do Egiptu po pomoc, polegają na koniach i ufają rydwanom, bo jest ich wiele, i jeźdźcom, bo są bardzo silni, a nie patrzą na Świętego Izraela i nie szukają PANA! Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, ale na końcu tej części czeka piękny obraz pustyni, która zakwita Księga Izajasza 35,11 Będzie się weselić z tego pustkowie i spieczona ziemia, pustynia rozraduje się i zakwitnie jak róża. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
- Rozdziały 36-39: król Hiskiasz. Oblężenie Jerozolimy przez Asyrię znasz już z 2 Księgi Królewskiej, a tutaj widzisz je oczami proroka, który stał tuż obok króla. Jest tu też opisany błąd Hiskiasza, który pokazał posłom z Babilonu cały swój skarbiec Księga Izajasza 39,22 I Ezechiasz ucieszył się z tego, i pokazał im cały skarbiec swoich kosztowności: srebro i złoto, wonności, drogocenne olejki oraz swoją zbrojownię, a także wszystko, co się znajdowało w jego skarbcach. Nie było niczego, czego Ezechiasz by im nie pokazał w swoim domu i w całym swoim państwie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
- Rozdziały 40-48: pocieszenie dla ludzi na wygnaniu. Bóg jest jedyny, jest Stwórcą i Wybawcą, a swoje plany prowadzi nawet przez perskiego króla Cyrusa, który Go nie znał Księga Izajasza 45,11 Tak mówi PAN do swego pomazańca Cyrusa, którego prawicę ująłem, by podbić przed nim narody, rozpinać biodra królów i otworzyć przed nim wrota, a bramy nie będą zamknięte. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
- Rozdziały 49-66: Sługa Pana i nowe stworzenie. Ta część prowadzi od cierpiącego Sługi z rozdziału 53 aż po obietnicę nowego nieba i nowej ziemi Księga Izajasza 65,1717 Oto bowiem stworzę nowe niebiosa i nową ziemię i nie będą wspominane pierwsze rzeczy ani nie przyjdą na myśl. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Prorok Izajasz: kiedy i do kogo mówił
Tradycja przypisuje księgę prorokowi Izajaszowi, synowi Amosa. Sama księga mówi, że prorok miał swoje widzenie za dni czterech królów Judy: Uzjasza, Jotama, Achaza i Hiskiasza Księga Izajasza 1,11 Widzenie Izajasza, syna Amosa, dotyczące Judy i Jerozolimy, które miał za dni Uzjasza, Jotama, Achaza i Ezechiasza – królów Judy. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. W Biblii Gdańskiej ostatni z nich nazywa się Ezechiasz, więc nie daj się zmylić, to ta sama osoba. Były to więc czasy, które znamy z Księgi Królewskiej, a mniej więcej w tym samym okresie działali też prorocy Ozeasz, Micheasz i Amos. W tle rośnie w siłę Asyria, czyli ówczesne mocarstwo, a o Babilonie Izajasz pisał mniej więcej sto lat, zanim ten w ogóle zdobył poważną władzę. Dlatego w tej księdze tak dużo mówi się o przyszłości.
Pytanie, czy całą księgę napisał jeden człowiek, pojawia się zwykle przy wyraźnej zmianie tonu w rozdziale 40. Część badaczy widzi w drugiej części dzieło uczniów proroka, którzy patrzyli na jego słowa już z perspektywy wygnania. W odcinku o pocieszeniu w trudnościach mówię, że dla mnie to niczego nie zmienia, bo autorzy Nowego Testamentu traktują całą księgę jako natchnione słowo Boga.
Religia bez Boga: pierwszy rozdział
Pierwszy rozdział brzmi jak bardzo ostry rachunek sumienia. Bóg mówi w nim do ludzi, którzy składają ofiary i obchodzą wszystkie święta, że ma ich dość, bo ich ręce są pełne bezprawia. I wiem, że to może brzmieć dziwnie, no bo jak to, Bóg ma dość ludzi, którzy Mu składają ofiary? Ale zaraz potem nie odchodzi, tylko zaprasza ich do rozmowy:
Księga Izajasza 1,17-1817 Uczcie się czynić dobrze; szukajcie tego, co sprawiedliwe, wspomagajcie uciśnionego, brońcie sieroty, wstawiajcie się za wdową. 18 Chodźcie teraz, a rozsądźmy, mówi PAN: Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją; choćby były czerwone jak karmazyn, staną się [białe] jak wełna. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaUczcie się czynić dobrze; szukajcie tego, co sprawiedliwe, wspomagajcie uciśnionego, brońcie sieroty, wstawiajcie się za wdową. Chodźcie teraz, a rozsądźmy, mówi PAN: Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją; choćby były czerwone jak karmazyn, staną się [białe] jak wełna.
Ten fragment opisuję w odcinku Dobra nowina według Izajasza, a wniosek, który z niego wyciągam, jest prosty: praktyki religijne mają nas zbliżać do Boga. Jeśli tego nie robią, to trzeba uczciwie zapytać, co z nimi jest nie tak, bo samo chodzenie do kościoła nie zastąpi przemiany serca i prawdziwego poznania Boga.
Powołanie Izajasza: „Oto jestem, poślij mnie”
W szóstym rozdziale Izajasz staje oko w oko ze świętym Bogiem. Nie zadaje żadnych pytań i nie ma nic do powiedzenia poza tym, że jest zgubiony, bo jest człowiekiem o nieczystych wargach. I dopiero wtedy serafin dotyka jego ust rozżarzonym węglem:
Księga Izajasza 6,7-87 I dotknął [nim] moich ust, i powiedział: Oto ten [węgiel] dotknął twoich warg; twoja nieprawość jest usunięta, a twój grzech zgładzony. 8 Potem usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo poślę i kto nam pójdzie? Wtedy odpowiedziałem: Oto jestem, poślij mnie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaI dotknął [nim] moich ust, i powiedział: Oto ten [węgiel] dotknął twoich warg; twoja nieprawość jest usunięta, a twój grzech zgładzony. Potem usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo poślę i kto nam pójdzie? Wtedy odpowiedziałem: Oto jestem, poślij mnie.
Czyli najpierw jest oczyszczenie, a dopiero potem misja. I jest tu jeszcze jeden ważny szczegół: Izajasz zgłasza się, zanim dowie się, że ludzie nie będą go słuchać. W odcinku Życie, które jest przed nami porównuję to do podpisania czystej kartki, na której Bóg dopiero wpisze całą resztę. A żeby się na coś takiego odważyć, warto najpierw poznać, że Bóg jest dobry.
Emmanuel i dziecko z rozdziału 9
Najsłynniejsze zapowiedzi Mesjasza w tej księdze to Emmanuel z rozdziału 7 Księga Izajasza 7,1414 Dlatego sam Pan da wam znak. Oto dziewica pocznie i urodzi syna, i nazwie go Emmanuel. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, którego Ewangelia według św. Mateusza odnosi do Jezusa Ewangelia św. Mateusza 1,22-2322 A to wszystko się stało, aby się wypełniło, co powiedział Pan przez proroka: 23 Oto dziewica będzie brzemienna i urodzi syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, co się tłumaczy: Bóg z nami. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, oraz fragment, który wszyscy znamy z kartek na Boże Narodzenie:
Księga Izajasza 9,66 Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaDziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju;
Tylko że to, że coś jest napisane na świątecznej kartce, nie znaczy jeszcze, że wiemy, o co w tym chodzi. W odcinku Kogo zapowiadał Izajasz zwracam uwagę, że pierwsi słuchacze proroka mogli widzieć bliższe wypełnienie tych słów, na przykład w czasach Hiskiasza. Pierwsi chrześcijanie czytali ten tekst już po zmartwychwstaniu Jezusa i znaleźli w Nim wszystkie te cechy: mądrość List do Kolosan 2,33 W którym są ukryte wszystkie skarby mądrości i poznania. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, boskość List do Hebrajczyków 1,88 Lecz do Syna [mówi]: Twój tron, o Boże, na wieki wieków, berłem sprawiedliwości [jest] berło twego królestwa. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska i pokój, którego nie daje świat Ewangelia św. Jana 14,2727 Pokój zostawiam wam, mój pokój daję wam; daję wam nie tak, jak daje świat. Niech się nie trwoży wasze serce ani się nie lęka. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Tytuły z Izajasza to więc cechy jednego Mesjasza, a nie jakieś osobne postacie.
W rozdziale 11 prorok opisuje, że na Mesjaszu spocznie Duch PANA, duch mądrości i rozumu, rady i mocy Księga Izajasza 11,2-32 I spocznie na nim Duch PANA, duch mądrości i rozumu, duch rady i mocy, duch poznania i bojaźni PANA. 3 I będzie czujny w bojaźni PANA, nie będzie sądził według tego, co oczy widzą, ani karał według tego, co uszy słyszą. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Od tego właśnie fragmentu wychodzi nasz osobny artykuł o darach Ducha Świętego.
„Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud”
Od rozdziału 40 ton zmienia się całkowicie. Słuchacze są już w niewoli i wszystko, przed czym ostrzegała pierwsza część księgi, stało się rzeczywistością. I właśnie wtedy pada zdanie, które nadaje kierunek całej reszcie księgi:
Księga Izajasza 40,1-21 Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud, mówi wasz Bóg. 2 Przemawiajcie do serca Jerozolimy, wołajcie do niej, że dopełnił się jej postanowiony czas, że została przebaczona jej nieprawość, bo otrzymała z ręki PANA w dwójnasób za wszystkie swoje grzechy. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaPocieszajcie, pocieszajcie mój lud, mówi wasz Bóg. Przemawiajcie do serca Jerozolimy, wołajcie do niej, że dopełnił się jej postanowiony czas, że została przebaczona jej nieprawość, bo otrzymała z ręki PANA w dwójnasób za wszystkie swoje grzechy.
Ta pociecha to nie jest poklepanie po plecach w stylu „będzie dobrze”. Jest oparta na tym, kim jest Bóg, czyli Stwórcą, jedynym Zbawicielem Księga Izajasza 43,10-1110 Wy jesteście moimi świadkami, mówi PAN, i moim sługą, którego wybrałem, abyście poznali mnie i wierzyli mi, i zrozumieli, że to ja jestem. Przede mną nie został stworzony żaden Bóg ani po mnie nie będzie. 11 Ja, ja jestem PANEM i oprócz mnie nie ma zbawiciela. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska i Panem całej historii. Św. Paweł napisze potem, że ten, kto został pocieszony przez Boga, ma pocieszać innych 2 List do Koryntian 1,3-43 Błogosławiony [niech będzie] Bóg i Ojciec naszego Pana Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy; 4 Który nas pociesza w każdym naszym utrapieniu, abyśmy i my mogli pocieszać tych, którzy są w jakimkolwiek ucisku, taką pociechą, jaką sami jesteśmy pocieszani przez Boga. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Ciekawym przykładem tego, że Bóg panuje nad historią, jest Cyrus, bo Izajasz wymienia perskiego króla z imienia, i to na długo przed jego rządami. W odcinku Skąd Izajasz wiedział o królu Cyrusie pokazuję kilka sposobów, jak można o tym myśleć, bez odbierania Biblii Bożej inspiracji.
Cierpiący Sługa z rozdziału 53
Te słowa napisano setki lat przed narodzeniem Jezusa. Najstarszy zachowany zwój z całym tekstem Izajasza, znaleziony wśród zwojów znad Morza Martwego, datuje się na około 175 rok przed naszą erą, więc nie da się powiedzieć, że ktoś dopisał je dopiero po czasach Jezusa. A mimo to bardzo trudno nie widzieć w nich Jezusa:
Księga Izajasza 53,4-64 Zaprawdę on wziął na siebie nasze cierpienia i nosił naszą boleść. A my uważaliśmy, że jest zraniony, uderzony przez Boga i utrapiony. 5 Lecz on był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni. 6 Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a PAN włożył na niego nieprawość nas wszystkich. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaZaprawdę on wziął na siebie nasze cierpienia i nosił naszą boleść. A my uważaliśmy, że jest zraniony, uderzony przez Boga i utrapiony. Lecz on był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni. Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a PAN włożył na niego nieprawość nas wszystkich.
Tak zrozumiał to też Filip z Dziejów Apostolskich, kiedy spotkał na drodze Etiopczyka, który czytał właśnie ten fragment, i „głosił mu Jezusa” Dzieje Apostolskie 8,30-3530 Kiedy Filip podbiegł, usłyszał, jak tamten czyta proroka Izajasza, i zapytał: Rozumiesz, co czytasz? 31 A on odpowiedział: Jak mogę rozumieć, jeśli mi nikt nie wyjaśni? I zaprosił Filipa, aby wszedł i przy nim usiadł. 32 A czytał ten fragment Pisma: Jak owca na rzeź był prowadzony i jak baranek milczący wobec tego, który go strzyże, tak on nie otworzył swoich ust. 33 W jego poniżeniu pozbawiono go sądu, a któż wypowie jego ród? Jego życie bowiem zostało zabrane z ziemi. 34 I zapytał eunuch Filipa: Proszę cię, o kim to prorok mówi? Sam o sobie czy o kimś innym? 35 Wtedy Filip otworzył swe usta i zaczynając od tego [fragmentu] Pisma, głosił mu Jezusa. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. W odcinku Zakazany rozdział zwracam uwagę, że Jezus zapłacił nie tylko za nasze grzechy, ale też za nasz pokój, czyli za życie, w którym wiem, po co żyję. Opowiadam tam również, jak mój tata przeżył wylew, po którym lekarze nie dawali mu szans. Wierzę, że obietnice z Biblii są dla nas już teraz, a nie dopiero kiedyś.
Jak czytać Księgę Izajasza i na co uważać
- Pamiętaj o dwóch częściach. W rozdziałach 1-39 jest głównie sąd, a w rozdziałach 40-66 pociecha. Dzięki temu łatwiej zrozumiesz, do kogo i w jakiej sytuacji mówi prorok.
- Miej pod ręką historię królów. Imiona władców i krajów potrafią się mylić, więc pomaga zajrzenie do Księgi Królewskiej, żeby wiedzieć, w którym miejscu historii akurat jesteś.
- Nie traktuj proroctw jak haseł z kartki. Każde z nich miało najpierw swoich pierwszych adresatów, a dopiero potem widać jego pełne wypełnienie.
- Nie zrażaj się ciężkimi rozdziałami. Rozdziały 18-22 należą do najciemniejszych stron Biblii. Ich celem nie jest przyjemna lektura, tylko to, żeby skłonić cię do pytania, jak daleko od Boga można zajść.
- Patrz, jak Nowy Testament cytuje Izajasza. Jezus w synagodze w Nazarecie czyta rozdział 61 i urywa cytat tuż przed „dniem pomsty” Ewangelia św. Łukasza 4,16-2116 Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać. 17 I podano mu księgę proroka Izajasza. Gdy otworzył księgę, znalazł miejsce, gdzie było napisane: 18 Duch Pana nade mną, ponieważ namaścił mnie, abym głosił ewangelię ubogim, posłał mnie, abym uzdrawiał skruszonych w sercu, abym uwięzionym zwiastował wyzwolenie, a ślepym przejrzenie, abym uciśnionych wypuścił na wolność; 19 Abym głosił miłościwy rok Pana. 20 Potem zamknął księgę, oddał ją słudze i usiadł, a oczy wszystkich w synagodze były w nim utkwione. 21 I zaczął do nich mówić: Dziś wypełniły się te [słowa] Pisma w waszych uszach. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Wyjaśniam to w odcinku Jak dostrzec świat z innej perspektywy.
Co z tego dla mnie dzisiaj
Sprawdź, czy twoja wiara zbliża cię do Boga. Jeśli stała się tylko zwyczajem albo przywilejem, który ci się po prostu należy, to przeczytaj jeszcze raz pierwszy rozdział Izajasza i zobacz, co Bóg mówi tam do ludzi bardzo religijnych.
Nie szukaj ratunku w „Egipcie”. Lud ruszył po pomoc do ludzi, a Bóg mówił mu: „w ciszy i ufności będzie wasza siła” Księga Izajasza 30,1515 Tak bowiem mówi Pan BÓG, Święty Izraela: W nawróceniu i spokoju będziecie zbawieni; w ciszy i ufności będzie wasza siła. Ale nie chcieliście; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Mnie najbardziej uderza, że w tej samej księdze czytamy, że to Pan sam czeka, żeby okazać nam łaskę Księga Izajasza 30,1818 I dlatego PAN będzie czekać, aby okazać wam łaskę, i dlatego będzie wywyższony, aby się zlitować nad wami. PAN bowiem jest Bogiem sądu. Błogosławieni wszyscy, którzy na niego czekają. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Myśl o następnych pokoleniach. Hiskiasz, skądinąd świetny król, usłyszał o nieszczęściach, które spadną na jego synów, i odpowiedział, że przynajmniej za jego dni będzie pokój Księga Izajasza 39,88 Wtedy Ezechiasz powiedział do Izajasza: Dobre jest słowo PANA, które wypowiedziałeś. I dodał: Będzie bowiem pokój i prawda za moich dni. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Najbardziej zabolało mnie właśnie to zdanie, więc zadaj sobie pytanie, co zostawiasz tym, którzy przyjdą po tobie.
Patrz dalej niż jeden listek. Kończąc tę księgę w odcinku Czy po śmierci pójdziemy do nieba, porównuję nasze życie na ziemi do jednego listka z całej rolki papieru toaletowego, czyli do bardzo małego kawałka czegoś znacznie większego. Izajasz zapowiada nowe niebo i nową ziemię Księga Izajasza 65,1717 Oto bowiem stworzę nowe niebiosa i nową ziemię i nie będą wspominane pierwsze rzeczy ani nie przyjdą na myśl. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, a Apokalipsa św. Jana wraca potem do tego obrazu Apokalipsa św. Jana 21,11 Potem zobaczyłem nowe niebo i nową ziemię. Pierwsze niebo bowiem i pierwsza ziemia przeminęły i nie było już morza. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Wyobraź sobie życie w świecie odnowionym tak, jak zaplanował to Bóg.
Posłuchaj w podcaście
Księdze Izajasza poświęciłem piętnaście odcinków, od dnia 119 do 133. Pozostałe znajdziesz na liście wszystkich odcinków o Księdze Izajasza.
Jeśli chcesz przeczytać księgę Izajasza razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.
Księga Izajasza: tekst rozdział po rozdziale
Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).







