Księga Abdiasza: o czym jest? Streszczenie najkrótszej księgi

Księga Abdiasza to najkrótsza księga Starego Testamentu, bo ma tylko jeden rozdział i 21 wersetów. Jeśli pytasz, o czym jest księga Abdiasza, to odpowiedź brzmi tak: to proroctwo przeciw Edomowi, czyli narodowi wywodzonemu od Ezawa, brata Jakuba, który cieszył się z upadku Jerozolimy i jeszcze na nim korzystał. To księga o pysze, o obojętności wobec nieszczęścia brata i o tym, że ostatnie słowo i tak należy do Boga, bo, jak czytamy w ostatnim wersecie, królestwo będzie należeć do Pana Ab 1,21.

Mówię w odcinku z dnia 170, że jeśli ktoś czytał Biblię od deski do deski, to jest duża szansa, że tę księgę po prostu minął i nawet nie pamięta, że ona w ogóle istnieje. Podkreślam tam jednak, że nie powinniśmy jej lekceważyć tylko dlatego, że jest krótka, bo zabawne jest to, że rozmawiać o niej można znacznie dłużej, niż trwa jej przeczytanie.

Księga Abdiasza: streszczenie po kolei

Księga ma prosty układ i czyta się ją dosłownie w kilka minut:

1. Wyrok na pychę (Ab 1,1-4). Posłaniec wzywa narody do wyprawy przeciw Edomowi, a Bóg zapowiada, że ten, kto czuje się nie do ruszenia, zostanie ściągnięty na ziemię.
2. Totalne spustoszenie (Ab 1,5-9). Edom zostanie ograbiony do cna, a zdradzą go nawet ci, których uważał za sprzymierzeńców Ab 1,7.
3. Zarzut: co zrobiłeś bratu (Ab 1,10-14). Edom stał z boku, gdy obcy wchodzili do Jerozolimy, a potem jeszcze się cieszył i sięgał po cudze mienie.
4. Dzień Pana (Ab 1,15-16). Odpłata wróci na głowę tego, kto ją sprowadził.
5. Nowy porządek (Ab 1,17-21). Na górze Syjon będzie wybawienie, a rządy obejmie sam Pan.

Tło: Jakub i Ezaw oraz upadek Jerozolimy

Żeby zrozumieć tę księgę, trzeba wrócić aż do Księgi Rodzaju. Izaak miał dwóch synów, bliźniaków, i od początku było między nimi napięcie, bo Jakub był ulubieńcem matki, a Ezaw ojca. Ezaw pogardził swoim pierworództwem Rdz 25,34, Jakub zdobył błogosławieństwo ojca podstępem, a Ezaw, który był starszy, chciał go potem za to zabić, więc Jakub musiał uciekać. W odcinku z dnia 8 przypominam, że Bóg już wcześniej zapowiedział, że starszy będzie służył młodszemu Rdz 25,23. Po latach bracia się spotkali i, jak opowiadam w odcinku z dnia 11, Ezaw wybiegł Jakubowi naprzeciw, objął go i obaj płakali Rdz 33,4. Potem każdy poszedł swoją drogą: z Jakuba, czyli Izraela, wywodzi się naród izraelski, a z Ezawa Edom Rdz 36,8.

Edom to więc nie był dla Izraela jakiś obcy naród, tylko rodzina. Prawo mówiło wprost: „Nie będziesz się brzydził Edomitą, gdyż jest on twoim bratem” Pwt 23,7. Relacja bywała jednak bardzo ciężka. Gdy Izraelici wędrowali przez pustynię, Edom nie pozwolił im przejść przez swoją ziemię i wyszedł przeciw nim z mieczem Lb 20,18, choć tak naprawdę nie miał żadnego powodu, żeby ich tak potraktować. Na tym tle czytamy Abdiasza. Mówię w odcinku, że sąd nad Edomem nie wynika z tego, że jest on traktowany tak jak każdy inny naród. Chodzi o to, jak potraktował własnego brata, bo był razem z Babilończykami zaangażowany w zdobycie Jerozolimy. O samym upadku miasta czytamy w Księgach Królewskich, a w odcinku z dnia 118 opowiadam, jak Babilon zniszczył Jerozolimę. Szerszy kontekst tamtych wydarzeń znajdziesz we wpisie o tym, czym była niewola babilońska.

Prorok Abdiasz: co o nim wiemy

Wiemy o nim naprawdę bardzo mało. Księga zaczyna się od słów „Widzenie Abdiasza” Ab 1,1 i na tym koniec, bo nie ma tu imienia ojca, nazwy miasta ani króla, za którego rządów prorokował. Nie wiemy też dokładnie, kiedy księga powstała. Wydaje się, że odnosi się do wydarzeń wokół upadku Jerozolimy, bo o nich mówi werset 11, ale nie da się tego uczciwie ustalić co do roku. Dlatego trzymam się tego, co mamy przed oczami, czyli samego tekstu.

Dlaczego Bóg osądził Edom: pycha i stanie z boku

Edomici mieszkali w górach na południe od Morza Martwego, a do ich ziemi prowadził bardzo wąski przesmyk, który łatwo było obronić. W odcinku wspominam o mieście wykutym w skale, czyli o Petrze, żeby pokazać, w jakim klimacie żyli i jakie mieli poczucie: kto nam w ogóle podskoczy? Bóg odpowiada im wprost:

Pycha twego serca zwiodła cię, ty, który mieszkasz w rozpadlinach skalnych, [masz] swoje mieszkanie na wysokości; [ty], który mówisz w swoim sercu: Któż mnie ściągnie na ziemię? Choćbyś wywyższył się jak orzeł, choćbyś założył swoje gniazdo wśród gwiazd, stamtąd cię strącę, mówi PAN.

Podobny ton słychać u Jeremiasza, który o Edomie mówi niemal tymi samymi słowami Jr 49,16. W odcinku zestawiam te słowa z fragmentem o pysze z Księgi Izajasza Iz 14,13-14 i pytam, czy nie czuć w obu miejscach tego samego klimatu kogoś, kto chce się wynieść ponad gwiazdy. Więcej o pysze i o tym, skąd w ogóle wzięło się zło, mówię w odcinku z dnia 122.

Drugi zarzut dotyczy tego, jak Edom zachował się w nieszczęściu bliskich. Gdy obcy wchodzili do bram Jerozolimy, Edom stał naprzeciwko i, jak mówi Bóg, sam był „też jak jeden z nich” Ab 1,11. Listę tego, czego nie powinien był robić, daje fragment, który uważam za serce całej księgi:

Nie powinieneś był patrzeć na dzień swego brata, w dniu jego pojmania, ani cieszyć się z powodu synów Judy w dniu ich zniszczenia, ani mówić zuchwale w dniu ucisku. Nie powinieneś był wchodzić w bramę mojego ludu w dniu jego klęski ani patrzeć na jego nieszczęście w dniu jego klęski, ani wyciągać swej [ręki] po jego mienie w dniu jego klęski; Nie powinieneś był stać na rozstaju dróg, aby wytracić tych, którzy uciekali, ani wydać tych, którzy pozostali spośród nich w dniu ucisku. Bliski bowiem [jest] dzień PANA dla wszystkich narodów. Jak ty postępowałeś, tak postąpią z tobą. Twoja odpłata spadnie na twoją głowę.

Echo tych wydarzeń słychać też w Psalmie 137, który prosi Boga, żeby pamiętał, co mówili synowie Edomu w dniu Jerozolimy Ps 137,7.

Najważniejsze tematy Księgi Abdiasza

Pycha, która czuje się bezpieczna „w rozpadlinach skalnych”

Edom miał skały, wąski przesmyk i sojuszników, więc czuł się zupełnie bezpieczny, a mimo to jego pewność siebie okazała się złudzeniem. W odcinku z dnia 148, przy proroctwach Jeremiasza o obcych narodach, pytam samego siebie, czy w moim życiu nie ma czegoś takiego jak pycha, wyniosłość albo zarozumiałość. O samej Księdze Jeremiasza piszę w osobnym artykule.

Stanie z boku to też wybór

Abdiasz zaczyna od tego, że Edom stał i tylko patrzył, a kończy na tym, że Edom się z tego cieszył i jeszcze na tym korzystał. Czyli pokazuje, jak łatwo przejść od obojętności do udziału w czyimś nieszczęściu, i przypomina, że brat w biedzie nigdy nie jest okazją do zarobku.

„Jak ty postępowałeś, tak postąpią z tobą”

Tak brzmi zasada z wersetu 15 Ab 1,15, która mówi po prostu tyle, że odpłata wraca do tego, kto ją zasiał.

Królestwo należy do Pana

Księga kończy się obrazem odwrócenia ról, bo Edom, który czuł się tak wysoko, zostaje osądzony, a Syjon staje się miejscem wybawienia:

I wstąpią wybawiciele na górę Syjon, aby sądzić górę Ezawa. I królestwo będzie [należeć do] PANA.

Abdiasz nie jest cytowany w Nowym Testamencie, ale w odcinku z dnia 170 zestawiam jego ostatni werset z Listem do Hebrajczyków, gdzie czytamy, że podeszliśmy „do góry Syjon i do miasta Boga żywego” Hbr 12,22. Zwracam tam uwagę, że chodzi o rzeczywistość duchową, a nie o wycieczkę w góry, i że podobnie można czytać zapowiedź Abdiasza: jako obietnicę, która częściowo już się spełniła, a częściowo wciąż czeka na swoje pełne wypełnienie.

Edom w Biblii: jak to czytać i na co uważać

• Edom to naród biblijny. Księga mówi o konkretnym narodzie z konkretnego czasu, a nie o jakimkolwiek współczesnym narodzie czy państwie.
• Czytaj z innymi księgami. Edom pojawia się też u Jeremiasza, Amosa i w Księdze Malachiasza, która na nowo wraca do pary Jakub i Ezaw Ml 1,2-5.

Co z tego dla mnie dzisiaj

W odcinku mówię, że jeśli coś z tej księgi mogę wziąć bezpośrednio do swojego życia, to przede wszystkim to, żeby w rodzinie traktować się sensownie, bo to był duży problem Edomu. Brat przeciw bratu to zresztą temat obecny od pierwszych kart Biblii, choćby w historii Kaina i Abla.

Po lekturze warto zadać sobie kilka pytań. Czy zdarza mi się cieszyć z cudzego potknięcia, nawet jeśli to ktoś z mojej rodziny? Gdzie czuję się zbyt bezpiecznie i myślę sobie, że „mnie to nie dotyczy”? A największa otucha jest w ostatnim zdaniu księgi, bo mówi, że nawet wtedy, gdy ludzie zawodzą i zło zdaje się wygrywać, królestwo i tak należy do Pana.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 170 · Księga Amosa 6-9 · Księga AbdiaszaNiepozorna księga AbdiaszaCała księga przeczytana na głos i omówiona: kim był Edom, za co sąd i jak to się łączy z Izajaszem i Listem do Hebrajczyków.

Dzień 8 · Księga Rodzaju 25-26Jak Bóg wybiera człowiekaNarodziny Jakuba i Ezawa oraz początek ich konfliktu.

Dzień 11 · Księga Rodzaju 32-34Jak możemy się zbliżyć do BogaSpotkanie Jakuba z Ezawem po latach.

Dzień 118 · 2 Księga Królewska 23-25Nadzieja, którą trudno dostrzecUpadek Jerozolimy i wygnanie do Babilonu.

Dzień 148 · Księga Jeremiasza 49-50Postawa najbardziej wroga BoguProroctwa o narodach u Jeremiasza i pycha.

Dzień 122 · Księga Izajasza 13-17Skąd wzięło się złoFragment o pysze z Izajasza, który zestawiam z Abdiaszem.

Wszystkie odcinki z czytaniem tej księgi znajdziesz na liście odcinków. Jeśli chcesz przeczytać ją razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Abdiasza: tekst rozdział po rozdziale

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).