Księga Malachiasza: o czym jest, streszczenie i dziesięcina

Księga Malachiasza to ostatnia księga Starego Testamentu w naszych Bibliach, czyli ostatni głos proroków, zanim otworzymy Nowy Testament. Jeśli pytasz, o czym jest Księga Malachiasza, to najkrócej mówiąc: o ludziach, którzy przestali traktować Boga poważnie, i o Bogu, który mimo to nie przerywa z nimi rozmowy. Cała księga to tak naprawdę seria sporów, które za każdym razem wyglądają podobnie: Bóg mówi, co Mu leży na sercu, lud odpowiada pytaniem „w czym?”, jakby nie rozumiał, o co chodzi, a prorok tłumaczy, o co Bogu chodzi. Ta księga jest najbardziej znana z dwóch rzeczy: z fragmentu o dziesięcinie i z zapowiedzi, że Bóg pośle Eliasza.

Jedno zastrzeżenie o numeracji, żeby nie było zamieszania przy sprawdzaniu odnośników. W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej księga ma cztery rozdziały, a w części katolickich wydań trzy, bo ostatnie wersety są tam dołączone do rozdziału trzeciego. Wszystkie odnośniki w tym artykule podaję według UBG.

Kim był prorok Malachiasz i kiedy to napisano

Księga zaczyna się od słów: „Brzemię słowa PANA do Izraela przez Malachiasza” Ml 1,1. I właściwie na tym kończy się to, co wiemy o samym proroku, bo poza imieniem księga niewiele nam o nim mówi. W odcinku wspominam, że szacuje się, iż księga powstała gdzieś między 440 a 400 rokiem przed Chrystusem. Czyli Malachiasz jest tym prorokiem, który ze swoim przesłaniem zwracał się do Izraela najpóźniej ze wszystkich, których znamy z Biblii.

U nas w podcaście czytamy go na końcu proroków, bo w naszym planie trzymamy się kolejności z kanonu hebrajskiego, w którym księgi dzielą się na trzy grupy: Torę, Proroków i Pisma. Z Malachiaszem kończymy więc wszystkich proroków, a następnego dnia zaczynamy Psalmy, które otwierają Pisma.

Księga Malachiasza: streszczenie w czterech sporach

1. Czy Bóg nas kocha? (1,2-5). Bóg mówi „Umiłowałem was”, a lud odpowiada mu pytaniem: „W czym nas umiłowałeś?” Ml 1,2. W odpowiedzi Bóg przypomina historię Jakuba i Ezawa. O tej parze braci opowiadam w odcinku z dnia 8, a wspomniany fragment cytuje później św. Paweł w Liście do Rzymian Rz 9,13. Wątek Edomu, czyli narodu, który wywodził się od Ezawa, poruszam w odcinku o Księdze Abdiasza.
2. Lekceważony ołtarz (1,6 do 2,9). Kapłani przynoszą Bogu na ofiarę zwierzęta ślepe, kulawe i chore, czyli to, czego i tak nikt by nie chciał. Bóg pyta ich wprost, czy zanieśliby coś takiego swojemu namiestnikowi Ml 1,8.
3. Zdrada i pytanie, gdzie jest Bóg sądu (2,10 do 3,5). Prorok piętnuje niewierność, także tę w małżeństwie Ml 2,14, a Bóg zapowiada posłańca, który przygotuje przed Nim drogę Ml 3,1.
4. Zawróćcie do mnie (3,6 do 4,6). Tu mamy wezwanie do powrotu, rozmowę o dziesięcinie, narzekanie ludu, że „na próżno służyć Bogu” Ml 3,14, obietnicę słońca sprawiedliwości i na samym końcu zapowiedź Eliasza.

Dziesięcina w Biblii: co mówi Malachiasz

Najsłynniejszy fragment tej księgi znajdziemy w rozdziale trzecim. Bóg zaprasza lud do powrotu, lud jak zwykle pyta, w czym ma zawrócić, a Bóg odpowiada, że okradają Go z dziesięcin i ofiar Ml 3,8. I zaraz potem mówi:

Przynieście całą dziesięcinę do spichlerza, aby żywność była w moim domu, a doświadczcie mnie teraz w tym, mówi PAN zastępów, czy wam nie otworzę okien niebios i nie wyleję na was błogosławieństwa, tak że nie będziecie mieli gdzie go podziać;

Ten temat jest mi osobiście bliski, bo kiedy zdecydowałem się iść za Jezusem, zadałem sobie pytanie, co to właściwie znaczy, że On jest Panem także w obszarze moich pieniędzy. W odcinku z dnia 178 proponuję, żebyśmy zanim zaczniemy z tego fragmentu wyciągać wnioski, najpierw zobaczyli, o co z dziesięciną w ogóle chodziło. Malachiasz mówił przecież do ludzi, którzy doskonale wiedzieli, skąd się ona bierze i na co idzie.

W Starym Testamencie dziesięcina nie była przelewem, tylko miała postać plonów i zwierząt Kpł 27,30. Służyła przede wszystkim lewitom, którzy nie dostali własnej ziemi, bo ich zadaniem była służba Bogu, a co trzeci rok wspierała też cudzoziemca, sierotę i wdowę, czyli ludzi, którzy sami nie mieli z czego żyć Pwt 14,28-29. Więcej o tym prawie znajdziesz w artykule o Księdze Powtórzonego Prawa. Dziesięcina pojawia się zresztą w Biblii jeszcze przed Mojżeszem, kiedy Abram dał ją Melchizedekowi Rdz 14,20.

Dziesięcina dla chrześcijan: co o niej mówi Nowy Testament

I tu ważna rzecz, o której wiele osób nie wie: Nowy Testament nie podaje przykazania o oddawaniu dziesięciu procent. Jezus wspomina o dziesięcinie raz i nie kwestionuje samej praktyki, ale zarzuca uczonym w Piśmie, że skupiają się na odliczaniu dziesięciny nawet z przypraw, a zaniedbali to, co ważniejsze, czyli sąd, miłosierdzie i wiarę Mt 23,23. Paweł z kolei prosi, żeby każdy regularnie odkładał tyle, ile może, na wsparcie wierzących w Jerozolimie 1 Kor 16,2, ale żadnej konkretnej liczby nie podaje.

Dla mnie to jednak nie jest powód, żeby temat po prostu odłożyć na półkę. My z żoną co miesiąc odkładamy dziesięć procent dochodów na osobne konto i przeznaczamy je na cele charytatywne, tam, skąd nic do nas nie wróci, i robimy to nie ze strachu przed klątwą, tylko po to, żeby pielęgnować w sobie hojność. Najważniejsze jest jednak coś innego, co mówię w tym odcinku: Bogu bardziej niż na tych dziesięciu procentach zależy na tym, co robimy z pozostałymi dziewięćdziesięcioma. Wszystko, co mamy, i tak jest Jego, więc oddanie dziesięciu procent po to, żeby mieć święty spokój z resztą, mija się z celem. Podobnie zaczynam ten temat w odcinku z dnia 30, gdzie mówię, że wyciąg z konta bardzo dużo mówi o tym, co jest dla nas naprawdę ważne.

Ostatnie słowa Starego Testamentu: Eliasz i Jan Chrzciciel

Księga, a razem z nią cały Stary Testament w kolejności, którą mamy w naszych Bibliach, kończy się taką zapowiedzią:

Oto poślę wam Eliasza proroka, [zanim] przyjdzie [ten] wielki i straszny dzień PANA. On zwróci serca ojców ku synom, a serca synów ku ich ojcom, abym nie ukarał ziemi przekleństwem, gdy przyjdę.

Potem w Biblii zapada cisza, a kiedy otwieramy Nowy Testament, okazuje się, że wraca on do tych słów już od pierwszych stron. Ewangelista Marek zaczyna swoją Ewangelię od cytatu o posłańcu, który przygotuje drogę Mk 1,2, a Jezus mówi o Janie Chrzcicielu wprost: „on jest Eliaszem, który miał przyjść” Mt 11,14. Opis narodzin Jana w Ewangelii św. Łukasza też nawiązuje do tej zapowiedzi Łk 1,17, więc czytelnik, który zna Malachiasza, od razu łapie, kim ten Jan ma być.

Jest jeszcze jeden ślad, który bardzo lubię. Malachiasz obiecuje, że dla tych, którzy boją się Boga, „wzejdzie Słońce sprawiedliwości z uzdrowieniem na swoich skrzydłach” Ml 4,2. W odcinku z dnia 36 pokazuję, że w hebrajskim „skrzydła” i „frędzle szaty” to to samo słowo. Kobieta z krwotokiem, która dotknęła skraju szaty Jezusa Mt 9,20-22, mogła więc uwierzyć właśnie w tę obietnicę, że uzdrowienie przyjdzie przez „skrzydła”, czyli frędzle szaty.

Jak czytać Księgę Malachiasza i na co uważać

• Czytaj ją jak rozmowę. Zwracaj uwagę na pytania ludu, takie jak „w czym?” albo „z czego?”, bo to właśnie one prowadzą przez całą księgę i pokazują, gdzie ludzie nie widzieli swojego problemu.
• Nie wyrywaj Ml 3,10 z kontekstu. Ten fragment został skierowany do konkretnego ludu w konkretnym czasie, a jego tłem jest prawo o dziesięcinie ze Starego Testamentu, więc nie traktuj go jak automatu, do którego wrzucasz pieniądze, a wypada błogosławieństwo.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Przyjrzyj się swoim wydatkom. Usiądź na chwilę z wyciągiem z konta i zadaj sobie uczciwie pytanie, co twoje wydatki z ostatniego miesiąca mówią o tym, co jest dla ciebie naprawdę ważne.

Dawaj z własnej decyzji. Paweł pisze, że Bóg miłuje radosnego dawcę, czyli takiego, który daje nie z żalem ani z przymusu 2 Kor 9,7, więc nie chodzi o to, żeby dawać, bo ktoś cię do tego naciska, tylko dlatego, że sam tak postanowiłeś.

Powiedz Bogu, co cię uwiera. Lud z tej księgi wcale nie milczał, tylko dyskutował z Bogiem, a Bóg cierpliwie mu odpowiadał. Ty też możesz zapytać Go „w czym?”, jeśli czegoś nie rozumiesz, i dać Mu szansę, żeby ci odpowiedział.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 178 · Księga Malachiasza 1-3O co chodzi z dziesięcinąKsięga Malachiasza, dziesięcina w Starym i Nowym Testamencie oraz zapowiedź Eliasza.

Dzień 36 · Księga Kapłańska 14-15Czy warto wierzyć w Stary TestamentSłońce sprawiedliwości, frędzel szaty i kobieta z krwotokiem.

Dzień 8 · Księga Rodzaju 25-26Jak Bóg wybiera człowiekaJakub i Ezaw, czyli historia, do której nawiązuje Malachiasz.

Dzień 170 · Księga Amosa 6-9 · Księga AbdiaszaNiepozorna księga AbdiaszaEdom i jego relacja z Izraelem.

Dzień 30 · Księga Wyjścia 36-38Po czym poznać, co jest dla nas ważnePierwsza rozmowa o pieniądzach i o tym, co mówi o nas wyciąg z konta.

Wszystkie odcinki z czytaniem tej księgi znajdziesz na liście odcinków. Jeśli chcesz przeczytać tę księgę razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Malachiasza: tekst rozdział po rozdziale

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).