Ewangelia św. Jana: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać

Ewangelia św. Jana to czwarta Ewangelia w Nowym Testamencie i opowieść o Jezusie, który jest Bogiem wcielonym, przyszedł pokazać nam dobrego Ojca i daje życie, które zaczyna się już dziś, a nie dopiero po śmierci. Jeśli pytasz, o czym jest ewangelia Jana, autor odpowiada sam, pod koniec księgi: „Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu” J 20,31.

W naszym planie czytania Jan wypada zaraz po Marku, a Łukasz dopiero potem, razem z Dziejami Apostolskimi. Od pierwszej strony czuć, że to zupełnie inna bajka. Zaczynam o niej w odcinku Źródło prawdziwego życia.

Ewangelia św. Jana: o czym jest

Mateusz, Marek i Łukasz opowiadają o Jezusie podobnie, dlatego nazywa się ich Ewangeliami synoptycznymi. Jan wybija się na ich tle. Mniej dba o kolejność wydarzeń, bardziej o to, co one znaczą. Jego księga powstała najpewniej jako ostatnia. Wiele scen czytamy tylko u niego: wesele w Kanie, rozmowę z Nikodemem, wskrzeszenie Łazarza, umycie nóg uczniom.

Autor się nie podpisuje. Pisze o „uczniu, którego Jezus miłował” J 13,23. Tradycja uznaje, że to apostoł Jan, prawdopodobnie najmłodszy z uczniów. Miał żyć najdłużej z apostołów i pod koniec życia mieszkać w Efezie. To wiedza spoza Biblii, więc podaję ją ostrożnie.

Ewangelia Jana: streszczenie i plan księgi

1. Prolog (rozdział 1). Słowo, które było na początku u Boga, staje się człowiekiem i mieszka wśród nas.
2. Publiczna służba Jezusa (rozdziały 2-12). Jan porządkuje ją wokół znaków, zwykle liczy się ich siedem. Pierwszy to wesele w Kanie Galilejskiej: gdy zabrakło wina, Jezus zamienił wodę w wino i, jak pisze Jan, „objawił swoją chwałę, i uwierzyli w niego jego uczniowie” J 2,11. Potem są uzdrowienia, nakarmienie tłumów i wskrzeszenie Łazarza, a pomiędzy nimi rozmowy i spory.
3. Ostatnie dni z uczniami (rozdziały 13-17). Po wskrzeszeniu Łazarza Jezus nie przemawia już do tłumów. Zostaje z najbliższymi: umywa im nogi, mówi o miłości, o Duchu Świętym, o winorośli, a potem modli się za nich.
4. Męka i zmartwychwstanie (rozdziały 18-20). Zdrada, proces i krzyż, na którym Jezus mówi: „Wykonało się” J 19,30. Potem pusty grób i spotkania ze zmartwychwstałym.
5. Epilog (rozdział 21). Śniadanie nad jeziorem i rozmowa Jezusa z Piotrem.

„Na początku było Słowo”: prolog Jana

Marek zaczyna od dorosłej służby Jezusa, Mateusz i Łukasz od Jego narodzin. Jan cofa się do początku wszystkiego:

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało. W nim było życie, a życie było światłością ludzi. A ta światłość świeci w ciemności, ale ciemność jej nie ogarnęła.

J 1,1-5

Kilka wersetów dalej pada zdanie, na którym opiera się cała reszta: „A to Słowo stało się ciałem i mieszkało wśród nas” J 1,14. Jezus przyszedł z innego świata, żeby objawić Ojca. W tej Ewangelii nazywa Boga Ojcem około stu razy. To nie surowy sędzia, tylko dobry Ojciec.

Nikodem i J 3,16: najsłynniejszy werset w kontekście

Znasz ten werset, nawet jeśli nigdy nie czytałeś Biblii. Warto jednak przeczytać go razem z następnym:

Tak bowiem Bóg umiłował świat, że dał swego jednorodzonego Syna, aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. Bo Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby potępił świat, lecz aby świat był przez niego zbawiony.

J 3,16-17

Te słowa padają w nocnej rozmowie z Nikodemem, dostojnikiem, który przyszedł do Jezusa po cichu, żeby nikt nie widział J 3,1-2. Jezus mówi mu, że trzeba narodzić się na nowo J 3,3. Nikodem pyta o powrót do łona matki, ale to samo słowo znaczy też „z góry”: chodzi o nowe życie, którego źródłem jest sam Bóg.

Wiara w Nowym Testamencie to nie zgoda na jakąś tezę, tylko ufność konkretnej osobie. A miłość to nie motylki w brzuchu, tylko konkretne działanie: Bóg okazał ją tym, że dał. Potem Jezus dodaje, że „światłość przyszła na świat, lecz ludzie umiłowali ciemność bardziej niż światłość” J 3,19. Wybór zawsze zostaje po naszej stronie. Mówię o tym w odcinku Decyzja należy do ciebie.

„Ja jestem”: siedem obrazów i jedno imię

Najbardziej charakterystyczną cechą tej Ewangelii jest siedem zdań, w których Jezus mówi, kim jest:

• „Ja jestem chlebem życia” J 6,35
• „Ja jestem światłością świata” J 8,12
• „Ja jestem drzwiami”, czyli bramą dla owiec J 10,9
• „Ja jestem dobrym pasterzem” J 10,11
• „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” J 11,25
• „Ja jestem drogą, prawdą i życiem” J 14,6
• „Ja jestem prawdziwą winoroślą” J 15,1

Łatwiej je zrozumieć, gdy znamy tło. Podczas Święta Namiotów wylewano wodę ze źródła i modlono się o deszcz, od którego zależały plony. W ostatnim dniu święta Jezus staje i woła: „Jeśli ktoś pragnie, niech przyjdzie do mnie i pije” J 7,37. Przedstawia się jako odpowiedź na modlitwę, którą właśnie zanoszono.

W tych samych rozdziałach pada zdanie, które zna prawie każdy. Mało kto pamięta, że ma ono początek:

Jeśli będziecie trwać w moim słowie, będziecie prawdziwie moimi uczniami. I poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli.

J 8,31-32

Prawda i wolność przychodzą przez trwanie w słowie Jezusa. Kulminacja tej wymiany to słowa „Zanim Abraham był, ja jestem” J 8,58. Słuchacze porwali kamienie, bo dobrze zrozumieli, że to imię Boga. Jezus nigdy nie przedstawiał się jako fajny nauczyciel na tle innych. Zapłacił nie za to, co zrobił, tylko za to, kim twierdził, że jest. Całość w odcinku Kim dla mnie jest Jezus.

Dobry pasterz i zielone pastwiska

Mało kto widział prawdziwego pasterza z owcami. Znam historię człowieka, który przez jakiś czas mieszkał w Izraelu i poszedł na wyprawę z pasterką. Wieczorem do jednej zagrody weszły dwa stada. Rano wystarczyło jedno słowo pasterki i jej owce poszły za nią, bo znały jej głos. Szła z przodu, nikt ich nie poganiał. Tak samo Jezus: „owce idą za nim, bo znają jego głos” J 10,4.

Wokół były same skały. Pasterze tłumaczyli, że rosa osadza się na wzgórzach i między kamieniami rośnie drobna trawa. To właśnie były „zielone pastwiska” z Ps 23. Nie tapeta z Windowsa XP, tylko dokładnie tyle, ile potrzeba na dziś. Więcej w odcinku Pewna ostoja w trudnych czasach.

Wskrzeszenie Łazarza: dlaczego Jezus czekał

Gdy siostry Łazarza dały znać, że ich brat choruje, Jezus został jeszcze dwa dni tam, gdzie był J 11,6. Gdy dotarł, Łazarz leżał w grobie od czterech dni J 11,17. Według ówczesnych wyobrażeń dusza miała przez trzy dni unosić się nad ciałem, więc po czterech nikt nie liczył już na nic. Jezus czeka celowo, żeby powiedzieć Marcie „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”. Nie tylko potrafi wskrzeszać. On jest dawcą życia.

Mnie najbardziej porusza tu zdanie: „I Jezus zapłakał” J 11,35. Wiedział, co zaraz zrobi, a mimo to ból tych ludzi Go poruszył. Jeśli pytasz, czy Boga obchodzi twoje życie, to właśnie odpowiedź.

Dlaczego tylko Jan opisuje ten cud? Ostrożna odpowiedź: pozostali pisali wcześniej, gdy Łazarz jeszcze żył, a arcykapłani chcieli go zabić J 12,10. Więcej w odcinku Dlaczego Jezus czekał.

Umycie nóg, przykazanie miłości i Duch Święty

W trzynastym rozdziale Jezus wie, że nadeszła Jego godzina, wstaje od wieczerzy, przepasuje się ręcznikiem i myje uczniom nogi J 13,4-5. Potem mówi: „Dałem wam bowiem przykład” J 13,15. A zaraz dodaje zdanie, które mnie konfrontuje najbardziej:

Po tym wszyscy poznają, że jesteście moimi uczniami, jeśli będziecie się wzajemnie miłować.

J 13,35

Nie po najlepszej teologii ani po wygranych sporach. Po miłości. Filipowi, który prosi o pokazanie Ojca, Jezus odpowiada: „Kto mnie widzi, widzi i mego Ojca” J 14,9. Chcesz zobaczyć, jak wygląda Bóg na ziemi? Przyjrzyj się Jezusowi. Dalej jest obraz winorośli: Jezus jest źródłem życia, a my latoroślami, i „beze mnie nic nie możecie zrobić” J 15,5. Więcej w odcinku Ostatnie słowa przed śmiercią.

Potem Jezus mówi coś zaskakującego: „Pożyteczniej jest dla was, abym odszedł” J 16,7. Powód to Pocieszyciel, który „nauczy was wszystkiego i przypomni wam wszystko, co wam powiedziałem” J 14,26. Duch Święty to nie bezosobowa siła, tylko ktoś, kto chce być blisko nas. Działa też przez wspólnotę Kościoła, bo wiara nie jest sprawą jednej osoby. Więcej w odcinku Czy wierzysz w duchy?.

Piotr, dwa ogniska i ostatnie zdanie Jezusa

To jedna z moich ulubionych scen. Po zmartwychwstaniu Piotr mówi: „Pójdę łowić ryby” J 21,3. Chce wrócić do starego życia, bo czuje, że przekreślił swoją szansę. Wcześniej, przy ognisku, wyparł się Jezusa J 18,25. Teraz na brzegu czeka na niego drugie ognisko, ryba i chleb J 21,9.

Jezus trzy razy pyta go o miłość i trzy razy powierza mu zadanie: „Paś moje owce” J 21,15-17. Piotr zaparł się trzy razy, więc trzy razy może powiedzieć, że kocha, i przekonać się, że Jezus go nie przekreślił. Potem Piotr pyta o Jana: „A co z nim?”. Odpowiedź brzmi: „co tobie do tego? Ty pójdź za mną” J 21,22. Sam miałem długi czas poczucie, że to nie dla mnie i że Bóg powinien poszukać kogoś lepszego. Dlatego to zakończenie jest mi tak bliskie. Całość w odcinku Spotkanie przy ognisku.

Jak czytać ewangelię Jana i na co uważać

• Zacznij od niej, jeśli to twoje pierwsze spotkanie z Biblią. Jan podaje cel wprost J 20,30-31, dlatego ta Ewangelia jest tak często polecana na początek.
• Nie szukaj chronologii. Jan układa materiał tematami, a nie dniami.
• Zwracaj uwagę na tło. Bez Święta Namiotów nie zrozumiesz wody i światła, a bez wiedzy o pasterzach tego, czym są zielone pastwiska.
• Nie dorabiaj znaczeń, których tekst nie podaje. Sam Jan prostuje taką plotkę: ludzie myśleli, że ten uczeń nie umrze, a Jezus tego nie powiedział J 21,23.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Życie z Bogiem zaczyna się teraz. Jezus mówi, że kto słucha Jego słowa i wierzy, „przeszedł ze śmierci do życia” J 5,24. Nie czekaj na niebo, żeby zacząć żyć.

Sprawdź, w czym pokładasz nadzieję. Oszczędności i praca nie są problemem. Problem zaczyna się, gdy patrzysz na stan konta, zamiast na dobrego pasterza, który za ciebie oddał życie.

Kochaj, zanim wygrasz spór. Jezus nie powiedział, że poznają nas po racjach.

Nie oglądaj się na innych. Masz własną drogę i Jezus wciąż mówi: pójdź za mną.

Posłuchaj w podcaście

Ewangelii Jana poświęciłem dziewięć odcinków. Pozostałe znajdziesz na liście wszystkich odcinków o Ewangelii św. Jana.

Jeśli chcesz przeczytać Ewangelię Jana razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Ewangelia św. Jana: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).