Blog

Postacie Stary Testament

Adam i Ewa w Biblii: historia, pokusa i nowy Adam

Jacek Obolewicz · · 18 min czytania

List do Rzymian
W tym artykule
  1. Adam i Ewa w Biblii: krótkie streszczenie
  2. Drzewo poznania dobra i zła: na czym polegała pokusa
  3. Grzech pierworodny: co się naprawdę zepsuło
  4. Co Bóg robi zaraz po upadku
  5. Dzieci Adama i Ewy: Kain, Abel i Set
  6. Nowy Adam: jak Nowy Testament wraca do tej historii
  7. Częste nieporozumienia
  8. Co z tego dla mnie dzisiaj
  9. Posłuchaj w podcaście

Adam i Ewa to pierwsza para ludzi w Biblii: mężczyzna i kobieta, których Bóg umieścił w ogrodzie Eden i którzy jako pierwsi nie zaufali Jego słowu. Ich historię znajdziesz na samym początku Księgi Rodzaju: o stworzeniu człowieka czytamy w rozdziałach 1 i 2, o upadku w rozdziale 3, a o ich dzieciach, czyli Kainie, Ablu i Secie, w rozdziale 4, do którego rozdział 5 dokłada jeszcze rodowód. I choć to tylko kilka stron, Nowy Testament wraca do tej historii wiele razy, a ostatnie rozdziały Biblii zamykają ją jak klamrą.

Adam i Ewa w Biblii: krótkie streszczenie

  1. Stworzenie człowieka. Bóg ukształtował człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia . Potem uznał, że niedobrze, by człowiek był sam , i stworzył kobietę , przy czym samo imię Ewa pada dopiero trochę później .
  2. Ogród i jedno drzewo. Człowiek dostał ogród Eden, aby go uprawiał i strzegł , i wolno mu było jeść z każdego drzewa, z jednym jedynym wyjątkiem.
  3. Wąż. Wąż zaczyna rozmowę z kobietą od pytania o Boży zakaz, a potem obiecuje jej coś, czego Bóg rzekomo jej skąpi .
  4. Owoc i ukrycie się. Oboje jedzą z zakazanego drzewa, nagle zauważają, że są nadzy, i chowają się przed Bogiem wśród drzew .
  5. Skutki i wygnanie. Bóg rozmawia z nimi i wymienia konsekwencje tego, co zrobili, a potem wydala człowieka z ogrodu i zamyka drogę do drzewa życia .
  6. Kain, Abel i Set. Adam i Ewa mają synów, z których Kain zabija Abla , a potem rodzi im się jeszcze Set .

Wiem, że wierzący czytają te rozdziały różnie, także jeśli chodzi o to, na ile opis jest dosłowny i jak ma się do tego, co mówi nauka. Tutaj tej dyskusji nie rozstrzygam, tylko zostaję przy tym, co tekst mówi wprost.

Drzewo poznania dobra i zła: na czym polegała pokusa

Zacznijmy od samego zakazu, bo bardzo łatwo go źle zapamiętać, jakby Bóg od początku tylko czegoś ludziom zabraniał. Tymczasem mówi tak:

16 I rozkazał PAN Bóg człowiekowi: Możesz jeść do woli z każdego drzewa ogrodu;

17 Ale z drzewa poznania dobra i zła jeść nie będziesz, bo tego dnia, kiedy zjesz z niego, na pewno umrzesz.

Czyli najpierw jest szeroka zgoda na prawie wszystko, a dopiero potem jedno jedyne ograniczenie. W odcinku Dzień 1: Dlaczego Bóg stworzył człowieka tłumaczę, że to drzewo nie było żadną pułapką zastawioną na ludzi, tylko pytaniem o zaufanie: czy uwierzą, że Bóg wie, co jest dla nich dobre.

A teraz zwróć uwagę, jak wygląda rozmowa z wężem. Zaczyna się od pytania, które po cichu robi z Boga skąpca: czy rzeczywiście zabronił wam jeść ze wszystkich drzew ? Potem wąż mówi już wprost coś dokładnie przeciwnego niż Bóg: „Na pewno nie umrzecie” . I wreszcie składa obietnicę, od której wszystko się zaczyna, czyli że będą jak bogowie . Kim jest ten wąż, Biblia mówi jasno dopiero na samym końcu, bo Apokalipsa nazywa smoka „wężem starodawnym”, który zwodzi cały świat . W odcinku Dzień 122: Skąd wzięło się zło mówię o tym jako o kłamstwie diabła, które wcale nie zniknęło, bo tę samą podpowiedź słyszymy dziś w wersji współczesnej: po co ci Bóg, skoro sam możesz ustalać zasady gry?

Sam moment upadku opisany jest bardzo zwyczajnie, bez żadnych fajerwerków. Kobieta widzi, że owoc jest dobry do jedzenia i miły dla oka, a drzewo „godne pożądania dla [zdobycia] wiedzy”, więc bierze i je, a jej mąż, który był razem z nią, też zjada . W odcinku Dzień 184: Jak skutecznie poradzić sobie z grzechem przypominam, że samo słowo „grzech” oznacza chybienie celu. Czyli Bóg miał dla ludzi konkretny cel, a oni poszli obok niego.

Grzech pierworodny: co się naprawdę zepsuło

To wydarzenie i jego skutki nazywamy tradycyjnie grzechem pierworodnym. I kiedy przeczytasz rozdział 3 do końca, zobaczysz, że nie chodziło o jeden zjedzony owoc, bo zepsuło się wtedy kilka rzeczy naraz.

  • Zaufanie. Człowiek posłuchał innego głosu niż Boży, a w pierwszym odcinku mówię, że Bóg od początku chciał, żebyśmy Mu po prostu zaufali, a w tym momencie to zaufanie zostało mocno nadszarpnięte.
  • Wstyd. Przed upadkiem „oboje, Adam i jego żona, byli nadzy, a nie wstydzili się” , a zaraz po nim poznają, że są nadzy, i splatają sobie przepaski z liści . W odcinku Dzień 233: Romans i namiętność w Biblii, przy Pieśni nad Pieśniami, wracam do tego obrazu: zanim zgrzeszyli, byli przed sobą otwarci i znali się na wylot.
  • Ukrywanie się. Zobacz, co robią, kiedy słyszą, że Bóg przechadza się po ogrodzie.

8 [Wtedy] usłyszeli głos PANA Boga chodzącego po ogrodzie w powiewie dziennym. I Adam, i jego żona ukryli się przed obliczem PANA Boga wśród drzew ogrodu.

9 I PAN Bóg zawołał na Adama, i zapytał go: Gdzie jesteś?

10 On odpowiedział: Usłyszałem twój głos w ogrodzie i zląkłem się, gdyż jestem nagi, i ukryłem się.

  • Zrzucanie winy. Kiedy Bóg pyta, co się stało, Adam odpowiada: „Kobieta, którą mi dałeś”, a kobieta na to: „Wąż mnie zwiódł” . Zauważ, że Adam obarcza winą nie tylko żonę, ale nawet samego Boga, bo to przecież On mu tę kobietę dał.
  • Oddzielenie od Boga. Człowiek zostaje wydalony z ogrodu, a przy drodze do drzewa życia stają cherubiny z płomienistym mieczem . W odcinku Dzień 26: Co to znaczy, że Bóg jest święty mówię, że ta odległość nie wzięła się z Bożego wyboru, tylko z wyboru człowieka. A w Dniu 224, przy Księdze Przysłów, zwracam uwagę, że drzewo życia wraca potem w całej Biblii .

Co Bóg robi zaraz po upadku

Wróć teraz do wersetu 9, bo łatwo go przelecieć wzrokiem. Pierwsze słowa Boga po upadku to nie wyrok, tylko pytanie: „Gdzie jesteś?”. I zobacz, że to wcale nie wygląda na kogoś, kto szuka winnych, tylko raczej na kogoś, kto idzie za człowiekiem, który się przed Nim schował.

Dalej widać jeszcze dwie rzeczy, które łatwo przeoczyć. Adam i Ewa sami zrobili sobie okrycie z liści, ale to PAN Bóg „sporządził dla Adama i jego żony odzienie ze skór i przyodział ich” , czyli zatroszczył się o nich nawet wtedy, kiedy wszystko zawalili. Do tego jeszcze przed wygnaniem Adam daje żonie imię Ewa, „bo ona była matką wszystkich żyjących” , i to imię brzmi jak nadzieja, że życie będzie trwało mimo wyroku. A w samym środku rozmowy o skutkach Bóg zapowiada coś, co zmienia tonację całej sceny:

I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.

To zdanie Bóg kieruje do węża, a czytelnicy Biblii od wieków widzą w nim pierwszą zapowiedź ratunku: potomstwo kobiety zrani wężowi głowę, a wąż zrani mu tylko piętę. Pasuje to do tego, co mówię w pierwszym odcinku, że cała dalsza historia Biblii będzie opisem misji ratunkowej Boga, który chce przywrócić człowieka do właściwej relacji ze Stwórcą.

Dzieci Adama i Ewy: Kain, Abel i Set

Rozdział 4 pokazuje, że po wyjściu z Edenu historia idzie dalej. Ewa rodzi Kaina i mówi: „Otrzymałam mężczyznę od PANA” , a potem rodzi Abla, który został pasterzem, podczas gdy Kain uprawiał ziemię . Co było nie tak z ofiarą Kaina, tłumaczę w odcinku Dzień 2: Co zrobić, żeby podobać się Bogu: Abel złożył pierwociny, czyli to, co pojawiło się jako pierwsze, a to wymaga wiary, że będzie jeszcze z czego żyć, natomiast Kain dał po prostu z tego, co miał. List do Hebrajczyków potwierdza zresztą, że Abel złożył lepszą ofiarę przez wiarę .

Po zabójstwie Abla Ewa rodzi Seta i mówi: „Dał mi Bóg inne potomstwo za Abla” . Rodowód w rozdziale 5 dodaje jeszcze, że Adam miał też innych synów i córki , ale tekst mówi o tym bardzo oszczędnie, więc nie będę zgadywać ponad to, co jest napisane.

Nowy Adam: jak Nowy Testament wraca do tej historii

Najmocniej wraca do niej św. Paweł w Liście do Rzymian, gdzie zaczyna od takiego zdania:

Dlatego, tak jak przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech – śmierć, tak też na wszystkich ludzi przeszła śmierć, ponieważ wszyscy zgrzeszyli.

W odcinku Dzień 329: Droga do nowego życia mówię, że ktoś może w tym miejscu zapytać: dlaczego ja mam ponosić konsekwencje decyzji kogoś, kto kiedyś, dawno temu, zjadł owoc? I to jest uczciwe pytanie, ale Paweł odpowiada na nie tak, że ten problem ma rozwiązanie. Jak decyzja Adama dała początek ludzkości odłączonej od Boga, tak Jezus swoją śmiercią i zmartwychwstaniem daje początek nowej ludzkości. Paweł pisze wprost, że Adam jest „obrazem tego, który miał przyjść” , i kończy tę myśl tak:

18 Tak więc, jak przez przestępstwo jednego na wszystkich ludzi [spadł wyrok] ku potępieniu, tak też przez sprawiedliwość jednego na wszystkich ludzi [spłynął dar] ku usprawiedliwieniu [dającemu] życie.

19 Jak bowiem przez nieposłuszeństwo jednego człowieka wielu stało się grzesznikami, tak przez posłuszeństwo jednego wielu stało się sprawiedliwymi.

Do tej samej symetrii wraca Pierwszy List do Koryntian: „Jak bowiem w Adamie wszyscy umierają, tak też w Chrystusie wszyscy zostaną ożywieni” . Czytam ten rozdział w odcinku Dzień 337: Problem zmartwychwstania. Paweł nazywa tam Jezusa „ostatnim Adamem” i właśnie stąd w teologii mówi się o Jezusie jako nowym Adamie. A w Drugim Liście do Koryntian dopowiada, co to znaczy dla nas: jeśli ktoś jest w Chrystusie, jest nowym stworzeniem .

I wreszcie klamra, która spina całą Biblię. W odcinku Dzień 365: Całkowicie nowy świat zwracam uwagę, że dwa pierwsze i dwa ostatnie rozdziały Biblii pokazują świat idealny, a wszystko, co jest pomiędzy nimi, to Boży plan odnowienia. Historia zaczęła się w ogrodzie, a kończy się w mieście, i wraca w niej drzewo życia, do którego droga była przez cały ten czas zamknięta: „pośrodku rynku miasta, po obu stronach rzeki, [było] drzewo życia” . Całą drogę od Edenu do Apokalipsy opisuję w streszczeniu Biblii.

Częste nieporozumienia

  • Jabłko. W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej, z której cytuję, nigdzie go nie ma, bo czytamy tylko o „owocu drzewa” , bez żadnej nazwy. Jabłko znamy z obrazów i opowieści, a nie z samego tekstu.
  • Winna jest sama Ewa. Tekst mówi, że mąż „był z nią” i też zjadł , czyli był przy tym i nie stanął w obronie Bożego przykazania. A Paweł, kiedy tłumaczy, jak zaczął się grzech, mówi o „jednym człowieku” i o przestępstwie Adama .

Co z tego dla mnie dzisiaj

Zaufaj, zamiast wiedzieć lepiej. Pytanie z ogrodu wraca w zupełnie zwykłych sprawach: czy wierzę, że to, co mówi Bóg, jest dla mnie dobre, czy wolę sam ustalać zasady gry? Warto zadać sobie pytanie, które pada przy dniu pierwszym: w jakiej sprawie próbuję teraz układać życie po swojemu?

Nie ukrywaj się. Adam i Ewa schowali się wśród drzew, a my mamy na to swoje sposoby, ale odruch jest ten sam. Dawid opisuje w Psalmie 32, jak przygniatało go milczenie i co się stało, kiedy przestał skrywać winę: „Wyznałem ci swój grzech i nie kryłem mojej nieprawości” . W odcinku o tym psalmie mówię, że Boga nie zaskoczysz niczym, bo już wiele widział, a przyznanie się otwiera drogę do przebaczenia.

Nie zrzucaj winy. Spróbuj dokończyć zdanie, którego Adam nie dokończył, czyli zapytać siebie: co w tej sytuacji jest moje? To niczego nie odbiera innym i nie znaczy, że wszystko jest twoją winą, ale pozwala wyjść z roli kogoś, kto tylko się broni.

Wracaj. Skoro Bóg po upadku pytał „Gdzie jesteś?”, to znaczy, że w każdej chwili możesz Mu na to pytanie odpowiedzieć. I nie musisz wcale tęsknić za Edenem, bo Biblia pokazuje, że przed nami jest coś jeszcze większego: nowy start, który Bóg przygotował dla całej ludzkości.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać historię Adama i Ewy razem z resztą Pisma Świętego, zajrzyj do planu czytania Biblii, w którym każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).