
Ten dzień w minutę
Nie masz teraz czasu na cały odcinek? Najważniejsza myśl w krótkim wideo.
Przeczytaj wstęp do księgi: Księga Rodzaju
W skrócie
Zaczynamy od pierwszych trzech rozdziałów Księgi Rodzaju, czyli od samego początku Biblii. Opowiadam, czym biblijny opis stworzenia różnił się od innych opowieści tamtych czasów. Mówię też, dlaczego nie warto szukać w nim odpowiedzi na pytania współczesnej nauki, bo pierwsi czytelnicy wcale ich nie zadawali. Przede wszystkim pytamy jednak: po co Bóg w ogóle stworzył człowieka?
Najważniejsze myśli
Opis inny niż wszystkie
W babilońskiej Enuma Elisz świat powstaje z krwawej bójki bóstw, a ludzie są popychadłami aroganckich bogów. Księga Rodzaju zaczyna zupełnie inaczej, bo jeden Bóg stwarza świat celowo i z życzliwością, co w tamtych czasach było absolutnie wyjątkowe.
Człowiek jako odbicie Boga
Bóg stwarza ludzi na swój obraz, żeby człowiek był odbiciem tego, kim jest Stwórca. Mamy być Jego reprezentantami, którzy dbają o ziemię i ją rozwijają, a przy tym żyją z Nim blisko jak jedna rodzina.
Stworzeni po to, żeby nam się wiodło
Słowo „błogosławić” pada w Księdze Rodzaju około 90 razy. Bóg od początku chce ludzi wspierać i razem z nimi rozwijać świat, a nie trzymać ich pod butem jak bogowie z innych opowieści.
Drzewo, czyli pytanie o zaufanie
Zakaz jedzenia z jednego drzewa nie jest pułapką, tylko pytaniem: czy ufasz mi nawet wtedy, gdy nie wszystko rozumiesz? Człowiek wybiera własną drogę, a od tej chwili cała Biblia opowiada o misji ratunkowej Boga, który chce nas odzyskać.
Z odcinka
Bóg stworzył człowieka do pięknego celu, po to, żeby człowiek był odbiciem osoby samego Boga.
Bóg od samego początku chciał, żebyśmy zwyczajnie Mu zaufali.
Cała historia Biblii będzie opisem misji ratunkowej Boga, który chce na nowo przywrócić człowieka do właściwej relacji ze Stwórcą.
Fragmenty, o których mowa w odcinku
- Księga Rodzaju 1,11 Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska To pierwsze zdanie Biblii i już w nim widać coś zupełnie nowego. To, że cały świat stwarza jeden Bóg, było dla ówczesnych narodów koncepcją całkowicie obcą.
- Księga Rodzaju 1,26-2826 Potem Bóg powiedział: Uczyńmy człowieka na nasz obraz według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim, nad bydłem i całą ziemią oraz nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi, które pełzają po ziemi. 27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą. 28 I Bóg błogosławił im. Potem Bóg powiedział do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, napełniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną; panujcie nad rybami morskimi i nad ptactwem niebieskim, i nad wszelkimi zwierzętami, które poruszają się po ziemi. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Tu znajdujemy odpowiedź na pytanie, po co Bóg stworzył człowieka: stwarza go na swój obraz i od razu mu błogosławi.
- Księga Rodzaju 2,16-1716 I rozkazał PAN Bóg człowiekowi: Możesz jeść do woli z każdego drzewa ogrodu; 17 Ale z drzewa poznania dobra i zła jeść nie będziesz, bo tego dnia, kiedy zjesz z niego, na pewno umrzesz. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Ten zakaz nie miał złapać człowieka w pułapkę, tylko nauczyć go zaufania do Boga mimo pytań, jakie mógł mieć.
- Księga Rodzaju 3,1-61 A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta polne, które PAN Bóg uczynił. Powiedział on do kobiety: Czy Bóg rzeczywiście powiedział: Nie wolno wam jeść ze wszystkich drzew [tego] ogrodu? 2 I kobieta odpowiedziała wężowi: Możemy jeść owoce z drzew [tego] ogrodu; 3 Ale o owocu drzewa, które jest pośrodku ogrodu, Bóg powiedział: Nie będziecie z niego jeść ani go dotykać, abyście nie umarli. 4 I wąż powiedział do kobiety: Na pewno nie umrzecie; 5 Ale Bóg wie, że tego dnia, gdy z niego zjecie, otworzą się wasze oczy i będziecie jak bogowie znający dobro i zło. 6 A gdy kobieta spostrzegła, że [owoc] drzewa [był] dobry do jedzenia i miły dla oka, a drzewo godne pożądania dla [zdobycia] wiedzy, wzięła z niego owoc i zjadła; dała też swemu mężowi, który był z nią; i on zjadł. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Tutaj wszystko się sypie, bo człowiek słucha innego głosu niż głos Boga i idzie własną drogą, a skutki tego wyboru widzimy do dzisiaj.
Kliknij odnośnik, żeby przeczytać fragment.
Gdzie jeszcze w Biblii wraca ten temat
- Ewangelia św. Jana 1,1-31 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. 2 Ono było na początku u Boga. 3 Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Jan zaczyna Ewangelię tymi samymi słowami, „Na początku”, i pokazuje w ten sposób, że Jezus był obecny przy stworzeniu świata.
- List do Kolosan 1,15-1615 On jest obrazem Boga niewidzialnego [i] pierworodnym wszelkiego stworzenia. 16 Przez niego bowiem wszystko zostało stworzone, to, co w niebie i [to, co] na ziemi, [to, co] widzialne i [co] niewidzialne, czy trony, czy panowania, czy zwierzchności, czy władze. Wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Paweł nazywa Chrystusa obrazem Boga niewidzialnego, więc to, do czego stworzono człowieka, w pełni widać dopiero w Jezusie.
- List do Rzymian 5,1212 Dlatego, tak jak przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech – śmierć, tak też na wszystkich ludzi przeszła śmierć, ponieważ wszyscy zgrzeszyli. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Paweł wraca do trzeciego rozdziału Księgi Rodzaju, żeby wyjaśnić, skąd w świecie wzięły się grzech i śmierć, czyli te konsekwencje złych wyborów, o których mówię w odcinku.
- Apokalipsa św. Jana 21,1-51 Potem zobaczyłem nowe niebo i nową ziemię. Pierwsze niebo bowiem i pierwsza ziemia przeminęły i nie było już morza. 2 A ja, Jan, zobaczyłem święte miasto, nowe Jeruzalem, zstępujące z nieba od Boga, przygotowane jak oblubienica przyozdobiona dla swego męża. 3 I usłyszałem donośny głos z nieba: Oto przybytek Boga [jest] z ludźmi i będzie mieszkał z nimi. Oni będą jego ludem, a sam Bóg będzie z nimi i [będzie] ich Bogiem. 4 I otrze Bóg wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie ani smutku, ani krzyku, ani bólu nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły. 5 A zasiadający na tronie powiedział: Oto wszystko czynię nowe. I powiedział do mnie: Napisz, bo te słowa są wiarygodne i prawdziwe. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Na ostatnich stronach Biblii pojawia się nowe niebo i nowa ziemia, więc historia z ogrodu Eden dochodzi tu do szczęśliwego końca.
Do przemyślenia
- W czym dziś mogę być odbiciem Boga: w pracy, w domu, wobec ludzi obok mnie?
- W jakiej sprawie próbuję układać życie po swojemu, zamiast zaufać Bogu?
Powiązane odcinki
stworzenie świata obraz Boży błogosławieństwo zaufanie Bogu grzech pierworodny plan Boga
Fragmenty Biblii w dymkach pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0). W podcaście czytam z innego przekładu. Tutaj korzystamy z UBG, bo jej licencja pozwala swobodnie udostępniać tekst.
Transkrypcja odcinka
Zapis powstał automatycznie i może zawierać drobne błędy. Najważniejsze zdania są wyróżnione, a podkreślone miejsca otwierają fragment Biblii, o którym mowa.
Cześć, z tej strony Jacek, słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień pierwszy i czytamy Księgę Rodzaju, rozdziały od pierwszego do trzeciego. Gdybyście chcieli dowiedzieć się więcej na temat tego podcastu, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl. Gdybyście chcieli rozpocząć czytanie Biblii w tym roku i mieć uporządkowany plan i rozpiskę wszystkich rozdziałów na każdy dzień tego zbliżającego się roku, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl/plan. Te linki również pojawią się w opisie tego odcinka.
Pamiętam, jak będąc jeszcze w szkole średniej, mój tata często wysyłał mnie do mojego księdza katechety, księdza Radka, z pytaniami, które najczęściej dotyczyły opisu stworzenia. I były pytania, wiecie, odnośnie Adama i Ewy, odnośnie ludzi, dzieci, kto tam z kim miał dzieci, a jak mogli mieć dzieci, jeżeli była tylko dwójka i tak dalej, jak to wszystko w ogóle powstało, w jaki sposób nauka jest w stanie uargumentować ten opis stworzenia, który mamy w Księdze Rodzaju. I teraz, do dzisiaj mój tata przypisuje sobie ogromną zasługę tego, że koniec końców podjąłem decyzję, taką bardzo świadomą, dorosłą, żeby iść za Jezusem. I twierdzi, że wydarzyło się tak dlatego, że właśnie wysyłał mnie z tymi pytaniami do księdza Radka. Być może miał to jakiś wpływ, choć nie będę ukrywał, że na tamten moment te pytania mnie w ogóle nie interesowały.
Nie było to coś, czym zaprzątałem sobie głowę. W ogóle Biblia niekoniecznie była czymś, co zaprzątało moją głowę jakkolwiek. Ale rozumiem to, że kiedy bierzemy się za lekturę Biblii, to bardzo często mamy właśnie tego typu pytania. Kiedy otwieramy pierwsze strony, zaczynamy czytać opis stworzenia, to często w naszych nieco sceptycznych umysłach zaczynają się pojawiać różne takie pytania: a co z tym, a co z tamtą, w jaki sposób my jesteśmy w stanie dzisiaj zrozumieć, jak faktycznie to stworzenie przebiegało i w jaki sposób w ogóle ułożyć sobie w głowie te wszystkie historie, które mamy na samym początku Księgi Rodzaju. To, że my dzisiaj w ten sposób patrzymy na ten tekst, nie znaczy, że takie same pytania miały osoby, które były pierwotnymi adresatami Księgi Rodzaju, czy w ogóle pięcioksięgu, pierwszych pięciu ksiąg, które mamy w zbiorze ksiąg, który my nazywamy Pismem Świętym, Biblią, jak kto woli.
Pierwotni adresaci nie mieli za sobą takich osiągnięć naukowych, jakie my dzisiaj mamy. Nie przejmowali się światem w taki sposób, w jaki my się dzisiaj przejmujemy. Nie patrzyli na świat z takiej perspektywy, z jakiej my dzisiaj na niego jesteśmy w stanie spojrzeć. Tysiące lat temu jednak mieli pewien punkt odniesienia i były kwestie, na które ten opis stworzenia bardzo wyraźnie odpowiadał. I to, do czego można było przystawić opis stworzenia, który znajdujemy na samym początku Księgi Rodzaju, to były inne opisy stworzenia, które funkcjonowały w różnych innych kulturach tamtych czasów.
Bo tych opisów stworzenia, jak się domyślacie, było całkiem sporo. Ludzie od zawsze próbowali gdzieś ułożyć sobie w głowie to, w jaki sposób świat powstał, skąd to wszystko się wzięło. I podobnie było w przypadku tego tekstu, który dzisiaj zaczynamy. On niejako mógł być odpowiedzią na te wszystkie opisy stworzenia, które już wtedy funkcjonowały. I jest coś, co sprawia, że ten opis stworzenia, który czytamy w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju, jest absolutnie unikalny.
Jest inny niż wszystko, co ludzie w tamtych czasach mogli znać. Z jednej strony unikalność wynikała z tego, że pierwsze zdanie już w zasadzie otwierało całkowicie nowe spojrzenie na świat. Księga Rodzaju 1,11 Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Samo to, że jeden Bóg stworzył świat, to było coś, co było kompletnie niespotykane w tamtych czasach. To było coś, co dla innych narodów było koncepcją całkowicie obcą.
Bo opisy stworzenia, które oni mieli, jak chociażby, gdybyście chcieli sobie poszukać, możecie sprawdzić Enuma Elisz, gdzie mamy babilońską wersję opisu stworzenia. I wiem, że czasami pojawiają się głosy, w ramach których można usłyszeć, że no ale patrz, ile tam jest podobieństw, z pewnością Żydzi zaczerpnęli sobie z innych opisów stworzenia. Ja nie wiem, jakie tam podobieństwa jesteśmy w stanie znaleźć, bo gdybyśmy spojrzeli sobie na Enuma Elisz chociażby i zobaczyli, ile tam jest przemocy, mordu, krwi, jakichś walk różnych bóstw, które koniec końców gdzieś tam w jakiś sposób tworzą ludzi, którzy są śmieciem tego świata, totalnie podporządkowanym tym aroganckim bogom, którzy wymagają od tych ludzi tego, żeby im służyć, żeby być niejako pod butem tych bogów, no to koncept jest kompletnie… Inny od tego, co znajdziemy w Księdze Rodzaju, co jest absolutnie, absolutnie wyjątkowe. I gdybyśmy mieli podejść do tych pierwszych rozdziałów Księgi Rodzaju z pytaniem, dlaczego Bóg stworzył człowieka, to odpowiedź znajdziemy już w pierwszym rozdziale, Księga Rodzaju 1,26-2826 Potem Bóg powiedział: Uczyńmy człowieka na nasz obraz według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim, nad bydłem i całą ziemią oraz nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi, które pełzają po ziemi. 27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą. 28 I Bóg błogosławił im. Potem Bóg powiedział do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, napełniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną; panujcie nad rybami morskimi i nad ptactwem niebieskim, i nad wszelkimi zwierzętami, które poruszają się po ziemi. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
I rzekł Bóg: Uczyńmy ludzi na nasz obraz, podobnych do nas. Niech panują nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad całą ziemią i nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi. I stworzył Bóg ludzi na swój obraz, na obraz Boży ich stworzył. Stworzył ich jako mężczyznę i kobietę. I błogosławił im, mówiąc: Bądźcie płodni, mnóżcie się i zaludniajcie ziemię oraz czyńcie ją sobie poddaną.
To, co jest całkowicie unikalnym i innowacyjnym konceptem w tamtych czasach, to jest to zrozumienie tego, że jeden Bóg stworzył człowieka do pięknego, szczytnego celu. Po pierwsze, stworzył człowieka na swój obraz, podobnego do samego Boga. Chciał, żeby człowiek... W pewien sposób partycypował w tej boskiej naturze, żeby człowiek mógł być odbiciem tego, kim jest Stwórca. I żeby człowiek, będąc odbiciem tego, kim jest Stwórca, zaczął zajmować się ziemią, zaczął tę ziemię rozwijać, zaczął ją uprawiać, zaczął o nią dbać, zaczął tworzyć, żeby był obrazem tego, co sam Bóg osobiście, własnymi rękoma mógłby robić na tej ziemi po to, żeby ona była jak najpiękniejszym miejscem.
Do tego właśnie, w dużym skrócie, Bóg stworzył człowieka, żeby człowiek był reprezentantem Boga na ziemi i żeby człowiek był częścią Bożej rodziny, żeby mógł żyć w absolutnie czystej relacji z samym Stwórcą i żeby z tym Stwórcą mógł współpracować dla dobra świata, który został stworzony, o którym czytaliśmy we wcześniejszych wersetach właśnie pierwszego rozdziału. I co dalej Bóg zrobił? W wersecie 28 czytamy: I błogosławił im. Słowo błogosławić w różnych formach w Księdze Rodzaju pojawia się około 90 razy, nie pełna 90 razy, co pokazuje bardzo ważną i wyjątkową rzecz, znowu odnośnie Boga, który powołał ten świat do istnienia. Bóg stworzył ten świat po to, żeby ten świat błogosławić.
Stworzył ludzi po to, żeby im błogosławić, żeby ludziom szczęścić, żeby ich wspierać, żeby pomagać im i współpracować z nimi w rozwoju tego pięknego, wyjątkowego świata, który sam stworzył. Świata, który w pierwszych dwóch rozdziałach Księgi Rodzaju jest jeszcze nieskażony grzechem. Wiem, że w tym opisie, który mamy dzisiaj, jest dużo niuansów, ciekawostek, nad którymi warto byłoby się pochylić, o których fajnie byłoby porozmawiać, które być może dałyby nam też pewne odpowiedzi na pytania, które być może wciąż mamy gdzieś z tyłu głowy. W formie tego podcastu takie dłuższe rozmowy niestety się nie mieszczą, ale być może będzie kiedyś okazja na to, żeby w jakiś inny sposób, w innej formie sobie o tym porozmawiać. To, co dla nas na dzisiaj jest ważne i co chciałbym, żebyśmy zapamiętali z tych rozdziałów, z którymi zaczynamy: Bóg stworzył człowieka do pięknego celu, po to, żeby człowiek był odbiciem osoby samego Boga, żeby był godnym reprezentantem.
Boga w tym świecie, który Bóg stworzył dla człowieka i jednocześnie stworzył człowieka po to, żeby mu błogosławić. To wszystko niestety Księga Rodzaju 3,1-61 A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta polne, które PAN Bóg uczynił. Powiedział on do kobiety: Czy Bóg rzeczywiście powiedział: Nie wolno wam jeść ze wszystkich drzew [tego] ogrodu? 2 I kobieta odpowiedziała wężowi: Możemy jeść owoce z drzew [tego] ogrodu; 3 Ale o owocu drzewa, które jest pośrodku ogrodu, Bóg powiedział: Nie będziecie z niego jeść ani go dotykać, abyście nie umarli. 4 I wąż powiedział do kobiety: Na pewno nie umrzecie; 5 Ale Bóg wie, że tego dnia, gdy z niego zjecie, otworzą się wasze oczy i będziecie jak bogowie znający dobro i zło. 6 A gdy kobieta spostrzegła, że [owoc] drzewa [był] dobry do jedzenia i miły dla oka, a drzewo godne pożądania dla [zdobycia] wiedzy, wzięła z niego owoc i zjadła; dała też swemu mężowi, który był z nią; i on zjadł. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, w momencie, kiedy człowiek wybiera swoją drogę. Człowiek decyduje się na to, żeby zaufać innemu głosowi, a nie zaufać samemu Bogu. Bo jedną rzeczą, która była ważna z perspektywy relacji, jaką Bóg chciał mieć z nami, to jest to, że Bóg od samego początku chciał, żebyśmy zwyczajnie Mu zaufali. Dlatego niektórzy zadają sobie pytania: jak to jest, że w ogóle Księga Rodzaju 2,16-1716 I rozkazał PAN Bóg człowiekowi: Możesz jeść do woli z każdego drzewa ogrodu; 17 Ale z drzewa poznania dobra i zła jeść nie będziesz, bo tego dnia, kiedy zjesz z niego, na pewno umrzesz. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska?
Po co ten zakaz na samym początku? Po to, żeby człowiek Bogu zaufał. Po to, żeby człowiek, pomimo tego, że może mieć jakieś pytania, mógł powiedzieć: wierzę w to, że co Bóg powiedział jest dla mnie najlepszą drogą. Problem jest taki, że to zaufanie zostało mocno nadszarpnięte. Zdecydowaliśmy się pójść własną drogą, słuchając innego głosu, a nie głosu Boga.
I to doprowadziło do tego, że tak naprawdę cała historia Biblii będzie opisem misji ratunkowej Boga, który chce na nowo przywrócić człowieka do właściwej relacji ze Stwórcą i chce całkowicie odnowić ten świat, żeby ten świat, w którym żyjemy, mógł wrócić do tego miejsca i do tego celu, do którego oryginalnie został stworzony. To jest Boży pomysł na ludzkość. To, co my doświadczamy dzisiaj, to są zwyczajnie konsekwencje złych wyborów. Konsekwencje tego, że człowiek zdecydował się na to, żeby układać sobie życie po swojemu, żeby nie wierzyć Bogu, żeby nie zaufać Bogu, tylko zaufać innym głosom, zaufać sobie, zacząć układać sobie świat po swojemu. I zło, zniszczenie, którego jesteśmy w stanie dzisiaj doświadczać w tym świecie, jest zwyczajnie konsekwencją tego, że człowiek podjął próbę, żeby ułożyć sobie życie po swojemu, co zwyczajnie nie wychodzi nam jakoś szczególnie dobrze.
Ale w tym samym czasie Bóg konsekwentnie realizuje swój plan. I o tym planie będziemy dalej czytać. O planie, który Bóg ma dla całej ludzkości, po to, żeby móc w ostatecznym rozrachunku ją całkowicie odnowić. I jednocześnie planie, do którego zaprasza ciebie i mnie, chce, żebyśmy stali się jego częścią. A częścią tego planu możemy stać się wtedy, kiedy zaufamy całkowicie Bogu, kiedy pozwolimy Jemu na to, żeby to On układał nasz świat, kiedy pozwolimy sobie na to, żeby w Nim złożyć swoją ufność, żeby Jemu powierzyć wszystkie nasze plany, marzenia, pomysły na życie i żeby On mógł je ułożyć zgodnie z tym, do czego każdego z nas stworzył.
Tyle z mojej strony na dzisiaj. Gdybyście chcieli dowiedzieć się czegoś więcej, możecie wejść na stronę bibliawrok.pl. Tak jak wspomniałem wcześniej, gdybyście chcieli mieć pod ręką rozpiskę wszystkich rozdziałów, które będą na kolejne dni, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl/plan. Te linki też są w opisie tego odcinka. Gdybyście w międzyczasie mieli jakiekolwiek pytania, możecie do mnie napisać na adres jacek@bibliawrok.pl.
A gdybyście chcieli podyskutować, porozmawiać o tym, co czytamy, to również zachęcam was do tego, żebyście weszli na stronę bibliawrok.pl i tam jest w menu link po to, żeby dołączyć do grupy na Facebooku, gdzie możemy porozmawiać, znaleźć odpowiedzi na pytania. Nie tylko ja tam odpowiadam, nie tylko ja tam angażuję się w dyskusję. Są też inne świetne osoby, które również wyglądają na to, że czytają Biblię, znają ją i naprawdę są w stanie nam pomóc w znalezieniu odpowiedzi na pytania, które często będą nas nurtowały. Wielkie dzięki za to, że jesteście, podjęliście wyzwanie, żeby przeczytać Biblię od początku do końca w ciągu 365 dni. Może to być dłużej, nie ma żadnego problemu.
Możemy ten plan rozłożyć sobie na dwa lata, jeżeli wam będzie wygodniej. Niemniej jednak to, co w tym roku będzie się działo w ramach tego podcastu, to będą kolejne odcinki, które będą przed nami odkrywały to, w jaki sposób Bóg realizuje swój plan zbawienia i w jaki sposób chce nas zaangażować w ten plan i sprawić, żebyśmy my częścią tego planu się stali. Wielkie dzięki za dzisiaj i do usłyszenia w kolejnym odcinku.