Sens życia: co mówi Biblia i jak go znaleźć

Sens życia według Biblii to nie jedno zdanie, które wszystko załatwia, tylko kierunek, który da się opisać prosto: zostałeś stworzony przez Boga po to, żeby żyć w bliskości z Nim i żeby przez twoje życie dobro docierało do innych. Reszta to droga, a ta bywa kręta. Nie obiecuję, że po tym artykule przestaniesz czuć pustkę, bo Biblia sama uczciwie przyznaje, że takie poczucie bywa prawdziwe. Jedna jej księga jest w całości o człowieku, któremu wydaje się, że nic nie ma sensu. Przejdźmy przez nią i przez to, co o sensie życia mówię w odcinkach podcastu.

Jaki jest sens życia? Najpierw uczciwie o samym pytaniu

Pytanie o sens nie jest znakiem słabej wiary. Księga Koheleta zaczyna się właśnie od niego:

2 Marność nad marnościami – mówi Kaznodzieja – marność nad marnościami. Wszystko jest marnością.

3 Jaki pożytek ma człowiek z całego swego trudu, który podejmuje pod słońcem?

Brzmi jak wyrok, ale to kwestia tłumaczenia. Hebrajskie słowo, które oddajemy jako „marność”, oznacza dym: coś, co widać, a czego nie da się złapać w garść. W odcinku Dzień 234: Czy życie faktycznie jest marne proponuję, żeby w tych miejscach czytać „ulotne”. Kohelet mówi więc o przemijaniu, niepewności i tajemnicy życia, a nie o tym, że wszystko jest bez sensu. Całą księgę rozpisuję w artykule o Księdze Koheleta.

Brak sensu życia: skąd się bierze według Koheleta

Kohelet nie rozmyślał o sensie przy herbacie. Sprawdził go na sobie: dążył do mądrości, przyjemności, pracy i bogactwa, i za każdym razem wychodziło mu to samo. Brakowało czegoś ostatecznego. Mówię o tym w odcinku Dzień 235: Życie z perspektywą końca, a mój wniosek jest taki: nie same te rzeczy są bez sensu. Bez sensu robi się dopiero wtedy, gdy w nich jednych próbuję znaleźć cały sens swojego życia.

Dlaczego nie wystarczają? Trop jest w trzecim rozdziale Koh 3,11. Uwspółcześniona Biblia Gdańska czyta tam, że Bóg „włożył świat w ich serca”, a w części przekładów stoi „wieczność”. Na tej drugiej wersji opieram się w odcinku. Jeżeli w nas jest zapisane coś większego niż to, co tymczasowe, to rzeczy tymczasowe nie nasycą nas do końca, choćbyśmy mieli ich bardzo dużo. Dlatego brak sensu nie musi oznaczać, że coś z tobą nie tak. Czasem to po prostu tęsknota większa niż to, co da się kupić, zdobyć albo osiągnąć.

Sens życia według Koheleta: ciesz się i pamiętaj o Stwórcy

Kohelet nie zostawia nas z samym dołkiem. Jego rada jest zaskakująco prosta: cieszyć się tym, co dostajemy na co dzień, czyli jedzeniem, pracą, ludźmi Koh 8,15, i pamiętać o Stwórcy, zanim zrobi się ciężko Koh 12,1. W odcinku Dzień 236: Odpowiedzialność za swoje życie zatrzymuję się przy zdaniu z rozdziału 11, gdzie młody człowiek ma się radować, a potem pada, że Bóg przyprowadzi go na sąd Koh 11,9. Hebrajski spójnik może tu znaczyć „ale”, ale równie dobrze „i”. Wtedy brzmi to tak: ciesz się życiem i pamiętaj, że zdasz sprawę z tego, jak je wykorzystałeś. Bóg zapyta nie tylko o zło, ale też o dobro, które mogłeś zrobić. Nie czyha na potknięcia, chce docenić dobrze przeżyte życie.

Księga kończy się takim podsumowaniem:

Wysłuchaj podsumowania wszystkiego: Bój się Boga i przestrzegaj jego przykazań. Ponieważ to jest cały [obowiązek] człowieka.

„Bój się” oznacza tu szacunek, a nie strach. Skoro Bóg mnie stworzył, to wie najlepiej, jak to życie działa, i Jego rady są po prostu najlepsze. Tyle że to jeszcze nie jest odpowiedź na pytanie, po co konkretnie ja tu jestem. Do tego potrzebujemy początku Biblii.

Sens życia w Biblii: do czego zostałem stworzony

W odcinku Dzień 1: Dlaczego Bóg stworzył człowieka pytam o to wprost i odpowiedź jest już w pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju:

26 Potem Bóg powiedział: Uczyńmy człowieka na nasz obraz według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim, nad bydłem i całą ziemią oraz nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi, które pełzają po ziemi.

27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą.

Dla ludzi, którzy pierwsi to czytali, była to nowość. Jeden Bóg stworzył człowieka do pięknego celu: żeby był Jego odbiciem na ziemi, żył w relacji ze Stwórcą i razem z Nim dbał o świat. Zaraz potem czytamy, że Bóg im błogosławił Rdz 1,28. Mówię w odcinku, że Bóg stworzył świat po to, żeby go błogosławić. To jest fundament: sens życia nie zaczyna się od mojej listy osiągnięć, tylko od tego, że jestem chciany i do czegoś powołany. Już w trzecim rozdziale człowiek wybiera własną drogę i wszystko się sypie, a reszta Biblii opowiada, jak Bóg to odkręca i zaprasza nas do swojego planu.

Jak znaleźć sens życia: pięć kroków z podcastu

1. Nie szukaj sensu w talizmanach

W odcinku Dzień 86: Sposób na szczęście opowiadam o Izraelitach, którzy zabrali na wojnę skrzynię przymierza jak szczęśliwy amulet i przegrali jeszcze dotkliwiej. Nasze talizmany rzadko wyglądają jak przedmioty. Może to być Biblia na półce, na którą tylko patrzę, albo modlitwa odklepana wyłącznie po to, żeby coś dostać. Samuel mówi ludowi, gdzie leży klucz: zwróćcie serce do Pana 1 Sm 7,3. Moim zdaniem prawdziwe spełnienie to pewność, że bez względu na okoliczności Bóg jest blisko i potrafi wyciągnąć z nich coś dobrego. Do tego nie są potrzebne amulety, tylko relacja.

2. Pytaj Boga, a nie porównuj się z innymi

Msza, modlitwa i czytanie Biblii mają prowadzić do osobistej więzi z Bogiem. Same praktyki nie pokażą mi, po co konkretnie jestem na świecie, bo twoje zadanie będzie inne niż moje. Dlatego nie ma sensu podglądać innych. To odkrywam w bliskości z Bogiem. W odcinku Dzień 199: Pomoc od Boga dla każdego z nas czytam Psalm 107 (w części katolickich wydań to Psalm 106). Pierwsza grupa ludzi, którym tam pomaga Bóg, to błądzący po pustyni Ps 107,4-9. Mówię: jeśli nie umiem odpowiedzieć na pytanie „po co żyję?”, to najpewniej się błąkam. Wolność nie polega na robieniu tego, co mi się podoba, tylko na robieniu tego, do czego zostałem stworzony. W tym samym odcinku opowiadam, dlaczego dyscyplina jest jej częścią.

3. Zacznij od zwykłej pracy i miejsca, w którym jesteś

Wielu z nas myśli, że służba Bogu to coś dla duchownych. W odcinku Dzień 248: Niezwykła misja zwykłego człowieka pokazuję Nehemiasza: nie był kapłanem, tylko podczaszym króla. Jego praca zbudowała zaufanie, które później pozwoliło mu odbudować Jerozolimę. Zaczęło się od tego, że usłyszał o zburzonych murach, usiadł i płakał Ne 1,3-4. Mówię, że to, co w tobie wywołuje „tak nie może być”, często wskazuje, do czego Bóg cię powołał. A codzienną robotę warto robić tak, jakby robiło się ją dla Pana Kol 3,23. W podobnym duchu, w odcinku Dzień 74: Jak pokochać miejsce, w którym mieszkasz, namawiam, żeby zaangażować się w miejsce, w którym jesteśmy, i w ludzi, którzy tam mieszkają. Ludzie robią miejsce, a nie geografia.

4. Żyj tak, żeby dobro przelewało się na innych

Jezus mówi, że przyszedł po to, żeby owce miały życie w obfitości J 10,10. W odcinku Dzień 161: Czym jest życie w pełni tłumaczę to obrazem szklanki. Żeby uznać, że jest pełna, trzeba nalewać tak długo, aż woda zacznie się przelewać. Pełnia życia to więc nie tylko zaspokojenie własnych potrzeb, ale życie, w którym błogosławieństwo, które dostajemy, sięga innych. I nie musimy wyciskać tego z siebie sami: nowe serce jest darem Ez 36,26.

Do tego pasuje przypowieść o talentach. Pan daje sługom różne sumy, „każdemu według jego zdolności” Mt 25,15. W odcinku Dzień 314: Źródło owocnego życia mówię, że nie ma sensu obrażać się, iż ktoś dostał więcej. Lepiej zająć się tym, co mam, i być wiernym w drobiazgach. Trzeci sługa nie zrobił nic, bo się bał, a Bóg zaprasza nas do życia z miłości, nie ze strachu. Więcej o tym w artykule o przypowieści o talentach.

5. Nie idź przez życie sam

W odcinku Dzień 12: Jak doświadczyć pełni życia opowiadam o Viktorze Franklu, psychiatrze, który przeżył obozy koncentracyjne. Według niego, żeby życie miało sens, człowiek potrzebuje trzech rzeczy: projektu, w który się angażuje, spojrzenia na cierpienie, które zostawia miejsce na nadzieję, i ludzi, którzy go kochają, akceptują i wspierają. Kohelet mówi podobnie: lepiej jest dwom niż jednemu Koh 4,9-10. Jeśli jeszcze takich ludzi nie masz, szukaj ich. A gdy cierpienie nie ma wyjaśnienia, zajrzyj do Księgi Hioba: ona nie obiecuje prostych odpowiedzi, ale pokazuje, że można Bogu ufać mimo to.

Kiedy brak sensu życia to coś więcej niż pytanie

Jedno trzeba powiedzieć wprost: jeśli poczucie braku sensu trwa długo i towarzyszą mu myśli o odebraniu sobie życia albo objawy depresji, porozmawiaj z lekarzem lub psychologiem, a w nagłej sytuacji zadzwoń pod numer 112 albo na telefon zaufania 116 123, bo wiara tego nie zastępuje.

Sens życia: co z tego dla mnie dzisiaj

Nie musisz dziś rozwiązać całego pytania. Wystarczy kilka małych ruchów w dobrą stronę:

• Podziękuj za jedną prostą rzecz w swoim dniu: posiłek, rozmowę, kawałek pracy, który się udał. Tak zaczyna się rada Koheleta.
• Poświęć kilka minut na rozmowę z Bogiem, a nie na odhaczenie praktyki. Zapytaj Go po prostu, do czego cię stworzył.
• Zrób jedną rzecz dla kogoś innego w miejscu, w którym jesteś: w pracy, w bloku, w rodzinie.
• Odezwij się do jednej osoby, z którą możesz być szczery.

Sens odkrywa się po drodze, w bliskości z Bogiem i w służbie ludziom, a nie w jednym przebłysku.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 234 · Księga Koheleta 1-4Czy życie faktycznie jest marnePoczątek Księgi Koheleta i wyjaśnienie, dlaczego marność to dym, a nie bezsens.

Dzień 235 · Księga Koheleta 5-8Życie z perspektywą końcaWieczność w ludzkim sercu i dlaczego rzeczy tymczasowe nas nie nasycą.

Dzień 1 · Księga Rodzaju 1-3Dlaczego Bóg stworzył człowiekaObraz Boży i cel, do którego zostaliśmy stworzeni.

Dzień 86 · 1 Księga Samuela 4-8Sposób na szczęścieSkrzynia przymierza jako talizman i serce zwrócone do Boga.

Dzień 199 · Psalmy 106-107Pomoc od Boga dla każdego z nasPsalm 107, błądzenie i prawdziwa wolność.

Dzień 248 · Księga Nehemiasza 1-3Niezwykła misja zwykłego człowiekaNehemiasz i powołanie ukryte w zwykłej pracy.

Dzień 161 · Księga Ezechiela 34-36Czym jest życie w pełniSzklanka, która się przelewa, i nowe serce.

Dzień 12 · Księga Rodzaju 35-37Jak być człowiekiem, który żyje spełnionym życiemTrzy rzeczy, których potrzebujemy, żeby życie miało sens.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).