Co to jest wiara? Zaufanie, wątpliwości i uczynki w Biblii

Co to jest wiara? W Biblii to przede wszystkim zaufanie komuś, a nie tylko przyjęcie za prawdziwe jakichś zdań, które ktoś nam podał do zapamiętania. Najkrótszą definicję wiary, jaką znajdziemy w Piśmie Świętym, daje List do Hebrajczyków, i właśnie od niej chcę zacząć:

A wiara jest podstawą tego, czego się spodziewamy, [i] dowodem tego, czego nie widzimy.

Mówiąc po ludzku, wiara to pewność co do rzeczy, których nie da się zobaczyć ani zmierzyć, a która opiera się na tym, że komuś ufam. W tym tekście pokazuję po kolei, co ta definicja właściwie znaczy, czym wiara różni się od zwykłego zgadzania się z jakąś tezą, co zrobić z wątpliwościami, jak wiara ma się do uczynków i wreszcie skąd ją w ogóle brać.

Wiara jest pewnością tego, czego się spodziewamy: Hbr 11,1

W niektórych przekładach wiara jest „pewnością” tego, czego się spodziewamy, a w innych, tak jak w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej, jego „podstawą”. Sens jest jednak ten sam: chodzi o rzeczywistość, której nie dotkniesz, nie zobaczysz i nie zmierzysz, a mimo to masz dobre powody, żeby uznać ją za prawdziwą. W odcinku Dzień 354: Jedna rzecz niezbędna do życia z Bogiem kończymy List do Hebrajczyków właśnie rozdziałem o wierze. Mówię tam, że sama rzeczywistość Boża należy do tych niewidzialnych i dlatego potrzebujemy wiary, żeby w ogóle móc o niej mówić.

I tu jest ważna rzecz, o której rzadko się pamięta: z wiary korzysta każdy z nas. Nawet ten, kto mówi o sobie, że jest niewierzący, nie jest w stanie udowodnić wszystkich swoich twierdzeń, więc w którymś momencie dochodzi do miejsca, w którym albo angażuje wiarę w Boga, albo używa jej po to, żeby Boga ze swojego życia wyprzeć. Wiara w sensie biblijnym nie jest więc żadnym dziwactwem dla wybranych, tylko czymś, co wszyscy znamy z codzienności, nawet jeśli nie nazywamy tego w ten sposób.

Dalej List do Hebrajczyków mówi rzecz, która moim zdaniem jest w tym temacie kluczowa:

Bez wiary zaś nie można podobać się [Bogu], bo ten, kto przychodzi do Boga, musi wierzyć, że [on] jest i że nagradza tych, którzy go szukają.

Zwróć uwagę na ostatnie słowa tego zdania. Bóg nagradza tych, którzy Go szukają, a nie tych, którzy łaskawie przyjmują do wiadomości, że On istnieje. Bo postawa w stylu „dobra, zgadzam się, niech będzie, nie będę się kłócił” to jeszcze nie jest szukanie. Wiara zaczyna się dopiero wtedy, gdy rzeczywiście ruszam w Jego stronę.

Czym jest wiara: zaufaniem, nie tylko zgodą

Kiedy słyszymy słowo „wiara”, często myślimy po prostu: zgadzam się z tym, uznaję, że tak jest. W odcinku Dzień 297: Decyzja należy do ciebie czytam najsłynniejszy werset Biblii razem z rozmową Jezusa z Nikodemem i zwracam uwagę na to, że słowo, które w Nowym Testamencie oddajemy jako „wiara”, nie oznacza intelektualnej zgody na jakąś prawdę, tylko ufność wobec konkretnej osoby. Chodzi o Kogoś, kto dał za nas swojego Syna J 3,16.

To samo wraca w Liście do Rzymian, gdzie św. Paweł pisze, że sercem się wierzy Rz 10,10. Mówię o tym, że jedno greckie słowo oznacza zarówno wiarę, jak i zaufanie. Gdybyśmy w Biblii wszędzie tam, gdzie stoi „wiara”, wstawili słowo „zaufanie”, czytałoby się ją zupełnie inaczej, bo wiarę bardzo łatwo zamknąć w głowie, a zaufanie zawsze jest czymś relacyjnym, czyli dotyczy mnie i kogoś drugiego. Powiedzieć „wierzę, że Bóg jest” to jedno, ale powiedzieć „ufam Ci, że zajmiesz się moim życiem” to już zupełnie co innego.

Abraham: zaufanie do końca

Najlepszym obrazem takiego zaufania jest Abraham. W odcinku Dzień 7: Największa ofiara czytam początek rozdziału 22 Księgi Rodzaju, czyli historię próby z Izaakiem Rdz 22,1-3. I od razu nasuwa się pytanie: skąd Abraham brał siłę, żeby w ogóle ruszyć w tę drogę? Odpowiedź daje List do Hebrajczyków:

17 Przez wiarę Abraham, wystawiony na próbę, ofiarował Izaaka. On, który otrzymał obietnicę, złożył w ofierze jednorodzonego [syna];

18 On, któremu powiedziano: W Izaaku będzie nazwane twoje potomstwo;

19 Uważał, że Bóg może nawet wskrzesić z martwych, skąd go też otrzymał na podobieństwo [zmartwychwstania].

Abraham nie ufał jakiejś ogólnej idei Boga, tylko Temu, który złożył mu konkretną obietnicę, i trzymał się jej nawet wtedy, gdy wszystko dookoła wyglądało tak, jakby tej obietnicy przeczyło. Opowiadam w odcinku, że według tradycji żydowskiej Izaak mógł mieć wtedy około trzydziestu sześciu lat, więc nie szedł tam jako małe dziecko. Całą historię Abrahama przeczytasz w Księdze Rodzaju.

Wiara a wątpliwości: czy można wierzyć i pytać

Jedno z pytań, które słyszę najczęściej, brzmi mniej więcej tak: a co, jeśli mam wątpliwości? W odcinku Dzień 191: Co zrobić, kiedy zaczynamy wątpić czytamy Psalm 73. Jego autor, Asaf, mówi o sobie bardzo szczerze, że niemal się potknął, bo zazdrościł tym, którym się dobrze powodzi, choć żyją bez Boga Ps 73,2-3. Zadawał sobie pytanie, po co mu to wszystko. I zobacz, Biblia wcale się takich pytań nie boi, a ja się bardzo cieszę, że taki psalm w ogóle się w niej znalazł. Wątpliwości nie obrażają Boga, tylko wymagają od nas, żebyśmy lepiej zbadali, dlaczego właściwie wierzymy.

Co Asafa z tego wyciągnęło? Napisał, że starał się to wszystko zrozumieć, ale było to dla niego zbyt trudne, aż w końcu wszedł do świątyni Bożej Ps 73,16-17. Zwracam w odcinku uwagę na to, że nie była to samotna kontemplacja, tylko miejsce, w którym byli ludzie uwielbiający Boga. Kiedy Asaf wrócił do wspólnoty, zobaczył swoją sytuację zupełnie inaczej. Wniosek dla nas jest więc prosty: ze swoimi pytaniami nie trzeba zostawać samemu.

I jeszcze jedno, bo to też często się miesza: wiara nie wyłącza myślenia. Mówię w odcinku, że wiara nie jest w konflikcie z rozumem, tylko z tym, co widzimy. Św. Paweł pisze, że kroczymy przez wiarę, a nie przez widzenie 2 Kor 5,7. Dlatego warto swoją wiarę opierać na konkretach, a nie wyłącznie na tym, że „tak czuję”.

Wiara a uczynki: dwie strony tej samej rzeczy

Drugi klasyczny temat to wiara a uczynki. W odcinku Dzień 355: Czas na działanie zaczynamy List św. Jakuba, który jest jednym z moich ulubionych w całej Biblii. Zwracam w odcinku uwagę na to, że słowo „wiara” pada w nim dwanaście razy, a „uczynki” trzynaście, więc to jest list o wierze w działaniu. Można by go wręcz słuchać na stojąco, bo od razu pobudza do ruchu.

Bądźcie więc wykonawcami słowa, a nie tylko słuchaczami, oszukującymi samych siebie.

Jakub porównuje słuchacza, który nic z usłyszanym słowem nie robi, do kogoś, kto spojrzał w lustro i zaraz potem zapomniał, jak wygląda. Mówię w odcinku o inspiracji, która jest inspiracją tylko wtedy, kiedy spotyka się z działaniem. Samo dobre samopoczucie po wysłuchaniu mądrej myśli to jeszcze nie to.

Dalej Jakub pyta wprost, jaki pożytek jest z wiary bez uczynków Jk 2,14. Daje przykład brata lub siostry, którzy nie mają co jeść ani w co się ubrać, a ktoś mówi im tylko: idźcie w pokoju Jk 2,15-16. Pisze, że wiara bez uczynków jest martwa sama w sobie Jk 2,17, i przypomina, że demony też wierzą, że Bóg jest jeden, i drżą Jk 2,19. Czyli wierzyć można na dwa sposoby: albo z drżeniem, które w moim życiu nic nie zmienia, albo tak, że ta wiara rzeczywiście coś w nim robi. Jako przykład tej drugiej Jakub podaje znowu Abrahama Jk 2,21-22.

I wiem, że możesz w tym miejscu zapytać, czy to się nie kłóci ze św. Pawłem, który tak mocno podkreśla zaufanie, a nie liczenie własnych zasług. Kiedy jednak czyta się obu autorów obok siebie, widać, że mówią o dwóch stronach tej samej rzeczy. Paweł pokazuje, na czym wiara się opiera, czyli na zaufaniu osobie Jezusa, które płynie z serca. Jakub z kolei pokazuje, jak wygląda wiara żywa: człowiek jest taki sam w środku i na zewnątrz, a jego działanie wynika z jego przekonań. Jeśli więc naprawdę ufam, to będzie to widać po moim życiu, a jeśli moje życie nic z tego nie pokazuje, to znaczy, że wiara została gdzieś w głowie.

Skąd się bierze wiara i jak uwierzyć w Boga

Skoro wiara to zaufanie, to pytanie, jak uwierzyć w Boga, sprowadza się właściwie do pytania, jak komuś zaufać. A komuś ufamy zazwyczaj dlatego, że go poznajemy. Biblia mówi o tym wprost:

Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.

Ten werset wraca w kilku odcinkach. W Dniu 23: Jak żyć wiarą każdego dnia czytamy o mannie na pustyni, którą Bóg dawał ludziom dzień po dniu, dokładnie tyle, ile było trzeba. Wyciągam stąd wniosek, że wiara nie rodzi się z tego, że gdzieś kiedyś coś usłyszałem, tylko z tego, że ciągle mam w sobie nastawienie, żeby słuchać. Relacji z Bogiem nie załatwia się jednym wydarzeniem w tygodniu, więc wiarę trzeba karmić codziennie, tak jak Izraelici codziennie zbierali mannę. Dlatego tak bardzo zachęcam do tego, żeby czytanie Pisma Świętego uczynić nawykiem. Jeśli nie wiesz, jak się za to zabrać, zajrzyj do 6 praktycznych porad, jak czytać Pismo Święte.

W odcinku o przypowieści o siewcy (Dzień 280: Co zrobić, żeby widzieć Boże działanie) dodaję jeszcze, że samo usłyszenie słowa nie wystarczy. Dobra ziemia to ten, kto słucha słowa i je rozumie Mt 13,23. A rozumieć znaczy tutaj zastosować, bo to, czy coś naprawdę zrozumiałem, pokaże moje życie. Wracamy więc znowu do Jakuba. Pokazuję też w tym odcinku smutny przykład Nazaretu, gdzie ludzie myśleli, że wiedzą o Jezusie wszystko, i właśnie ta niewiara nie pozwoliła im zobaczyć Jego działania.

A skąd brać wiarę, kiedy czuję, że mam jej mało? Na końcu rozdziału o wierze List do Hebrajczyków mówi, żeby patrzeć na Jezusa, który jest twórcą i dokończycielem wiary Hbr 12,2. W odcinku o Hebrajczykach tłumaczę to w ten sposób, że Jezus jest tym, który może w nas wzbudzać jeszcze większą wiarę, kiedy nasz wzrok jest skupiony na Nim, a nie na nas samych.

Co z tego dla mnie dzisiaj

1. Zacznij od zaufania, nie od kompletu odpowiedzi. Nie musisz wszystkiego rozumieć, żeby zrobić następny krok w stronę Boga, bo Abraham też wyszedł, nie wiedząc, dokąd idzie Hbr 11,8.
2. Szukaj. Według Listu do Hebrajczyków Bóg nagradza tych, którzy Go szukają, więc poświęć na to kilkanaście minut dziennie, najlepiej na czytanie Pisma Świętego.
3. Pytaj i nie zostawaj z wątpliwościami sam. Asaf znalazł odpowiedź wśród ludzi, którzy żyli blisko Boga, więc porozmawiaj ze swoimi pytaniami z kimś, komu ufasz.
4. Zrób jeden konkretny krok. Wiara, która nie przechodzi w czyn, jest według Jakuba martwa, więc zapytaj siebie, co z tego, co ostatnio przeczytałeś albo usłyszałeś, możesz dziś po prostu zrobić.
5. Patrz na Jezusa. To On wzbudza w nas wiarę, a jeśli chcesz zacząć od modlitwy, zajrzyj do artykułu Jak się modlić.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 354 · List do Hebrajczyków 11-13Jedna rzecz niezbędna do życia z BogiemDefinicja wiary z Listu do Hebrajczyków i skąd brać wiarę.

Dzień 297 · Ewangelia św. Jana 3-4Decyzja należy do CiebieWiara jako zaufanie osobie, rozmowa Jezusa z Nikodemem.

Dzień 7 · Księga Rodzaju 22-24Największa ofiaraAbraham i Izaak: skąd wzięło się zaufanie, że Bóg dotrzyma obietnicy.

Dzień 191 · Psalmy 70-73Co zrobić, kiedy zaczynamy wątpićPsalm 73, wątpliwości, wspólnota i wiara, która nie wyłącza rozumu.

Dzień 355 · List św. Jakuba 1-5Czas na działanieList św. Jakuba i wiara, która widać w życiu.

Dzień 23 · Księga Wyjścia 16-18Jak żyć wiarą każdego dniaManna na pustyni i wiara, która rodzi się ze słuchania.

Dzień 280 · Ewangelia św. Mateusza 13Co zrobić, żeby widzieć Boże działaniePrzypowieść o siewcy: słuchać i rozumieć znaczy zastosować.

Dzień 2 · Księga Rodzaju 4-7Co zrobić, żeby podobać się BoguOfiara Abla i to, co Bóg ceni w wierze.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte i zobaczyć, jak wiara wygląda na kolejnych stronach, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).