Psalm 137: tekst i interpretacja. Nad rzekami Babilonu

Psalm 137 to pieśń ludzi, którzy po zburzeniu Jerozolimy zostali wywiezieni do Babilonu: zaczyna się od łez „nad rzekami Babilonu”, przechodzi przez przysięgę, że nigdy nie zapomną swojego miasta, i kończy jednym z najostrzejszych zdań w całej Biblii. Ma tylko dziewięć wersetów, a jego początek możesz znać z piosenki „Rivers of Babylon”. To psalm niewygodny i właśnie dlatego warto przeczytać go do końca. Ostatnich wersetów nie będę omijał ani wygładzał.

Psalm 137: tekst

Poniżej cały psalm w trzech częściach, a po każdej krótkie omówienie. Przekład to Uwspółcześniona Biblia Gdańska, więc brzmienie z twojej Biblii może się trochę różnić. Warto też wiedzieć, że w części katolickich wydań ten psalm ma numer o jeden mniejszy, czyli 136. Jeśli szukasz „psalmu 136” o Babilonie, to właśnie ten.

Wersety 1 do 4: łzy nad rzekami Babilonu

1 Nad rzekami Babilonu, tam siedzieliśmy i płakaliśmy, wspominając Syjon.

2 Na wierzbach tamtej krainy zawiesiliśmy nasze harfy;

3 Bo tam ci, którzy nas wzięli w niewolę, żądali od nas pieśni, a nasi ciemięzcy – radości, [mówiąc]: Śpiewajcie nam [którąś] z pieśni Syjonu.

4 Jakże możemy śpiewać pieśń PANA na obcej ziemi?

Ludzie siedzą nad wodą, płaczą, a harfy wiszą na gałęziach. Miasto, które było sercem ich życia, leży w gruzach. O tej katastrofie mówię w odcinku Jak się modlić w obliczu największej tragedii, gdzie zaczynamy Księgę Lamentacji: powstała po tym, jak Jerozolima została zdobyta i zniszczona, a to była największa katastrofa w dziejach ówczesnego Izraela. Jednym z wygnańców był prorok Ezechiel, który zaczyna swoją księgę od słów „gdy byłem wśród uprowadzonych nad rzeką Kebar” Ez 1,1. Opowiadam o nim w odcinku O co chodzi w Księdze Ezechiela.

Najgorszy jest werset 3. Ci, którzy wzięli ich w niewolę, żądają radości: śpiewajcie nam, zróbcie nam trochę klimatu. Ludzie, którzy przed chwilą pochowali swoje miasto, mają robić za rozrywkę. Odpowiedź w wersecie 4 nie jest buntem, tylko szczerością: jak mam śpiewać, skoro mnie to boli? W odcinku o Lamentacjach opowiadam o sytuacjach, kiedy cierpiącemu człowiekowi ktoś mówi, że „powinien się radować”, bo przecież Biblia mówi o radości. Nazywam to wprost bzdurą. Biblia wcale nie każe ukrywać emocji, a ten psalm jest na to dowodem.

Wersety 5 i 6: jeśli zapomnę o tobie, Jeruzalem

5 Jeśli zapomnę o tobie, Jeruzalem, niech sama o sobie zapomni moja prawica.

6 Niech mi język przylgnie do podniebienia, jeśli nie będę pamiętał o tobie, jeśli nie postawię Jeruzalem ponad największą moją radość.

Tu psalm zmienia ton: z płaczu na przysięgę. Dla wygnańców pamięć była sprawą tożsamości. Wokół obcy kraj i obce zwyczaje, więc najłatwiej było się rozpuścić i przestać być sobą.

W odcinku Jak żyć w świecie, który nas nie rozumie mówię o ludziach w tej samej sytuacji. Mogli powiedzieć „mam to gdzieś, będę żył jak wszyscy w Babilonie” albo zacząć z Babilonem walczyć. Bóg wskazuje przez Jeremiasza trzecią drogę: żyjcie normalnie, według swoich wartości. „Budujcie domy i mieszkajcie [w nich]”, a do tego „zabiegajcie o pokój dla tego miasta, do którego was uprowadziłem, i módlcie się za nie do PANA” Jr 29,5-7. Pamięć o Jeruzalem ma być żywa, ale nie znaczy, że masz całe życie siedzieć nad rzeką i czekać.

Wersety 7 do 9: najtrudniejszy fragment

7 Pamiętaj, PANIE, synów Edomu [i] dzień Jeruzalem, gdy mówili: Zburzcie, zburzcie [je] aż do jego fundamentu.

8 O córko Babilonu, i ty będziesz spustoszona. Błogosławiony, kto ci odpłaci [za] zło, jakie nam uczyniłaś.

9 Błogosławiony, kto schwyci i roztrzaska twe dzieci o skałę.

Werset 7 wskazuje najpierw nie na Babilończyków, tylko na Edom. Edomici to potomkowie Ezawa, brata Jakuba, czyli rodzina. W odcinku Niepozorna księga Abdiasza opowiadam, że sąd nad Edomem wynika z tego, jak potraktował on Izrael: według tego, co tam mówię, zaangażował się razem z Babilończykami w zdobycie Jerozolimy. Abdiasz wyrzuca im, że nie powinni byli „cieszyć się z powodu synów Judy w dniu ich zniszczenia” Ab 1,12. Najbardziej bolą ci, którzy powinni być najbliżej.

Werset 8 mówi o odpłacie, a werset 9 jest wstrząsający.

Psalm 137 interpretacja: co zrobić z wersetami 8 i 9

Werset 9 jest dokładnie tak okropny, jak brzmi. Nie ma w nim ukrytego, łagodniejszego znaczenia. Są jednak trzy rzeczy, które pomagają czytać go uczciwie.

Po pierwsze: kto mówi i skąd. To nie dowódcy ani armia, tylko bezradni wygnańcy, którzy przed chwilą patrzyli, jak ich miasto idzie z dymem. Księga Lamentacji pokazuje, co działo się wtedy z dziećmi: „dzieci i niemowlęta omdlewają na ulicach miasta” Lm 2,11, a w innym miejscu pada pytanie: „Czy kobiety mają jeść swój płód, pieszczone niemowlęta?” Lm 2,20. Obraz z wersetu 9 wraca w Biblii przy opisach wojen: o upadku Niniwy czytamy, że jej niemowlęta roztrzaskiwano na rogach ulic Na 3,10, a podobny obraz pada o samym Babilonie Iz 13,16 (więcej o tej księdze w artykule o Księdze Izajasza). Psalm nie wymyśla więc okrucieństwa z niczego, tylko sięga po obraz, który w tamtym świecie kojarzył się z wojną. Werset 8 mówi to samo językiem odpłaty: niech spotka ją to, co ona zrobiła nam.

Po drugie: to modlitwa, a nie plan. Nikt w tym psalmie nie bierze kamienia do ręki. Cały fragment zaczyna się od słów „Pamiętaj, PANIE” i jest skierowany do Boga. Gniew nie zostaje wykonany, tylko oddany. W odcinku Cechy Boga, które możemy odkryć w Psalmach mówię o psalmach Dawida, w których on chce odpłacić swoim przeciwnikom. Tłumaczę tam, że psalmy uczą szczerości w rozmowie z Bogiem, że jest ludzkie, iż po krzywdzie chcemy sprawiedliwości, i że jednocześnie pomsta należy do Boga, więc nie jest po naszej stronie szukanie własnej sprawiedliwości Rz 12,19. Tę samą zasadę widać w Psalmie 137: wygnańcy nic nie mogą zrobić, więc zostawiają sprawę Bogu, i to w formie krzyku, a nie czynu.

Po trzecie: to nie jest wzór do naśladowania. Psalm 137 pokazuje, co czuli ludzie po katastrofie, a nie jak mamy mówić o cudzych dzieciach. Jezus mówi wprost: „Miłujcie waszych nieprzyjaciół” Mt 5,44, a Piotr pisze, że Bóg okazuje cierpliwość, „nie chcąc, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy doszli do pokuty” 2 P 3,9. W odcinku Czy Bóg kazał zniszczyć wszystkie narody w Ziemi Obiecanej mówię, że agresja to ścieżka donikąd i że dużo skuteczniej jest modlić się o to, żeby ludzie poznali Boga. A w odcinku Zaskakujące teksty z Biblii o tym, że Bóg daje ludziom szansę, żeby się do Niego zwrócili, ale przyjdzie czas, kiedy wymierzy sprawiedliwość i zaprowadzi porządek ze złem.

To nie jedyne takie miejsce. Podobny krzyk po zburzeniu Jerozolimy jest w Psalmie 79 Ps 79,12. Psalm 139 też ma ostre wersety, o czym piszemy w artykule o Psalmie 139, tylko że tam Dawid zaraz po nich prosi Boga, żeby przejrzał jego własne serce. Psalm 137 urywa się w samym środku bólu, bez pocieszenia. Pocieszenie przychodzi dalej: Psalm 126 mówi o czasie, gdy „PAN odwrócił niewolę Syjonu” Ps 126, a w odcinku Nadzieja w obliczu tragedii mówię o sercu Księgi Lamentacji: „To wielkie miłosierdzie PANA, że nie zginęliśmy, gdyż nie ustaje jego litość. Każdego poranka się odnawia” Lm 3,22-23. Podkreślam tam, że ta nadzieja nie bierze się z poprawy okoliczności, tylko z tego, jaki jest Bóg.

Kiedy sięgać po Psalm 137

• Kiedy straciłeś coś ważnego, a ktoś oczekuje, że będziesz się cieszył (wersety 1 do 4).
• Kiedy zranił cię ktoś bliski, ktoś, kto powinien być po twojej stronie (werset 7).
• Kiedy czujesz złość po krzywdzie i nie wiesz, co z nią zrobić.
• Nie sięgaj po niego, żeby powtarzać wersety 8 i 9 o konkretnych ludziach. Pokazują, że można tak wołać do Boga, a nie że wolno kogoś przeklinać.

Psalm 137: co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, nie musisz śpiewać na zawołanie. Jeśli coś cię boli, wolno ci powiedzieć Bogu: spójrz na to. Bóg nie obrazi się na pytanie „dlaczego”, o czym mówię w odcinku o Lamentacjach. Więcej o szczerej modlitwie znajdziesz w artykule Jak się modlić.

Po drugie, gniew oddaj Bogu, a nie ludziom. Psalm 137 pokazuje, jak to wygląda: cała złość wypowiedziana do Boga, żadna wymierzona w człowieka. Biblia zna też drugą połowę: „Nikomu złem za zło nie odpłacajcie” Rz 12,17. Możesz prosić o sprawiedliwość i jednocześnie o siłę, żeby samemu nie odpłacać.

Po trzecie, nie zostawaj na zawsze nad rzeką. Pamięć o stracie jest w porządku, ale list Jeremiasza mówi też: żyj, buduj, módl się za miejsce, w którym jesteś.

Po czwarte, nie szukaj nadziei w tym, że okoliczności się poprawią. Nadzieja z Księgi Lamentacji jest osadzona w poznaniu Boga, dlatego dobrze Go poznawać, zanim przyjdzie ciężki czas.

Więcej o całej księdze, z której pochodzi ten psalm, znajdziesz w artykule o Księdze Psalmów.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 237 · Lamentacje 1-2Jak się modlić w obliczu największej tragediiKsięga Lamentacji, czyli ból po zburzeniu Jerozolimy i zachęta, żeby przynieść go Bogu.

Dzień 238 · Lamentacje 3-5Nadzieja w obliczu tragediiSedno Lamentacji: nadzieja, która nie zależy od okoliczności, tylko od tego, jaki jest Bóg.

Dzień 141 · Księga Jeremiasza 26-29Jak żyć w świecie, który nas nie rozumieList Jeremiasza do wygnańców w Babilonie i trzecia droga między wtopieniem się a walką.

Dzień 170 · Księga Amosa 6-9 · Księga AbdiaszaNiepozorna księga AbdiaszaKim był Edom, o którym mowa w wersecie 7, i dlaczego Abdiasz tak ostro go ocenia.

Dzień 186 · Psalmy 40-45Cechy Boga, która możemy odkryć w PsalmachSzczerość psalmów i to, co zrobić z pragnieniem sprawiedliwości.

Dzień 56 · Księga Liczb 33-34Czy Bóg kazał zniszczyć wszystkie narody w Ziemi ObiecanejJak czytać trudne fragmenty i dlaczego lepiej modlić się za ludzi niż kierować się agresją.

Dzień 193 · Psalmy 78-79Zaskakujące teksty w BibliiMocne obrazy Bożej sprawiedliwości i Bóg, który najpierw daje czas na zawrócenie.

Psalm 137 najlepiej czytać razem z księgami, które wyjaśniają jego tło. Jeśli chcesz przejść całą Biblię z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 137: sam tekst psalmu

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).