Znosząc jedni drugich: co naprawdę znaczy Kol 3,12-17

„Znosząc jedni drugich” to jedno z najbardziej niewygodnych zdań w Liście do Kolosan. Paweł pisze je w trzecim rozdziale, w środku listy cech, które mają charakteryzować wierzących: serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokora, łagodność, cierpliwość. No, wszystko to są rzeczy, które, jak by się mogło wydawać, rzeczywiście bardzo fajnie kleją się z chrześcijaństwem. Wręcz jeżeli okazuje się, że chrześcijanie nie postępują w ten sposób, to są to zarzuty, które wyciągają nawet osoby niewierzące. Zaraz potem jednak Paweł dodaje, że mają sobie nawzajem przebaczać, a nad tym wszystkim ma rządzić pokój i mieszkać w nich słowo Chrystusa. Brzmi to jak miły plakat do powieszenia w salce parafialnej, a tymczasem to fragment o tym, jak wytrzymać z konkretnym człowiekiem, który naprawdę działa ci na nerwy. I to nie raz w tygodniu, tylko na co dzień. Dlatego ten fragment jest dużo trudniejszy, niż mogłoby się wydawać.

12 Tak więc jako wybrani Boga, święci i umiłowani, przyodziejcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, łagodność, cierpliwość;

13 Znosząc jedni drugich i przebaczając sobie nawzajem, jeśli ktoś ma skargę przeciw drugiemu: jak i Chrystus przebaczył wam, tak i wy.

14 A nade wszystko [przyodziejcie się] w miłość, która jest więzią doskonałości.

15 A pokój Boży niech rządzi w waszych sercach, do którego też jesteście powołani w jednym ciele. Bądźcie też wdzięczni.

16 Słowo Chrystusa niech mieszka w was obficie ze wszelką mądrością, nauczajcie i napominajcie się wzajemnie przez psalmy, hymny i pieśni duchowe, z wdzięcznością śpiewając w waszych sercach Panu.

17 A wszystko, co czynicie w słowie lub w uczynku, wszystko [czyńcie] w imię Pana Jezusa, dziękując Bogu i Ojcu przez niego.

Cały ten list opisuję w osobnym wpisie o Liście do Kolosan, a tutaj zatrzymajmy się tylko przy tych sześciu wersetach. Znajdziemy w nich trzy rzeczy, które bardzo łatwo przeoczyć, a które są naprawdę niesamowicie kluczowe.

Tożsamość przede wszystkim

Zwróć uwagę, od czego Paweł zaczyna. Nie zaczyna od polecenia, tylko od opisu tego, kim jego czytelnicy już są: „jako wybrani Boga, święci i umiłowani”. Dopiero z tego wynika wezwanie „przyodziejcie się”. Czyli Paweł nie mówi: bądźcie dla siebie dobrzy, a wtedy Bóg was pokocha. Mówi raczej: zacznijcie wyglądać w taki sposób, który odzwierciedla fakt, że zostaliście przez Boga pokochani. To ogromna różnica, bo w pierwszym przypadku całe życie byłoby zarabianiem na Bożą miłość, a w drugim jest odpowiedzią na coś, co już się wydarzyło. Ta kolejność wraca zresztą w całym liście.

Czasownik „przyodziejcie się” też nie jest przypadkowy. Kilka wersetów wcześniej Paweł pisał, że zrzuciliście starego człowieka i przyodzialiście nowego Kol 3,9-10. Kiedy więc teraz mówi o miłosierdziu, dobroci czy cierpliwości, to nie chodzi mu o jakiś dodatek do charakteru. Chodzi o to, co pasuje do nowej tożsamości, tak jak ubranie pasuje do osoby, która je nosi. Wkładasz je rano, kiedy już wiesz, kim jesteś, a nie po to, żeby dopiero kimś się stać.

A teraz przyjrzyj się samej liście: miłosierdzie, dobroć, pokora, łagodność, cierpliwość. To są cechy anty-statusowe. Świat zwykle nagradza coś zupełnie innego, czyli dominację, siłę, autopromocję i wygrywanie sporów. Lista Pawła idzie dokładnie w przeciwną stronę. I to ma sens, bo chwilę wcześniej Paweł napisał, że Chrystus jest wszystkim i we wszystkich Kol 3,11. Skoro tak, to nie muszę budować własnego królestwa ani bronić swojej pozycji w każdej dyskusji, bo moja wartość nie zależy od tego, czy postawię na swoim. Podobny zestaw cech znajdziesz w tekście o owocach Ducha Świętego.

Co znaczy „znosząc jedni drugich”

Lubię w tym zdaniu grę słów, która świetnie działa po polsku. Skoro Paweł każe kogoś znosić, to znaczy, że ten ktoś może być zwyczajnie nieznośny. Greckie słowo (anechomai) znaczy mniej więcej cierpliwie wytrzymywać, tolerować, wytrwać przy kimś. Nikt nie używa takiego słowa o ludziach, z którymi wszystko idzie gładko, bo przecież nie mówię, że „znoszę” przyjaciela, z którym świetnie mi się rozmawia. Samo użycie tego słowa zakłada, że będzie jakiś problem.

I teraz najciekawsze: Paweł wcale nie jest tym zaskoczony. Nie pisze „jeśli kiedyś trafi się wśród was ktoś trudny”, tylko po prostu zakłada, że tak będzie i że ludzie we wspólnocie będą się sobą nawzajem męczyć. To ważne, bo wiele osób wchodzi do wspólnoty z przekonaniem, że skoro wszyscy kochają Jezusa, to powinni się świetnie dogadywać. A potem pierwszy raz ktoś ich zirytuje i od razu pojawia się myśl, która jest najprostszą opcją: no dobra, to ja się tu nie bawię. Podobnie brzmi zachęta z Listu do Efezjan, gdzie Paweł też prosi o to, żeby cierpliwie znosić siebie nawzajem w miłości Ef 4,2. Mówię o tym w odcinku Wzajemne oddanie: w każdej wspólnocie trafi się ktoś nieznośny, a jedność nie polega na tym, że wszyscy myślimy dokładnie tak samo.

Mnie przy tym zawsze zostaje jedno pytanie: do którego miejsca pozwalam sobie z kimś trzaskać? Gdzie kończy się moja cierpliwość, a zaczyna wygodne „mam to gdzieś”?

Wspólnota, która nie kończy się w niedzielę

W niedzielę każdy jest miły. Jeśli kogoś spotykasz tylko na niedzielnym nabożeństwie albo na Mszy, to nawet kiedy go nie lubisz, uśmiechniecie się do siebie, pogadacie chwilę o pogodzie i będzie spoko. To żaden wyczyn, bo półtorej godziny w tygodniu wytrzyma każdy, bez żadnej szczególnej duchowości. Paweł pisze jednak o innym rodzaju wspólnoty, czyli takiej, w której ludzie naprawdę są obecni w swoim życiu i właśnie dlatego mogą się sobą zmęczyć, zirytować, a czasem nawet zranić.

Warto sobie wyobrazić, jak ten list brzmiał u Kolosan, kiedy ktoś czytał go na głos przy wszystkich. Nie mieli budynku kościelnego, nabożeństwa o dziesiątej, parkingu ani kawy po spotkaniu. Najpewniej spotykali się w domach. Pod koniec listu Paweł pozdrawia „kościół, który jest w jego domu”, czyli w domu niejakiego Nimfasa Kol 4,15. Ci ludzie razem jedli, razem się modlili, pomagali sobie, a w wielu przypadkach byli od siebie po prostu zależni, bo ktoś był czyimś panem, ktoś niewolnikiem, a ktoś sąsiadem z tej samej uliczki. Dla nich „znosząc jedni drugich” oznaczało więc poniedziałek, wtorek i środę, a nie jedno spotkanie w tygodniu.

Widać to też w obrazie jednego ciała z wersetu piętnastego. Ciało jest ze sobą połączone i nie odłączysz sobie ręki tylko dlatego, że akurat jest irytująca. Bardzo łatwo mieć wspólne śpiewanie, wspólne przekonania i wspólne nauczanie, a jednocześnie nie mieć wspólnego życia. Wtedy spory kawałek Nowego Testamentu robi się dziwnie abstrakcyjny, bo noszenie nawzajem ciężarów, napominanie i przebaczanie zakładają dużo bliższe relacje niż jedna godzina w tygodniu. Pisałem o tym szerzej w tekście o tym, czy chrześcijanin musi chodzić do kościoła.

Jak przebaczyć i jednocześnie postawić granice

Pewnie ktoś w tym miejscu pomyśli: czyli mam znosić każde zachowanie i wszystko wybaczać od ręki? Nie. Tutaj bardzo pomaga rozdzielenie trzech rzeczy, które łatwo wrzucić do jednego worka. Przebaczenie dotyczy serca, czyli tego, czy noszę w sobie urazę i chęć odwetu. Zaufanie dotyczy relacji, czyli tego, na ile mogę na kimś znowu polegać. A granice dotyczą mądrości, czyli tego, na co pozwalam, żeby się dalej działo. To nie jest jedno i to samo.

Można przebaczyć, nie żywić urazy, nie szukać zemsty i jednocześnie powiedzieć: nie pozwolę ci dalej robić tego samego. Przebaczenie nie przywraca zaufania automatycznie, bo zaufanie trzeba odbudować. Granica też nie jest brakiem przebaczenia, tylko zwykłym rozsądkiem. Ten fragment nie jest więc wezwaniem do tego, żeby dać się wszystkim deptać. Sam Jezus pokazuje drogę, która wcale nie polega na milczeniu: najpierw rozmowa w cztery oczy, potem z jednym lub dwoma świadkami, a dopiero na samym końcu z całą wspólnotą Mt 18,15-17. W odcinku Dobra nowina, którą głosił Jezus omawiam, że to nie jest droga do wywlekania sprawy publicznie, tylko do tego, żeby odzyskać brata.

Zostaje jednak zdanie, które mnie w tym fragmencie najbardziej uwiera: „jak i Chrystus przebaczył wam, tak i wy”. Znika w nim pytanie, które zwykle zadajemy jako pierwsze, czyli czy ten człowiek na przebaczenie zasłużył. Pojawia się za to zupełnie inne pytanie: jak Chrystus potraktował mnie? To bardzo niewygodny punkt odniesienia, bo wtedy nagle okazuje się, że ja też dostałem coś, na co nie zasłużyłem. O tym, że każdy z nas najpierw sam potrzebuje przebaczenia i skąd je brać, opowiadam w odcinku Jak doświadczyć przebaczenia.

Dobrym przykładem, że to się da, jest Marek. W Dziejach Apostolskich Paweł i Barnaba pokłócili się o niego tak ostro, że w końcu się rozdzielili Dz 15,37-39. A w Liście do Kolosan, już później, ten sam Paweł pisze, żeby Marka przyjęli, jeśli do nich przybędzie Kol 4,10. Więcej o ludziach z końca listu znajdziesz we wpisie o ludziach z Listu do Kolosan.

Pokój Chrystusa, który ma rozstrzygać spory

Wers piętnasty w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej brzmi: „pokój Boży niech rządzi w waszych sercach”. W wielu przekładach przeczytasz „pokój Chrystusa”, bo tak jest w greckim tekście. Słowo „rządzić” to tutaj brabeuo, czyli czasownik z języka sportu, który oznacza rozstrzyganie tak, jak robi to sędzia na zawodach. Czyli pokój nie ma nas tylko uspokajać, ma rozstrzygać.

To znacznie więcej niż „czuj się spokojnie”. Chodzi o to, żeby rzeczywistość pojednania i panowania Chrystusa była tym, co rozstrzyga konflikty, napięcia i trudne decyzje w relacjach. Kiedy więc w środku szarpie cię chęć odpłacenia, możesz zapytać: co w tej sytuacji rozstrzygnąłby pokój Chrystusa? I zauważ jeszcze jedno: ten pokój jest tu wspólnotowy, bo Paweł od razu dodaje, że jesteśmy do niego „powołani w jednym ciele”. To nie jest spokój mnicha na górze, tylko pokój między ludźmi, którzy muszą ze sobą żyć na co dzień.

Słowo Chrystusa, które ma w nas zamieszkać na stałe

Werset szesnasty to mój ulubiony. Nie ma w nim polecenia, żeby czytać więcej, studiować albo słuchać więcej kazań. Jest za to zdanie, że słowo Chrystusa ma w nas mieszkać. Grecki czasownik (enoikeo) oznacza zamieszkać w domu tak jak domownik. Czyli nie jak gość, który wpada od czasu do czasu na kawę, tylko jak ktoś, kto mieszka z tobą na stałe. I do tego ma mieszkać „obficie”, a więc nie od święta.

Co ciekawe, Kolosanie nie mieli Nowego Testamentu na półce. „Słowo Chrystusa” oznaczało dla nich przesłanie o Jezusie, czyli to, czego nauczył ich Epafras, który przyniósł im ewangelię Kol 1,7. Więcej o nim znajdziesz we wpisie o Epafrasie. To przesłanie miało przenikać całe ich wspólne życie.

Następne zdanie dotyczy wzajemności: „nauczajcie i napominajcie się wzajemnie”. Oba czasowniki są w liczbie mnogiej, czyli nie chodzi o salę wykładową, w której jedna osoba mówi, a reszta słucha. A napominać (noutheteo) nie znaczy kogoś opieprzyć ani zawstydzić przy wszystkich. To raczej powiedzieć komuś: bracie, chyba skręcasz nie tam. Czyli pomóc komuś skorygować kierunek.

I jeszcze sposób: przez psalmy, hymny i pieśni duchowe. Nie wiemy dokładnie, jak pierwsi chrześcijanie to rozróżniali. Psalmy to prawdopodobnie psalmy ze Starego Testamentu, a hymny to być może specjalne pieśni chrześcijańskie. Część badaczy uważa, że takim hymnem mógł być wcześniejszy fragment tego listu, ten o Chrystusie jako obrazie niewidzialnego Boga Kol 1,15-20. Wyobraź to sobie: ci ludzie nie śpiewali tylko „Bóg mnie kocha”, ale też to, że przez niego wszystko zostało stworzone. Czyli teologia wchodziła im do głowy przez śpiew.

Wielka teologia, która kończy się przebaczeniem konkretnemu człowiekowi

Przez trzy rozdziały Paweł buduje gigantyczną wizję: Chrystus jest Stwórcą, Panem, pełnią Boga i tym, który wszystko pojednuje. A jak to się kończy? Nie na konferencji ani w sporze teologicznym, tylko tutaj: przebacz temu konkretnemu człowiekowi, który siedzi obok ciebie. To tak, jakby Paweł mówił: jeśli naprawdę uwierzyłeś w tę wielką historię, to powinno ją być widać właśnie w tym, jak traktujesz ludzi, z którymi dzielisz życie.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Nazwij swojego „nieznośnego”. Prawie każdy z nas ma w głowie jedną konkretną osobę, której unika albo przy której zaciska zęby. Zapytaj siebie uczciwie: czy to jest ktoś, kogo mam po prostu znosić, komu mam przebaczyć, czy może ktoś, wobec kogo potrzebuję granicy? To są trzy różne odpowiedzi i każda prowadzi do innego kroku.

Zrób z niedzieli początek, a nie całość. Byłem kiedyś na spotkaniu, które nazywało się kościołem domowym. Był tam gość, który przygotował temat, opowiedział go i zadawał pytania z oczywistymi odpowiedziami. I tyle. Pomyślałem wtedy: co wy właściwie robicie inaczej? Nie chodzicie na nabożeństwo, luz, ale robicie dokładnie to samo, tylko w salonie. A Nowy Testament pokazuje zupełnie inne życie. Nie chodzi więc o to, żeby koniecznie przenieść wspólnotę do salonu, tylko żeby znaleźć choć jedną relację, w której naprawdę jesteście dla siebie w ciągu tygodnia: ktoś zadzwoni, ktoś pomoże, ktoś powie „bracie, chyba skręcasz nie tam”.

Niech słowo zamieszka u ciebie na stałe. Zamiast pytać, ile rozdziałów dziś przeczytałeś, zapytaj: co z tego, co usłyszałem o Jezusie, mieszka dziś w moich rozmowach i decyzjach? Najmocniejsze chwile, kiedy naprawdę czułem, że Bóg jest obecny, nie były na konferencjach. Były w małych pomieszczeniach, w czyimś mieszkaniu, wśród garstki ludzi, bez żadnej otoczki. Konferencje lubię, bo fajnie spotkać się w większym gronie, ale myślę, że zdrowej wspólnocie nie są do tego potrzebne.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 346 · List do Kolosan 1-4Jezus ponad wszystkimCały List do Kolosan w jednym odcinku, w tym fragment o nowym życiu, które ma wyglądać inaczej.

Dzień 344 · List do Efezjan 4-6Wzajemne oddanieList do Efezjan o cierpliwym znoszeniu siebie w miłości i o jedności bez zgadzania się we wszystkim.

Dzień 282 · Ewangelia św. Mateusza 17-19Dobra Nowina, którą głosił JezusJak według Jezusa rozwiązywać konflikty, gdy ktoś z naszej wspólnoty nas skrzywdzi.

Dzień 33 · Księga Kapłańska 5-7Jak doświadczyć przebaczeniaO przebaczeniu, które sami najpierw dostajemy.

Jeśli chcesz przeczytać List do Kolosan razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).