Księgi Kronik: o czym są, streszczenie i jak je czytać

Księgi Kronik to opowieść o całej historii Izraela, od Adama aż po powrót z niewoli babilońskiej, spisana dla ludzi, którzy wrócili do zrujnowanego kraju i musieli sobie na nowo przypomnieć, kim są i do kogo należą. Jeśli pytasz, o czym jest 1 księga kronik, a o czym 2 księga kronik, to w skrócie wygląda to tak: pierwsza opowiada przede wszystkim o królu Dawidzie i o tym, jak przygotowywał budowę świątyni, a druga o Salomonie, który tę świątynię buduje, i o kolejnych królach Judy, aż do upadku Jerozolimy.

W podcaście od razu uprzedzam, że początek tej lektury jest trudny, bo czeka cię dziewięć rozdziałów, w których są prawie same rodowody, czyli długie listy imion. Ale jeśli się przez nie przebijesz, to zaczyna się naprawdę dobra lektura, pełna historii, których nie znajdziesz nigdzie indziej w Biblii.

Księgi Kronik: o czym są i dla kogo je napisano

Oryginalnie Kroniki były jedną księgą, czyli jednym zwojem. Ponieważ był bardzo długi, rozcięto go później na dwie części, i to w miejscu, które ma sens: tam, gdzie umiera Dawid, a na tron wchodzi jego syn Salomon. Stąd dzisiaj mówimy o 1 i 2 Księdze Kronik.

Warto też pamiętać, że te księgi nie zostały napisane w pierwszej kolejności dla nas. Powstały po niewoli babilońskiej, dla ludzi, którzy po latach wrócili do domu, zastali ruiny i na nowo odkrywali swoją historię. Często przyjmuje się, że autorem mógł być Ezdrasz, ale nikt nie da za to ręki, więc traktuj to raczej jako przypuszczenie. Dla takich czytelników lista imion nie była nudą, tylko odpowiedzią na bardzo konkretne pytanie: skąd jesteśmy i czy Bóg w ogóle jeszcze o nas pamięta. Wyobraź sobie, że dostajesz do ręki własne drzewo genealogiczne sprzed tysiąca lat. Nie znasz połowy tych imion, ale i tak przeczytałbyś wszystko, bo to jest twoja rodzina. Opowiadam o tym w odcinku Jak dobrze wystartować w Księdze Kronik.

Księgi Kronik: streszczenie w czterech częściach

1. Od Adama do Dawida (1 Krn 1-9). To dziewięć rozdziałów rodowodów, które zaczynają się od słów „Adam, Set, Enosz” 1 Krn 1,1. Pokazują, kto należy do Bożego ludu, a szczególny nacisk kładą na pokolenie Judy, bo właśnie z niego wywodzi się Dawid.
2. Dawid (1 Krn 10-29). Dawid zdobywa Jerozolimę, sprowadza tam skrzynię przymierza i dostaje od Boga obietnicę dotyczącą swojego potomka: „On zbuduje mi dom i utwierdzę jego tron na wieki” 1 Krn 17,12. Sam świątyni nie zbuduje, ale przygotuje wszystko, czego będzie potrzebował jego syn.
3. Salomon (2 Krn 1-9). Salomon prosi Boga o mądrość, buduje świątynię w Jerozolimie i modli się w niej, a Boża obecność wypełnia to miejsce.
4. Od Jerozolimy do Babilonu (2 Krn 10-36). Królestwo się dzieli, a Kroniki śledzą od tego momentu już tylko królów Judy. Jedni z nich wracają do Boga, inni od Niego odchodzą, aż w końcu Babilończycy burzą miasto. Na samym końcu Cyrus, król Persji, ogłasza, że lud może wracać do domu i odbudować świątynię 2 Krn 36,22-23.

Po co są rodowody w Kronikach

Same imiona potrafią zniechęcić, i to rozumiem. Ale jeśli czytasz Biblię z nagłówkami, to dużo łatwiej złapać ogólny obraz, bo widzisz, że kolejno pojawiają się potomkowie Adama i Abrahama, potem synowie Jakuba, rodzina Dawida, kapłani i lewici, a na końcu mieszkańcy Jerozolimy. W jednym z odcinków sięgam po pracę doktorską o tych rozdziałach. Wynika z niej, że te listy wcale nie są chaotyczne, tylko mają przemyślaną konstrukcję: w samym centrum jest oddawanie czci Bogu, wokół niego niewierność i wygnanie, a na końcu odnowienie. Czyli dokładnie to, czego potrzebowali ludzie wracający z niewoli, którzy chcieli zrozumieć, co się z nimi stało i czy jest dla nich jeszcze przyszłość.

Między imionami co jakiś czas wyskakują też drobne komentarze, które łatwo przeoczyć, jeśli czyta się zbyt szybko. Na przykład Nimrod, o którym czytamy, że był „mocarzem na ziemi” 1 Krn 1,10, to ten sam Nimrod, do którego nawiązują w kreskówkach o Króliku Bugsie. Albo synowie Issachara, którzy umieli „rozpoznać czasy, tak że wiedzieli, co Izrael ma czynić” 1 Krn 12,32. A najpiękniejsza perełka to historia człowieka, który dostał od matki imię przypominające ból porodu:

A Jabes był bardziej poważany niż jego bracia. Jego matka dała mu na imię Jabes, mówiąc: Ponieważ urodziłam go w bólu. I Jabes wzywał Boga Izraela, mówiąc: Obyś mi naprawdę błogosławił i rozszerzył moje granice, oby twoja ręka była ze mną, obyś zachował [mnie] od zła, abym nie był utrapiony. I Bóg spełnił to, o co go prosił.

1 Krn 4,9-10

Mnie w tej historii ruszyło to, że Jabes nie przyjął etykiety, którą dostał na starcie życia, tylko poszedł z nią prosto do Boga i poprosił o coś więcej. Mówię o tym w odcinku Egoistyczne modlitwy.

1 księga kronik: Dawid i przygotowania do świątyni

Kroniki pokazują Dawida w bardzo dobrym świetle i pomijają jego upadki, na przykład całą historię z Batszebą. I wiem, że możesz pomyśleć: czyli autor coś ukrywa? Nie, to nie jest wybielanie, bo pierwsi czytelnicy doskonale znali Księgi Samuela i Księgi Królewskie, w których te upadki są opisane. Autor Kronik ma po prostu inny cel i opowiada tę historię pod innym kątem.

Widzimy więc Dawida, który zbiera wokół siebie ludzi z samego dna i robi z nich bohaterów, który przed bitwą pyta Boga o radę i który stawia w Jerozolimie zwykły namiot dla skrzyni przymierza 1 Krn 16,1. Po wielu latach apostołowie wrócą do zapowiedzi odbudowy tego namiotu Dawida Dz 15,16.

Jest też rozdział, który zupełnie nie pasuje do tej sielanki: Dawid każe policzyć wojsko, a na Izraela spada zaraza. W odcinku Ogromny błąd Dawida tłumaczę, że ten spis był sprawdzaniem własnych sił zamiast zaufania Bogu, a słowo, które w UBG przełożono jako „szatan” 1 Krn 21,1, po hebrajsku znaczy po prostu „przeciwnik”. Najmocniejszy moment tego rozdziału przychodzi wtedy, gdy Dawid musi wybrać karę i mówi: „Niech wpadnę raczej w ręce PANA, gdyż wielkie jest jego miłosierdzie” 1 Krn 21,13. Czyli nawet po swoim błędzie woli zdać się na Boga niż na ludzi.

Dalej cała księga kręci się już wokół świątyni. Bóg mówi Dawidowi, że to nie on ją zbuduje, bo przelał zbyt wiele krwi 1 Krn 22,8. Dawid się nie obraża i nie rzuca tematu, tylko przygotowuje zasoby, ludzi i plany, a swojemu synowi radzi: „poznawaj Boga swego ojca i służ mu sercem doskonałym” 1 Krn 28,9. W odcinku Pomóż innym odnieść sukces mówię o tym, że Dawid zadbał o to, żeby jego następca miał łatwiej, nawet jeśli to nie on miał zebrać za to chwałę.

2 księga kronik: Salomon, świątynia i góra Moria

Druga księga zaczyna się od Salomona i właściwie od razu pojawia się w niej sygnał ostrzegawczy. Zaraz po historii o tym, jak Salomon prosi o mądrość, czytamy, że król gromadzi rydwany, konie i złoto 2 Krn 1,14, a przecież Prawo mówiło królowi coś dokładnie przeciwnego Pwt 17,16-17. To jest początek końca, choć królestwo jeszcze przez długi czas będzie kwitło i z zewnątrz nic nie będzie tego zapowiadać.

Salomon rozumie jednak bardzo dobrze, czym świątynia nie jest. W swojej modlitwie mówi: „Oto niebiosa i niebiosa niebios nie mogą cię ogarnąć; o ileż mniej ten dom, który zbudowałem?” 2 Krn 6,18. Czyli żaden budynek nie zamyka Boga w czterech ścianach, nawet najpiękniejsza świątynia. Ciekawe jest też to, gdzie ona staje: na górze Moria 2 Krn 3,1, a przecież do ziemi Moria szedł kiedyś Abraham z Izaakiem. Nie mamy dowodu, że to jest dokładnie to samo miejsce, ale skojarzenie jest naprawdę ciekawe.

Jeśli mój lud się ukorzy: 2 Krn 7,14

Najbardziej znany werset z Kronik pada w momencie, kiedy świątynia jest już gotowa, a chwała Pana wypełnia ją tak, że ludzie padają twarzą do ziemi 2 Krn 7,3. Wtedy Bóg odpowiada Salomonowi:

I jeśli mój lud, który jest nazywany moim imieniem, ukorzy się, będzie modlić się i szukać mojego oblicza, i odwróci się od swoich złych dróg, wtedy wysłucham go z nieba, przebaczę mu grzech i uzdrowię jego ziemię.

2 Krn 7,14

Bardzo chętnie cytujemy tę obietnicę, ale zwykle zapominamy, że zaraz za nią idzie ostrzeżenie 2 Krn 7,19-20. I wtedy pojawia się pytanie: czyli muszę zapracować na Boże błogosławieństwo? Nie, nie o to tutaj chodzi. W odcinku Jak doświadczyć błogosławieństwa dałem przykład pieniędzy: jeśli jesteś hojny, to powodzenie jeszcze bardziej to uwydatni, a jeśli jesteś skąpy, to skąpstwo też wyjdzie na wierzch. Bogu zależy na tym, żeby Jego dary naprawdę mi służyły, a nie żeby mnie niszczyły.

Królowie Judy: Jehoszafat, Ezechiasz, Manasses i Jozjasz

Od dziesiątego rozdziału drugiej księgi Kroniki opisują już tylko królów Judy, czyli południowego królestwa ze stolicą w Jerozolimie. Było ich dwudziestu, ale około 70 procent materiału dotyczy ośmiu dobrych królów, a o tych złych autor mówi naprawdę mało.

Weźmy króla Asę, który przez 35 lat polegał na Bogu, a potem zaufał obcemu królowi i w chorobie szukał pomocy już tylko u lekarzy 2 Krn 16,12. Albo Jehoszafata, który zadaje się z Achabem, ale w końcu się ogarnia, a przy następnym kryzysie na czele wojska idą u niego śpiewacy 2 Krn 20,21. Wcześniej usłyszał bowiem: „nie wasza [jest] ta walka, ale Boża” 2 Krn 20,15. W odcinku Jak polegać na Bogu opowiadam o sprawie zawodowej, w której prosiłem Boga, żeby za mnie zawalczył, i o tym, jak pewnego ranka przypomniałem sobie o dokumencie, który wszystko rozwiązał.

Joasz jest dobrym królem tak długo, dopóki słucha kapłana Jehojady 2 Krn 24,17, a Uzjaszowi w pewnym momencie uderza do głowy pycha 2 Krn 26,16. Ezechiasz (w odcinkach mówię o nim Hiskiasz) odnawia świątynię i organizuje Paschę 2 Krn 30,26, a kiedy pod murami Jerozolimy staje armia Asyrii, Bóg posyła anioła 2 Krn 32,21.

Najmocniejsza jest dla mnie jednak historia jego syna. Manasses był najgorszym królem w historii Judy, a o jego nawróceniu czytamy dopiero w Kronikach, bo Księgi Królewskie o tym nie mówią:

Kiedy znalazł się w ucisku, modlił się do PANA, swego Boga, i bardzo się ukorzył przed Bogiem swoich ojców; I modlił się do niego. A on dał się przebłagać, wysłuchał jego modlitwy i przywrócił go do Jerozolimy, do jego królestwa. Wtedy Manasses uznał, że PAN [jest] Bogiem.

2 Krn 33,12-13

Zobacz, jak to przebiegało. Bóg najpierw mówił do Manassesa, ale ten w ogóle nie słuchał 2 Krn 33,10, więc Bóg zadziałał mocniej. Manasses się nawrócił, a potem naprawiał to, co jeszcze dało się naprawić, o czym mówię w odcinku Najgorszy król w historii Judy. Jego wnuk Jozjasz to z kolei jeden z najlepszych królów: za jego rządów w świątyni odnajduje się księga Prawa 2 Krn 34,14, a Pascha, którą obchodzi, nie miała sobie równych od czasów proroka Samuela 2 Krn 35,18. Mimo to Jozjasz ginie w bitwie, bo nie usłuchał ostrzeżenia, które Bóg przekazał mu przez króla Egiptu 2 Krn 35,21-22.

Czym Kroniki różnią się od Ksiąg Królewskich

Kroniki w dużej części opowiadają to samo co Księgi Samuela i Księgi Królewskie, ale z innego punktu widzenia. Tamte księgi patrzą na historię okiem proroków i pokazują, dokąd prowadzą złe decyzje, czyli jak krok po kroku naród dochodzi do wygnania. Kroniki mają perspektywę bardziej kapłańską, więc akcentują świątynię, modlitwę i Boże miłosierdzie. Dlatego nie ma tu królów północnego Izraela, za to jest mnóstwo historii, których w Księgach Królewskich nie znajdziesz.

Na samym końcu Kroniki pokazują, że Bóg do ostatniej chwili mówił do swojego ludu 2 Krn 36,15, a lud szydził z Jego proroków 2 Krn 36,16. Ostatnie słowa Biblii hebrajskiej, bo w żydowskim układzie ksiąg Kroniki stoją na końcu, to zaproszenie do powrotu: „Kto z całego jego ludu [jest] wśród was, niech PAN, jego Bóg, będzie z nim, i ten niech wyrusza w drogę” 2 Krn 36,23. Ta historia kończy się więc właściwie bez zakończenia i wyraźnie widać, że czegoś w niej jeszcze brakuje. Mówię o tym w odcinku Jak lepiej zrozumieć historię Starego Testamentu.

Jak czytać księgi kronik i na co uważać

• Czytaj powoli i zadawaj pytania. Kiedy coś cię zaintryguje, sprawdź, co o tej samej osobie albo wydarzeniu mówi inne miejsce w Biblii.
• Korzystaj z nagłówków. W rodowodach bardzo pomagają złapać ogólny obraz, choć pamiętaj, że nie są częścią tekstu Pisma Świętego, tylko dodali je wydawcy.
• Nie szukaj tu pełnej historii. Kroniki wybierają to, co było ważne dla ludzi po niewoli, a resztę dopowiadają Księgi Królewskie i prorocy.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Dla każdego jest miejsce. Przy świątyni obowiązki rozdzielano losem, „tak mały, jak i wielki, tak mistrz, jak i uczeń” 1 Krn 25,8. Czyli Bóg ma pomysł na życie każdego z nas, bez względu na to, ile wiemy i jak dobrze zaczęliśmy.

Dobry początek niczego nie gwarantuje. Asa, Joasz i Uzjasz zaczynali świetnie, a mimo to skończyli dużo gorzej. Pytanie o to, na kim tak naprawdę polegam, wraca więc nie tylko w kryzysie, ale także w spokojnych czasach, kiedy wszystko się układa.

Zawsze jest droga powrotu. Jeśli Manasses, najgorszy król Judy, mógł wrócić do Boga, to ty też możesz. A jednocześnie wiara nie jest dziedziczna, bo dobry ojciec nie gwarantuje dobrego syna i odwrotnie, więc każdy odpowiada za swoją własną drogę.

Szukaj Boga, nie tylko religii. W Kronikach czytamy: „Szukajcie PANA i jego mocy, szukajcie zawsze jego oblicza” 1 Krn 16,11. Chodzi o to, żeby poznawać Go coraz lepiej, a nie tylko deklarować, że wierzę.

Posłuchaj w podcaście

Księgom Kronik poświęciłem dwadzieścia jeden odcinków. Pozostałe znajdziesz na liście wszystkich odcinków o 1 Księdze Kronik i o 2 Księdze Kronik.

Jeśli chcesz przeczytać Księgi Kronik razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

1 Księga Kronik: tekst rozdział po rozdziale · 2 Księga Kronik: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).