Blog

Psalmy

Psalm 8: tekst i interpretacja. Czym jest człowiek?

Jacek Obolewicz · · 13 min czytania

Księga Rodzaju - Początek historii biblijnej
W tym artykule
  1. Psalm 8: tekst i interpretacja
  2. Psalm 8 w Nowym Testamencie: niemowlęta i człowiek ukoronowany
  3. Co mówię o Psalmie 8 w podcaście, a czego nie
  4. Kiedy sięgać po Psalm 8
  5. Co z tego dla mnie dzisiaj
  6. Posłuchaj w podcaście

Psalm 8 to krótka pieśń Dawida, która zaczyna się zachwytem nad Bożym imieniem, a w samym środku zadaje jedno z najważniejszych pytań w całej Biblii: czym jest człowiek? Ma tylko dziewięć wersetów. Autor patrzy w niebo i czuje się przy nim malutki, a mimo to dochodzi do wniosku, że Bóg o nim pamiętał, ukoronował go chwałą i powierzył mu opiekę nad światem. To psalm dla każdego, kto kiedyś poczuł się nikim, i dla każdego, kto zapomniał, że dostał coś, za co wypada dziękować.

Psalm 8: tekst i interpretacja

Poniżej znajdziesz cały tekst psalmu podzielony na trzy części, a pod każdą z nich omówienie. Jedna uwaga techniczna: Psalm 8 ma ten sam numer w wydaniach katolickich, ale numery wersetów bywają tam przesunięte o jeden, bo nagłówek liczy się jako werset pierwszy. Cytuję Uwspółcześnioną Biblię Gdańską.

„Jak sławne jest twoje imię”: psalm zaczyna się od Boga

1 Przewodnikowi chóru, na Gittyt. Psalm Dawida. O PANIE, nasz Panie, jak sławne jest twoje imię na całej ziemi! Ty, który swoją chwałę wyniosłeś nad niebiosa.

2 Przez usta niemowląt i ssących ugruntowałeś [swą] potęgę z powodu twoich wrogów, aby poskromić nieprzyjaciela i mściciela.

Nagłówek to wskazówka dla chóru, bo psalmy były śpiewane. W odcinku o początku Księgi Psalmów zwracam uwagę, że przy wielu z nich jest zapisane, na jaką nutę je grać, więc to nie są teksty do cichego przeczytania i odhaczenia. Ten psalm ma też wyraźną ramę, bo zaczyna się i kończy tym samym okrzykiem: „O PANIE, nasz Panie, jak sławne jest twoje imię na całej ziemi!”. Wszystko, co jest pomiędzy, dzieje się w tej klamrze, czyli pytanie o człowieka pada wewnątrz uwielbienia, a nie zamiast niego.

Drugi werset jest zagadkowy i uczciwie trzeba przyznać, że tłumacze oddają go na różne sposoby. Widać w nim jednak prosty obraz: Bóg pokazuje swoją siłę nie przez wielkich i głośnych, tylko przez tych najmniejszych. Do tego wersetu wrócimy jeszcze za chwilę, bo Jezus sięgnął po niego w bardzo konkretnej sytuacji.

„Czymże jest człowiek, że o nim pamiętasz”

3 Gdy przypatruję się twoim niebiosom, dziełu twoich palców, księżycowi i gwiazdom, które utwierdziłeś;

4 [Wtedy mówię]: Czymże jest człowiek, że o nim pamiętasz, albo syn człowieczy, że troszczysz się o niego?

5 Uczyniłeś go bowiem niewiele mniejszym od aniołów, chwałą i czcią go ukoronowałeś.

To jest serce całego psalmu. Dawid podnosi głowę i patrzy na coś, co jest od niego nieporównanie większe. Zwróć uwagę na słowa „dziełu twoich palców”, bo niebo nie jest tu bezosobowym kosmosem, tylko czymś, co ktoś zrobił, i to z taką precyzją, jakby własnymi palcami. Przy takiej skali pytanie „kim ja właściwie jestem?” nasuwa się samo.

Ale to pytanie nie brzmi tu jak rozpacz. Podobne słowa znajdziesz w innym psalmie, gdzie zaraz po nich pada gorzkie stwierdzenie, że człowiek jest podobny do marności . W Psalmie 8 odpowiedź jest odwrotna: człowiek jest mały, a mimo to Bóg o nim pamięta i troszczy się o niego. To są dwa czasowniki i dwa ruchy, czyli Bóg nie zapomina i Bóg działa. Dawid nie próbuje udowodnić, że ludzie są wielcy sami z siebie, tylko zachwyca się tym, że ktoś tak wielki w ogóle zwrócił na nich uwagę.

A potem pada zdanie, które trudno przeczytać obojętnie: „niewiele mniejszym od aniołów, chwałą i czcią go ukoronowałeś”. Człowiek nie jest w tej pieśni ani bogiem, ani pyłkiem, tylko kimś pośrodku, kimś z koroną, której sam sobie nie włożył na głowę.

„Dałeś mu panowanie nad dziełami twoich rąk”

6 Dałeś mu panowanie nad dziełami twoich rąk, wszystko poddałeś pod jego stopy:

7 Owce i wszelkie bydło, a także zwierzęta polne;

8 Ptactwo niebieskie i ryby morskie, [i] wszystko, co przemierza szlaki mórz.

9 O PANIE, nasz Panie, jak sławne jest twoje imię na całej ziemi!

Dla Dawida koroną człowieka jest odpowiedzialność. Ta lista (owce, bydło, zwierzęta polne, ptaki i ryby) to wyraźne echo opisu stworzenia z pierwszego rozdziału Biblii: „Uczyńmy człowieka na nasz obraz według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim” . Psalm 8 czyta się więc jak modlitwę wypowiedzianą po lekturze Księgi Rodzaju: Bóg stworzył świat, a człowieka postawił w nim jako swojego przedstawiciela.

Właśnie o tym mówię w pierwszym odcinku całego planu, czyli w odcinku Dlaczego Bóg stworzył człowieka. Bóg stworzył człowieka na swój obraz, żeby był Jego reprezentantem na ziemi, czyli żeby się nią zajmował, rozwijał ją, uprawiał i o nią dbał. I żeby był częścią Bożej rodziny, w czystej relacji ze Stwórcą. Pada tam też zdanie, które ratuje słowo „panowanie” przed złym skojarzeniem: Bóg stworzył świat po to, żeby go błogosławić, i ludzi po to, żeby im błogosławić. Z tej perspektywy panowanie nie jest zgodą na wyzysk, tylko pracą w imieniu Kogoś, kto o ten świat dba. Więcej o samym opisie stworzenia znajdziesz w artykule Stworzenie świata w Biblii.

Wiemy też, co dzieje się dalej, bo w trzecim rozdziale Księgi Rodzaju człowiek decyduje się zaufać innemu głosowi niż Boży. O tej historii piszę w tekście o Adamie i Ewie. Psalm 8 opisuje więc to, do czego człowiek został powołany, a nie to, jak dziś wygląda świat, i właśnie dlatego Nowy Testament tak chętnie do niego wraca.

Psalm 8 w Nowym Testamencie: niemowlęta i człowiek ukoronowany

Po ten psalm sięgają co najmniej dwa miejsca w Nowym Testamencie. Pierwsze to wjazd Jezusa do Jerozolimy. Kiedy w świątyni dzieci wołały „Hosanna Synowi Dawida”, naczelni kapłani i uczeni w Piśmie rozgniewali się i zapytali: „Słyszysz, co one mówią?”. Jezus odpowiedział: „Czy nigdy nie czytaliście: Przez usta niemowląt i ssących przygotowałeś [sobie] chwałę?” . To jest nawiązanie do drugiego wersetu psalmu, tylko w nieco innym brzmieniu niż w naszym przekładzie. Ten fragment czytam w odcinku Proroctwo co do dnia, razem z całą sceną wjazdu na oślęciu. Ci, którzy powinni najlepiej znać Pisma, zobaczyli w tej scenie problem, a ci, których nikt nie brał na poważnie, zobaczyli Króla.

Drugie miejsce to List do Hebrajczyków. Autor cytuje pytanie z Psalmu 8, ale nie podaje nazwy psalmu, tylko pisze po prostu: „Ktoś to gdzieś stwierdził” i przytacza słowa o człowieku, którego Bóg ukoronował . Zaraz potem dodaje uczciwe zastrzeżenie: „Lecz teraz jeszcze nie widzimy, aby wszystko było mu poddane”. Czyli psalm opisuje, jak miało być, a rzeczywistość wygląda inaczej. I wtedy pada następne zdanie: „Ale widzimy Jezusa”. Autor czyta więc psalm o człowieku jako psalm o Jezusie, który stał się niewiele mniejszy od aniołów, żeby zakosztować śmierci za wszystkich, i został ukoronowany chwałą.

W odcinku Wszystko lepsze, w którym zaczynamy czytać ten list, zatrzymuję się przy tym fragmencie i mówię, że Jezus jest Panem ludzkości i nadaje jej kierunek, nawet jeśli dziś jeszcze nie widzimy, że wszystko jest Mu poddane. Cały list opisuję w artykule o Liście do Hebrajczyków. Podobnie robi św. Paweł, kiedy pisze o zmartwychwstaniu: „Wszystko bowiem poddał pod jego stopy” . To są te same słowa, co w szóstym wersecie psalmu o panowaniu człowieka.

Co mówię o Psalmie 8 w podcaście, a czego nie

Powiedzmy to sobie wprost: Psalm 8 nie ma w podcaście własnego odcinka. Czytamy go w dniu 179 razem z Psalmami 1-8, ale tam zatrzymuję się przy Psalmie 1 i Psalmie 3. Dlatego interpretacja, którą znajdziesz powyżej, wychodzi z samego tekstu psalmu, a z odcinków biorę kontekst, który pomaga go zrozumieć.

Dwa takie konteksty są szczególnie dobre. Pierwszy to Psalm 19, którym zajmuję się w odcinku Źródło całkowitego odnowienia: „Niebiosa ogłaszają chwałę Boga”. Mówię tam, że Boże stworzenie przemawia, bo powstało przez Słowo, a ukoronowaniem całego stworzenia są ludzie. Psalm 19 i Psalm 8 patrzą więc na to samo niebo, tylko z innego miejsca: jeden słucha, co niebo mówi, a drugi pyta, kim jest ten, kto słucha.

Drugi kontekst to Księga Hioba. W odcinku Bóg odpowiada Hiobowi Bóg przemawia z wichru i zasypuje Hioba pytaniami o świat, między innymi: „Gdzie byłeś, kiedy zakładałem fundamenty ziemi?” . Wniosek, który tam wyciągam, brzmi tak: kim my właściwie jesteśmy, żeby w ogóle dyskutować z Bogiem? To pytanie brzmi podobnie jak „czymże jest człowiek”, ale podpowiada inną odpowiedź. Hiob słyszy, że ma znać swoje miejsce, a Dawid słyszy, że jest mały, a jednak zapamiętany. Potrzebujemy obu tych odpowiedzi naraz, bo pierwsza chroni nas przed pychą, a druga przed poczuciem, że nic nie znaczymy.

Kiedy sięgać po Psalm 8

  • Gdy czujesz się nikim. Kiedy porównujesz się z innymi, kiedy nic ci nie wychodzi albo kiedy nikt cię nie zauważył. Psalm nie mówi, że masz się nagle poczuć ważny, tylko że Bóg o tobie pamięta i troszczy się o ciebie, a to jest pewniejszy fundament niż czyjeś uznanie.
  • Gdy patrzysz w nocne niebo. Wyjdź na dwór po zmroku, podnieś głowę i przeczytaj na głos trzeci i czwarty werset. Dawid zrobił dokładnie to samo i nie musiał już nic dodawać.
  • Gdy zapominasz o wdzięczności. Psalm zaczyna się i kończy uwielbieniem. W odcinku Jak wdzięczność sprawia, że możemy być szczęśliwsi zachęcam do prostego ćwiczenia: usiąść z kartką i długopisem na co najmniej cztery, pięć minut i wypisywać rzeczy, za które możemy dziękować, z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Psalm 8 może być do tego świetnym początkiem.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, twoja wartość nie zależy od tego, co osiągnąłeś. W tym psalmie nie ma ani słowa o zasługach człowieka, są za to słowa „pamiętasz”, „troszczysz się” i „ukoronowałeś”, czyli same Boże czasowniki. Podobnie jest w Psalmie 139, który omawiam w odcinku Jak dobrze Bóg nas zna. Bóg zna nas doskonale i nie da się Go zaskoczyć tym, jacy jesteśmy, a mimo to kocha nas i chce nas prowadzić. O tym psalmie przeczytasz też w artykule Psalm 139: tekst i interpretacja: „Wysławiam cię, bo zostałem stworzony w sposób zadziwiający i cudowny” .

Po drugie, korona oznacza zadanie. Psalm 8 mówi, że coś zostało nam powierzone, i nie zostawia wątpliwości, do kogo to należy, bo mowa jest o dziełach „twoich rąk”. Możesz więc zapytać siebie, co dostałeś pod opiekę: rodzinę, pracę, ludzi wokół, ziemię, czas, talenty. I jak o to wszystko dbasz: czy raczej z poczuciem, że masz do tego prawo, czy z poczuciem, że jesteś przedstawicielem Kogoś, kto się o to wszystko troszczy?

Jedno i drugie da się zmieścić w jednym zdaniu: jestem mały, ale zapamiętany, i dlatego mogę być odpowiedzialny. Kto w to uwierzy, ten rzadziej będzie się porównywał z innymi i rzadziej będzie traktował swoje otoczenie jak coś, co można po prostu wykorzystać.

Posłuchaj w podcaście

Psalm 8 najlepiej smakuje w towarzystwie pozostałych psalmów i całej opowieści Pisma Świętego, od stworzenia aż po Jezusa. Wszystkie psalmy znajdziesz na stronie o Księdze Psalmów. A jeśli chcesz przeczytać całe Pismo Święte, po kawałku dziennie i z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 8: sam tekst psalmu

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).