Melchizedek: kim był i dlaczego wspomina go List do Hebrajczyków

Melchizedek to tajemniczy król Salemu i kapłan Boga Najwyższego, który wyszedł na spotkanie Abrama, pobłogosławił go i wyniósł mu chleb i wino. W Biblii pojawia się dosłownie trzy razy, ale każde z tych miejsc jest ważne: w Księdze Rodzaju Rdz 14,18-20, w Psalmie 110 Ps 110,4 i w Liście do Hebrajczyków, w rozdziałach od piątego do siódmego Hbr 5,5-10. Kim więc był Melchizedek? Odpowiedź jest zaskakująco krótka, bo o nim samym wiemy naprawdę bardzo mało. Za to to, co z tej krótkiej sceny wyciąga później autor Listu do Hebrajczyków, potrafi zmienić sposób, w jaki patrzymy na Jezusa, dlatego warto przejść przez te trzy miejsca po kolei.

Kim był Melchizedek: co o nim wiemy

Scena z Księgi Rodzaju dzieje się zaraz po wojnie, w której czterech królów walczyło przeciwko pięciu, w tym przeciwko królom Sodomy i Gomory. Zwycięzcy zabrali łupy, a razem z nimi także Lota, bratanka Abrama, który mieszkał wtedy w Sodomie, i to z całym jego dobytkiem Rdz 14,12. Abram, kiedy się o tym dowiedział, wyruszył z trzystu osiemnastoma ludźmi z własnego domu, dogonił najeźdźców i odbił Lota Rdz 14,14-16. A potem, kiedy wraca z tej wyprawy, czytamy to, o czym jest ten artykuł (w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej w Księdze Rodzaju imię jest zapisane jako Melchisedek, w pozostałych księgach jako Melchizedek, ale to ta sama postać):

18 A Melchisedek, król Salemu, wyniósł chleb i wino. [Był] on kapłanem Boga Najwyższego.

19 I błogosławił mu, mówiąc: [Niech będzie] błogosławiony Abram [przez] Boga Najwyższego, właściciela nieba i ziemi.

20 I [niech będzie] błogosławiony Bóg Najwyższy, który wydał twoich wrogów w twoje ręce. I [Abram] dał mu dziesięcinę ze wszystkiego.

I to jest wszystko, co Księga Rodzaju o nim mówi. Trzy wersety, a dowiadujemy się z nich pięciu rzeczy: Melchizedek jest królem Salemu (w niektórych przekładach: Szalemu), jest kapłanem Boga Najwyższego, wynosi chleb i wino, błogosławi Abrama, a Abram daje mu dziesięcinę. Nie ma tu imienia jego ojca, nie wiemy, skąd przyszedł ani co się z nim stało potem, bo pojawia się na chwilę i zaraz znika ze strony. Czyli w samym środku historii o wojnie wchodzi na scenę ktoś, kogo nikt wcześniej nie przedstawił, a Abram mimo to traktuje go z wielkim szacunkiem.

Zwróć uwagę, że Abram jest tu jeszcze na początku swojej drogi z Bogiem. Jego historię zaczynamy w odcinku Dzień 4: Jak zacząć odkrywać swoją życiową misję, gdzie mówię, że Abraham jest dla mnie jedną z najbardziej fascynujących postaci w Biblii. A tutaj, w czternastym rozdziale Księgi Rodzaju, ten wielki człowiek, który właśnie wygrał bitwę, schyla głowę przed kapłanem, o którym prawie nic nie wiemy.

Do tej sceny wracam też w odcinku Dzień 178: O co chodzi z dziesięciną. Ktoś może powiedzieć, że dziesięcina pojawia się w Biblii jeszcze przed Mojżeszem i przed całym Prawem, i będzie miał rację, bo Abram dał ją właśnie Melchizedekowi. Szerzej o tej księdze piszę w artykule o Księdze Rodzaju.

Melchizedek król Szalemu: co znaczy jego imię i tytuł

Przy imieniu i tytule trzymam się tylko tego, co podaje sama Biblia, a robi to List do Hebrajczyków, który tłumaczy oba te słowa swoim czytelnikom:

2 Jemu też Abraham wydzielił dziesięcinę ze wszystkiego. Jest [on] najpierw, według tłumaczenia, królem sprawiedliwości, potem też królem Salemu, co znaczy król pokoju.

3 Bez ojca, bez matki, bez rodowodu, niemający ani początku dni, ani końca życia, ale upodobniony do Syna Bożego, pozostaje kapłanem na zawsze.

Czyli imię Melchizedek tłumaczy się jako „król sprawiedliwości”, a nazwa Salem znaczy „pokój”, więc Melchizedek jest królem sprawiedliwości i królem pokoju w jednej osobie.

A co z wersetem o tym, że jest bez ojca, bez matki i bez rodowodu? I wiem, że to brzmi tak, jakby chodziło o kogoś nie z tego świata. Autor listu wcale jednak nie twierdzi, że Melchizedek spadł z nieba. Opiera się na tym, że Księga Rodzaju o jego pochodzeniu i o jego śmierci po prostu milczy, i to milczenie czyta jako obraz kapłaństwa, które nie ma ani początku, ani końca. A czy da się ustalić, kim Melchizedek był naprawdę? Przez wieki pojawiało się na ten temat sporo domysłów, ale Biblia tego nie mówi, więc nie będę ich tutaj rozwijał, i uczciwa odpowiedź brzmi po prostu: nie wiemy. Co ciekawe, sam autor listu przyznaje, że ma o nim wiele do powiedzenia, ale trudno to wyjaśnić Hbr 5,11.

Kapłan na wzór Melchizedeka: Psalm 110

Drugi raz Melchizedek pojawia się znacznie później, w krótkim Psalmie 110. To psalm Dawida o Mesjaszu, czyli o tym, którego Bóg obiecał posłać, a jego czwarty werset brzmi tak:

PAN przysiągł i nie będzie żałował: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka.

Czytam ten psalm w całości w odcinku Dzień 200: Kim dla Ciebie jest Jezus i zwracam tam uwagę, że Jezus sam sięga po ten psalm, kiedy pyta faryzeuszy, jak to możliwe, że Dawid nazywa Mesjasza swoim Panem Mt 22,41-46. W psalmie widzę trzy obrazy Mesjasza: Króla, wiecznego Kapłana i przyszłego Sędziego. Kapłan jest tu opisany słowami „na wieki według porządku Melchizedeka”, czyli jest to kapłan, który łączy kapłaństwo z królewskim panowaniem, tak jak Melchizedek w Salemie był jednocześnie królem i kapłanem. Więcej o samej księdze piszę w artykule o Księdze Psalmów.

Melchizedek w Liście do Hebrajczyków: dlaczego autor porównuje do niego Jezusa

I tu dochodzimy do sedna. O Liście do Hebrajczyków mówię w odcinku Dzień 352: Wszystko lepsze, że był pisany do ludzi, którzy znali Stary Testament tak dobrze, że wystarczyło im krótkie nawiązanie, żeby od razu skojarzyć całą historię. Autor odwołuje się do Starego Testamentu około stu razy, a słowem kluczem całego listu jest „lepszy”: Jezus jest lepszy od aniołów, od Mojżesza, od Jozuego, a w kapłaństwie lepszy od kapłanów z rodu Aarona. Melchizedek jest dla autora kluczem właśnie do tego ostatniego porównania, więc spójrz, jak w siódmym rozdziale prowadzi swój tok myślenia:

• Melchizedek jest większy od Abrahama. Abraham dał mu dziesięcinę, a Melchizedek go pobłogosławił, a przecież „mniejszy otrzymuje błogosławieństwo od większego” Hbr 7,4-7. Skoro więc Lewi, przodek kapłanów, był wtedy jeszcze w lędźwiach Abrahama, to w pewnym sensie i on oddał cześć Melchizedekowi Hbr 7,9-10.
• Jezus nie jest kapłanem z rodu Lewiego. Pochodził z pokolenia Judy, o którym Mojżesz w sprawie kapłaństwa nic nie mówił Hbr 7,14. Dlatego Psalm 110 mówi o innym porządku kapłaństwa, nie aaronowym, i to ustanowionym przez przysięgę Boga Hbr 7,20-21.
• To kapłaństwo nie przemija. Kapłanów lewickich było wielu, bo śmierć nie pozwalała im trwać na zawsze, a Jezus trwa na wieki i zawsze żyje, aby wstawiać się za nami Hbr 7,23-25.
• Jedna ofiara zamiast codziennych. Jezus nie musi składać ofiar najpierw za siebie, a potem za lud, bo uczynił to raz, ofiarując samego siebie Hbr 7,27.

Ostatni punkt prowadzi do tego, o czym mówię w odcinku Dzień 353: Droga do samego Boga. Opowiadam tam, po co w ogóle byli kapłani i ofiary w Starym Testamencie i dlaczego Jezus jest kapłanem idealnym. Ofiary dawały ludziom tymczasowe oczyszczenie, żeby mogli uczestniczyć w kulcie, ale samego problemu grzechu nie rozwiązywały, a Jezus jedną ofiarą załatwia sprawę każdego grzechu Hbr 9,11-12. Jeśli ofiary i kapłaństwo ze Starego Testamentu wydają ci się odległe i trochę niezrozumiałe, pomoże ci Księga Kapłańska. W odcinku 353 mówię zresztą, że przy nagrywaniu odcinków o tej księdze była ona dla mnie osobiście odkryciem. A całość listu opisuję w artykule o Liście do Hebrajczyków.

Chleb i wino Melchizedeka

Na koniec jeszcze jedna rzecz, o którą często pytacie. W Księdze Rodzaju czytamy tylko tyle, że Melchizedek wyniósł chleb i wino, i sam tekst nie rozwija tego dalej. W tradycji katolickiej chleb i wino Melchizedeka są odczytywane jako zapowiedź Eucharystii, a jego imię pada w modlitwie eucharystycznej podczas Mszy.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, droga do Boga jest otwarta. To wniosek, który w odcinku o kapłaństwie Jezusa powtarzam najmocniej: dzięki temu, co Jezus uczynił, możemy zbliżyć się do Boga bez strachu. List do Hebrajczyków mówi to wprost, że skoro mamy wielkiego kapłana, to zbliżmy się do Boga ze szczerym sercem Hbr 10,19-22. Nie musisz więc być idealny, żeby przyjść, bo Jezus rozumie nasze słabości, był kuszony we wszystkim, ale bez grzechu, i dlatego możesz z ufnością przystąpić do tronu łaski Hbr 4,14-16.

Po drugie, Jezus wstawia się za mną. Kapłan to ktoś, kto jest pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, a Paweł pisze, że jeden jest Bóg i jeden pośrednik, człowiek Chrystus Jezus 1 Tm 2,5-6. W praktyce znaczy to tyle, że nie jesteś w tym sam, bo ktoś stoi przed Bogiem po twojej stronie.

Po trzecie, nie zatrzymuj się na zdaniu, którego nie rozumiesz. Melchizedek to jeden z tych tematów, przy których bardzo łatwo odpuścić i przewrócić kartkę, a jednak warto czytać dalej. Autor listu wytyka swoim czytelnikom, że wciąż potrzebują mleka, a nie stałego pokarmu Hbr 5,12, czyli mówi im mniej więcej tak: nie zostawajcie na początku, idźcie dalej. A jeśli jakiś fragment mimo to zostaje dla ciebie tajemnicą, to naprawdę jest w porządku. Skup wtedy uwagę na Jezusie, bo cała ta historia prowadzi właśnie do Niego Hbr 3,1.

Po czwarte, jesteś zaproszony do czegoś więcej niż oglądania. W odcinku Dzień 41: Jak odkryć Bożą misję w Księdze Kapłańskiej przypominam słowa Boga do Izraela, że będą dla Niego królestwem kapłanów Wj 19,5-6. Księga Apokalipsy mówi z kolei o Jezusie, że uczynił nas królami i kapłanami dla Boga Ap 1,5-6. W tamtej roli kapłani wskazywali innym na Boga, pomagali im się do Niego zbliżyć i dbali o potrzebujących, i to jest zadanie także dla nas, dzisiaj.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 4 · Księga Rodzaju 12-15Jak zacząć odkrywać swoją życiową misjęPoczątek historii Abrama, bohatera sceny z Melchizedekiem.

Dzień 41 · Księga Kapłańska 26-27Jak odkryć Bożą misję w Księdze KapłańskiejPo co byli kapłani i jaką rolę mamy dziś my.

Dzień 178 · Księga Malachiasza 1-3O co chodzi z dziesięcinąSkąd się wzięła dziesięcina, także w scenie Abrama i Melchizedeka.

Dzień 200 · Psalmy 108-114Kim dla Ciebie jest JezusPsalm 110: Król, wieczny Kapłan i Sędzia.

Dzień 352 · List do Hebrajczyków 1-6Wszystko lepszePoczątek Listu do Hebrajczyków i jak go czytać.

Dzień 353 · List do Hebrajczyków 7-10Droga do samego BogaJezus jako arcykapłan i dostęp do Boga bez strachu.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).