Blog

Postacie Stary Testament

Samson w Biblii: kim był, skąd miał siłę i czego uczy jego życie

Jacek Obolewicz · · 16 min czytania

Księga Sędziów - cykl grzechu i wyzwolenia
W tym artykule
  1. Samson w Biblii: streszczenie jego historii
  2. Skąd Samson miał siłę, czyli co naprawdę znaczą jego włosy
  3. Jak Samson krok po kroku trwonił powołanie
  4. Ostatnia modlitwa Samsona
  5. Co ta historia mówi o Bogu
  6. Częste nieporozumienia
  7. Co z tego dla mnie dzisiaj
  8. Posłuchaj w podcaście

Samson to jeden z sędziów Izraela, bohater Księgi Sędziów, a jego historia zajmuje w niej rozdziały od 13 do 16. Był człowiekiem o niezwykłej sile i nazirejczykiem, czyli kimś poświęconym Bogu od urodzenia, kto miał zacząć wybawiać Izrael z rąk Filistynów. Jeśli pytasz, kim był Samson, to odpowiem tak, jak w podcaście: to gość z ogromnym powołaniem i bardzo kiepskim pomysłem na to, jak z niego korzystać. Nazywam go tam zadymiarzem i gagatkiem, a jednocześnie spotykamy go w Liście do Hebrajczyków na liście bohaterów wiary. Obie te rzeczy są prawdą i właśnie dlatego ta postać jest taka ciekawa. Szerszy kontekst całej epoki znajdziesz w artykule o Księdze Sędziów.

Samson w Biblii: streszczenie jego historii

  1. Zapowiedź narodzin. Izraelici znowu robią to, co złe w oczach Pana, i na czterdzieści lat trafiają pod władzę Filistynów. Wtedy Anioł Pana ukazuje się niepłodnej żonie Manoacha z pokolenia Dana .
  2. Nazireat. Dziecko ma być poświęcone Bogu już od łona matki. W Księdze Liczb prawo nazirejczyka mówi o trzech rzeczach: nie pić wina i nie jeść niczego, co pochodzi z winorośli, nie strzyc włosów i nie zbliżać się do zmarłych . Ten rozdział czytamy w planie w dniu 44.
  3. Żona, lew i zagadka. Samson wybiera sobie żonę spośród Filistynów , a po drodze do niej rozrywa gołymi rękami młodego lwa, a potem wraca po miód z jego padliny i częstuje nim rodziców, nic im nie mówiąc o tym, skąd go ma . Na weselu zadaje Filistynom zagadkę o tym miodzie, a kiedy żona wyciąga z niego odpowiedź płaczem i naciskami, a oni ją rozwiązują, Samson zabija w Aszkelonie trzydziestu mężczyzn .
  4. Spirala zemsty. Z Filistynami zaczyna się wojna na zaczepki i odwety, w której każda strona chce mieć ostatnie słowo. Nawet mężczyźni z Judy wiążą go i wydają wrogom, a on rozrywa więzy i w jednej z potyczek zabija tysiąc ludzi . Kiedy potem umiera z pragnienia, woła do Pana, a Bóg daje mu wodę .
  5. Dalila. Samson zakochuje się w Dalili, a książęta Filistynów obiecują jej za wydanie jego tajemnicy po tysiąc sto srebrników od każdego z nich . Trzy razy podaje jej fałszywą odpowiedź i trzy razy się wyrywa, ale za czwartym razem, zmęczony jej naciskami, mówi prawdę.
  6. Utrata siły i ostatnia modlitwa. Ogolony, schwytany i oślepiony Samson musi mleć zboże w więzieniu. Filistyni urządzają święto ku czci swojego boga Dagona i wzywają Samsona, żeby ich zabawiał, i właśnie wtedy pada jego modlitwa i rozgrywa się ostatnia scena.

A oto kluczowy werset z samego początku, czyli zapowiedź, która mówi, po co Samson w ogóle się urodził:

Bo oto poczniesz i urodzisz syna, a brzytwa nie dotknie jego głowy, bo to dziecko będzie nazirejczykiem dla Boga [już] od łona. I zacznie on wybawiać Izraela z rąk Filistynów.

Skąd Samson miał siłę, czyli co naprawdę znaczą jego włosy

Większość z nas zapamiętała, że siła Samsona siedziała we włosach. To wygodne uproszczenie, ale tekst mówi coś trochę innego. Zobacz, że za każdym razem, gdy Samson dokonuje czegoś nadludzkiego, Biblia pisze, że zawładnął nim Duch Pana, i tak jest zarówno przy lwie , jak i wtedy, gdy pękają na nim powrozy w Lechi . Czyli siła pochodzi od Boga, a włosy były tylko widocznym znakiem ślubu, który ten dar obejmował.

W odcinku mówię, że sam Samson doskonale to wiedział. Wierzył, że jego siła pochodzi od Boga, i wykorzystywał ją dokładnie do tego, do czego miała służyć, czyli do walki z Filistynami. I kiedy w końcu odsłania swoją tajemnicę, to opowiada Dalili o ślubie, a nie o jakichś magicznych włosach:

Brzytwa nigdy nie dotknęła mojej głowy, bo jestem nazirejczykiem dla Boga [już] z łona mojej matki. Jeśli zostanę ogolony, odejdzie ode mnie moja siła, osłabnę i będę jak każdy inny człowiek.

Najbardziej przejmujące zdanie tej sceny pada kilka wersetów dalej. Samson budzi się i myśli, że otrząśnie się jak zwykle, ale tekst dodaje: „nie wiedział, że PAN odstąpił od niego” . Nie chodzi więc o fryzjera. Chodzi o to, że Samson zrywał kolejne elementy swojego poświęcenia, jeden po drugim, aż nie zostało już nic, co mógłby jeszcze zerwać.

Jak Samson krok po kroku trwonił powołanie

W odcinkach zwracam uwagę na to, że Samson nie wpadł w przepaść jednym skokiem. To była cała seria małych kroków, z których żaden z osobna nie wyglądał na koniec świata.

  • Zabrakło wychowania. Mam wrażenie, że rodzice nie przygotowali go do roli nazirejczyka. Byli obecni i pojawiają się w jego historii, ale nie widać u nich żadnej stanowczości. W odcinku mówię, że stanowczość rodziców buduje zdrową więź z dzieckiem, i zestawiam to z Księgą Przysłów: „Pouczaj dziecko w drodze, którą ma iść” .
  • Żona wybrana oczami. Rodzice pytają, czy nie ma kogoś wśród swoich, a on odpowiada: „bo spodobała się moim oczom” . Prawo zabraniało takich małżeństw. Sam tekst dodaje wprawdzie, że Bóg szukał sposobności przeciwko Filistynom , ale to jeszcze nie robi z decyzji Samsona dobrej decyzji.
  • Zlekceważony nazireat. Miał unikać martwych ciał, a zbacza z drogi, żeby obejrzeć padlinę lwa, i jeszcze częstuje rodziców miodem, który z niej wyjął.
  • Sekrety przed najbliższymi. Rodzicom nie mówi ani o lwie, ani o miodzie, a potem żona wyciąga z niego odpowiedź na zagadkę, bo naprzykrzała mu się przez siedem dni .
  • Przygody z Gazy. Odwiedza nierządnicę, a mieszkańcy miasta czyhają na niego przez całą noc w bramie .
  • Ignorowanie ostrzeżeń. Dalila trzy razy sprawdza go przed Filistynami i trzy razy mówi: „Filistyni nad tobą, Samsonie!” . To jest bardzo jasny sygnał, że ktoś na niego poluje, a on mimo to dalej do niej wraca.

W podcaście mówię wprost, że jego życie kręciło się wokół niego samego, a Boga jest w całej tej opowieści zadziwiająco mało. Moim zdaniem Samson mógł wycisnąć ze swojego życia dużo więcej i wcale nie musiał skończyć tak tragicznie. W ostatnim odcinku o Księdze Sędziów dodaję jeszcze jedną rzecz: nie miał wokół siebie ludzi, którzy mogliby mu powiedzieć „stary, przeginasz”, a kiedy rodzice próbowali coś powiedzieć w sprawie pierwszej żony, po prostu machnął na to ręką.

Ostatnia modlitwa Samsona

Ślepy Samson stoi między dwiema kolumnami domu pełnego ludzi, a Filistyni, zebrani na święcie swojego boga, zabawiają się jego kosztem.

28 Wówczas Samson wezwał PANA i powiedział: Panie BOŻE, wspomnij na mnie, proszę, i wzmocnij mnie tylko ten jeden raz, Boże, abym mógł się zemścić już na Filistynach za dwoje moich oczu.

29 Ujął więc Samson obie środkowe kolumny, na których stał dom i o które się wsparł, jedną swoją prawą ręką, a drugą swoją lewą ręką.

30 Potem Samson powiedział: Niech umrę z Filistynami. A gdy się o nie mocno oparł, dom upadł na książąt i na cały lud, który w nim był. A martwych, których zabił przy swojej śmierci, było więcej niż tych, których zabił za swego życia.

Zwróć uwagę na to, o co Samson właściwie prosi. Nie prosi o przebaczenie ani o to, żeby mógł wypełnić Boże powołanie, tylko o siłę, żeby zemścić się „za dwoje moich oczu”. Dlatego nie nazwałbym tego momentu nawróceniem. A mimo to siła wraca, czyli Bóg wysłuchuje modlitwy człowieka, który prosi o wiele za mało i w niezbyt dobrym stylu.

Co ta historia mówi o Bogu

To jest dla mnie najważniejsza część opowieści o Samsonie. Z jednej strony widzimy człowieka, który wielokrotnie zawodzi, a z drugiej Boga, który nie wycofuje się ze swojego słowa. Anioł zapowiedział, że Samson zacznie wybawiać Izraela, i tak się właśnie stało. Opowiadam o tym w odcinku Niespodziewany bohater wiary: Bóg jest wierny swojemu słowu, nawet wtedy, gdy ludzie nawalają. To jednak nie znaczy, że Bóg pochwalał wszystko, co robił Samson, bo konsekwencje swoich wyborów Samson poniósł w pełni.

To wyjaśnia też, dlaczego Samson trafił do Listu do Hebrajczyków. Autor wymienia go obok Gedeona, Baraka, Jeftego i Dawida wśród tych, którzy „przez wiarę pokonali królestwa” i „umocnieni powstawali z niemocy” . Jak tłumaczę w podcaście, to nie jest lista osób, które najlepiej przestrzegały przykazań, tylko lista ludzi, którzy w swoim życiu wykazali się wiarą. Samson wierzył, że Bóg dał mu moc i że będzie wierny swojej obietnicy, ale nie wierzył już w to, że on sam musi dbać o życie blisko Boga. Cały jedenasty rozdział Listu do Hebrajczyków omawiam w dniu 354, a o samym liście przeczytasz w artykule o Liście do Hebrajczyków. Warto też zobaczyć, jak wygląda spotkanie z tym samym wrogiem w innej historii, czyli w opowieści o Dawidzie i Goliacie, bo Dawid jest wymieniony w tym samym wersecie Listu do Hebrajczyków co Samson.

Częste nieporozumienia

  • „Samson to wzór bohatera”. Jest bohaterem wiary, ale nie jest wzorem życia, więc nie powinniśmy brać z niego moralnego przykładu. Księga Sędziów opisuje, co się wydarzyło, a nie wystawia oceny za każdy ruch bohatera.
  • „Dalila go oszukała”. To prawda tylko w połowie. Dalila pracuje dla książąt Filistynów i faktycznie go wykorzystuje, ale Samson trzy razy widział, że ona sprawdza jego odpowiedzi, i mimo to przy niej zostawał. Kiedy w końcu otworzył przed nią serce, sam zdecydował się zdradzić swój ślub.
  • „Siła siedziała we włosach”. Włosy były znakiem poświęcenia, a siła pochodziła od Boga, co dobrze pokazuje werset o tym, że Pan od niego odstąpił.
  • „Na koniec się nawrócił”. Tego tekst nie mówi, bo modlitwa w tej scenie jest prośbą o zemstę. Bóg ją mimo to wysłuchał, ale nie zrobił z niej nawrócenia.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Powodzenie to nie jest zgoda Boga. Samson wygrywał kolejne starcia, a jednak jego życie szło w złą stronę. Tak jak mówię w podcaście: jeśli w twoim życiu widać Boże błogosławieństwo, to nie znaczy jeszcze, że Bóg pochwala twoje zachowanie. Dlatego sprawdzaj swoje życie według Słowa, a nie według okoliczności.

Potrzebujesz ludzi, którzy ci powiedzą prawdę. Dobrze jest mieć obok siebie kogoś, kto w odpowiednim momencie powie ci „stary, przeginasz”. Św. Paweł pisze o tysiącu wychowawców, ale o niewielu ojcach w wierze . Szukaj więc ludzi, którzy się o ciebie zatroszczą, a z czasem sam bądź taką osobą dla kogoś innego.

Wiara i wierność to dwie różne rzeczy. Można wierzyć, że Bóg jest potężny, i jednocześnie żyć tak, jakby nie miało to żadnego znaczenia dla codziennych wyborów. Samson zapłacił za to wysoką cenę, choć jego życie mogło być dłuższe i dużo bardziej owocne.

Bóg jest wierny, nawet gdy ty nie jesteś. W podcaście mówię, że Bóg może czekać, aż będziesz chciał do Niego wrócić, i jestem przekonany, że naprawdę czeka. Konsekwencje swoich decyzji i tak ponosimy, ale drzwi do Niego nie są zamknięte.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać historię Samsona razem ze mną, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).