Blog

Tematy Stary Testament

Betlejem w Biblii: miasto Dawida i dom chleba

Jacek Obolewicz · · 14 min czytania

Betlejem o zachodzie słońca
W tym artykule
  1. Betlejem w Biblii: gdzie leży i co znaczy jego nazwa
  2. Rachela i początek historii Betlejem
  3. Rut i Boaz w Betlejem: poganka, która weszła do rodziny Dawida
  4. Betlejem miasto Dawida
  5. Proroctwo Micheasza o Betlejem
  6. Narodzenie Jezusa w Betlejem
  7. Dlaczego Betlejem jest ważne: co z tego dla mnie dzisiaj
  8. Posłuchaj w podcaście

Betlejem to niewielkie miasteczko w Judei, kilka kilometrów na południe od Jerozolimy, które w Biblii pojawia się znacznie częściej, niż większość z nas przypuszcza. Kojarzymy je przede wszystkim z narodzeniem Jezusa, ale jego historia zaczyna się wiele wieków wcześniej i splata z losami Racheli, Rut, Dawida i proroka Micheasza. Betlejem jest ważne, bo Pismo Święte raz po raz pokazuje, że Bóg wybiera na początek wielkich rzeczy miejsca, których nikt by o to nie podejrzewał. Przejdźmy więc przez całą Biblię śladem jednego miasteczka i zobaczmy, jak te historie do siebie pasują.

Betlejem w Biblii: gdzie leży i co znaczy jego nazwa

Zacznijmy od prostych pytań, które ludzie wpisują w wyszukiwarkę, czyli gdzie leży Betlejem i co ta nazwa znaczy. Miasteczko znajduje się w Judei, w górzystej okolicy kilka kilometrów na południe od Jerozolimy. Biblia mówi o nim na różne sposoby: Betlejem judzkie, Efrata albo miasto Dawida. W odcinku Dzień 39: Jak żydowskie święta pomagają nam zrozumieć chrześcijaństwo zwracam uwagę na coś, co nie jest powszechnie znane. Po hebrajsku nazwa Betlejem znaczy po prostu „dom chleba”. Mówię tam, że ma to głęboki sens, skoro ten, który później nazwie siebie chlebem żywym, urodził się w domu chleba, trochę jakby w piekarni.

Powiązanie z chlebem nie jest tylko zabawą słowami. Jezus mówi w Ewangelii Jana:

I odpowiedział im Jezus: Ja jestem chlebem życia. Kto przychodzi do mnie, nie będzie głodny, a kto wierzy we mnie, nigdy nie będzie odczuwał pragnienia.

W odcinku o żydowskich świętach tłumaczę, że chleb, w tym przaśny chleb ze święta Przaśników, wskazuje właśnie na Jezusa. Gdy więc czytamy, że narodził się on w Betlejem, możemy usłyszeć w tej nazwie delikatną zapowiedź tego, kim miał być dla ludzi.

Rachela i początek historii Betlejem

Pierwszy raz Betlejem pojawia się w Księdze Rodzaju, i to w smutnej scenie. Jakub wraca z rodziną do Kanaanu, Rachela zaczyna rodzić w drodze, a poród jest ciężki. Potem czytamy:

[Tak] to umarła Rachela i została pogrzebana na drodze do Efraty, czyli Betlejem.

Biblia od razu dodaje, że Jakub postawił na jej grobie pomnik . Miasteczko zaczyna więc swoją biblijną karierę od żałoby, co jest warte zapamiętania, bo później okaże się miejscem, w którym Bóg zaczyna rzeczy nowe.

Rut i Boaz w Betlejem: poganka, która weszła do rodziny Dawida

Kolejna opowieść dzieje się w czasach sędziów i wiąże się z Księgą Rut. Z Betlejem wyrusza pewna rodzina, bo nastał głód, a człowiek o imieniu Elimelech zabiera żonę Noemi i dwóch synów na pola Moabu . Mężczyźni umierają, a Noemi zostaje z dwiema synowymi i postanawia wrócić, bo usłyszała, że Pan znów zatroszczył się o swój lud i dał mu chleb. Zauważ, że w mieście, którego nazwa oznacza dom chleba, głód i chleb pojawiają się obok siebie już w pierwszych wersetach tej księgi.

Opowiadam o tej historii w odcinku Dzień 232: Jak Bóg zaplanował ratunek dla wszystkich. Rut, Moabitka, nie wraca do swojego narodu, tylko idzie z Noemi i mówi jej: „Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg moim Bogiem” . Gdy obie docierają do Betlejem, całe miasto jest poruszone ich powrotem . Rut zbiera kłosy na polu Boaza, który okazuje się krewnym zmarłego męża Noemi, a potem wykupicielem, czyli kimś, kto bierze odpowiedzialność za rodzinę i za jej ziemię. W odcinku zwracam uwagę na to, że Boaz jest w tej historii pięknym obrazem Jezusa, który wykupuje człowieka i przyjmuje go do swojej rodziny.

Księga kończy się wersetem, który zmienia wszystko, ponieważ dziecko Rut i Boaza, Obed, jest ojcem Jessego, a Jesse jest ojcem Dawida . Mateusz wymienia potem w rodowodzie Jezusa Rut jako jedną z kilku kobiet . Jak mówię w odcinku, było to w tamtych czasach bardzo nietypowe, bo kobiet w rodowodach nie wspominano. Poganka z Moabu trafia więc do rodziny króla Dawida, a przez nią do rodu Mesjasza, i właśnie w Betlejem. Pełniej o tym, jak Bóg prowadził swój plan od czasów sędziów, możesz poczytać w artykule o Księdze Sędziów.

Betlejem miasto Dawida

Najsłynniejszym mieszkańcem Betlejem jest oczywiście Dawid i to tutaj jego historia się zaczyna. Po odrzuceniu Saula Bóg mówi do proroka Samuela:

Napełnij swój róg oliwą i idź, posyłam cię do Jessego Betlejemity. Tam bowiem upatrzyłem sobie króla wśród jego synów.

O tej scenie mówię w odcinku Dzień 90: Król według Bożego serca. Samuel przychodzi do Betlejem i widzi kolejnych synów Jessego, wysokich i dorodnych. Bóg odpowiada mu jednak, że człowiek patrzy na to, co przed oczami, a Pan patrzy na serce. Na koniec okazuje się, że został jeszcze najmłodszy, który pasie owce, i to właśnie jego, rudawego chłopaka z pola, Samuel namaszcza na króla . Nikt w domu Jessego nie spodziewał się, że to będzie on, a Bóg wybrał go właśnie w tym miasteczku. Dalsze losy Dawida opisuje Pierwsza Księga Samuela.

Betlejem wraca jeszcze raz w życiu Dawida, już wtedy, gdy jest królem walczącym z Filistynami. W Betlejem stacjonuje filistyńska załoga. Dawid tęskni za domem i mówi: „Oby ktoś dał mi się napić wody ze studni betlejemskiej, która jest przy bramie!” . Trzech jego wojowników przebija się przez obóz wroga i przynosi mu tę wodę, a on nie chce jej wypić, tylko wylewa ją dla Pana . Opowiadam o tym w odcinku Dzień 100: Ludzie, którzy pomogli Dawidowi odnieść zwycięstwo, jako o historii o wdzięczności. Dawid pokazuje w niej, jak traktować dary, na które sobie nie zasłużyliśmy. Dla Dawida studnia z rodzinnego miasta była czymś tak cennym, że oddał ją Bogu.

Proroctwo Micheasza o Betlejem

Około siedmiu wieków przed narodzeniem Jezusa prorok Micheasz zapowiada coś zaskakującego. W Starym Testamencie jest dobrze ponad sto zapowiedzi Mesjasza, o czym mówię w odcinku Dzień 172: Mesjasz nie do podrobienia. Ta jest jedną z najbardziej konkretnych, bo wskazuje miejsce narodzin:

Ale ty, Betlejem Efrata, [choć] jesteś najmniejsze wśród tysięcy w Judzie, z ciebie [jednak] wyjdzie mi ten, który będzie władcą w Izraelu, a jego wyjścia [są] od dawna, od dni wiecznych.

W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej to zdanie jest w wersecie drugim, ale w niektórych wydaniach, także katolickich, znajdziesz je jako werset pierwszy piątego rozdziału. Najważniejsze jest jednak to, że Micheasz mówi o miasteczku małym i niepozornym, a mimo to z niego ma wyjść władca. Nie wskazuje Jerozolimy, stolicy z pałacami i świątynią, tylko Betlejem, rodzinne miasto Dawida. Więcej o tym proroku napisałem w artykule o Księdze Micheasza.

W odcinku mówię jeszcze o czymś, co mnie zawsze zastanawia: skoro ta zapowiedź była tak znana, to dlaczego nie wszyscy uwierzyli w Jezusa? Odpowiedź jest taka, że wielu oczekiwało innego Mesjasza, wojskowego wybawcy, który pokona Rzymian. Dowodem, że Betlejem było kojarzone z Mesjaszem, jest pytanie ludzi w Ewangelii Jana: czy Chrystus nie przyjdzie z potomstwa Dawida i z miasteczka Betlejem . Wspominam o tym w odcinku Dzień 299: Kim dla mnie jest Jezus. Część ludzi wątpi tam w Jezusa, bo słyszała, że jest z Galilei, i nie wie, że urodził się w Betlejem.

Narodzenie Jezusa w Betlejem

Teraz historia, którą wiele rodzin czyta co roku przy wigilijnym stole. Józef i Maria idą z Nazaretu do Betlejem, bo cesarz August zarządził spis ludności, a Józef pochodził z rodu Dawida. Św. Łukasz opisuje to tak:

4 Poszedł też Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawida, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i z rodu Dawida;

5 Aby dać się spisać z Marią, poślubioną sobie małżonką, która była brzemienna.

6 A gdy tam byli, nadszedł czas porodu.

7 I urodziła swego pierworodnego syna, owinęła go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie.

W odcinku Dzień 306: Boże Narodzenie, którego nikt się nie spodziewał opowiadam, że w domu moich rodziców czytamy ten fragment na początku świątecznego spotkania. Zwracam tam uwagę, że sama Biblia nie mówi ani słowa o drewnianej stajence ze słomą. O samym miejscu narodzin wiemy tylko, że Maria położyła dziecko w żłobie. Jak mówię, najprawdopodobniej mogła to być grota używana przez pasterzy, w której chowali się z owcami na noc. Taka grota wcale nie była miła i czysta jak z pocztówki.

Najważniejsze jest jednak to, co Łukasz chce nam przez to powiedzieć: Bóg odwraca porządek świata. Niedaleko, w pałacu, mieszka Herod, który uważa się za mistrza świata, a prawdziwy Król rodzi się w skromnych okolicznościach, wśród ubogich. Pierwsi, którzy to słyszą, nie są dostojnikami, tylko pasterzami, którym aniołowie mówią: „Dziś bowiem w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel” . Oni idą do Betlejem, żeby zobaczyć, o co chodzi . Więcej o tej Ewangelii znajdziesz w artykule o Ewangelii św. Łukasza.

Mateusz uzupełnia tę opowieść o mędrców, którzy przychodzą do Jerozolimy i pytają, gdzie jest nowo narodzony król. Herod zbiera kapłanów i znawców Pisma, a oni bez wahania odpowiadają, że w Betlejem, i cytują proroctwo Micheasza . Opowiadam o tym w odcinku o Micheaszu i widać wyraźnie, jak starotestamentowa zapowiedź spotyka się z wydarzeniem. Herod, jak wspominam w odcinku o narodzeniu Jezusa, jest tak przejęty zapowiedzią Mesjasza, że każe zabić dzieci w Betlejem i okolicy . To ciężki fragment, ale Pismo Święte niczego tu nie upiększa, a mimo to pokazuje, że Bóg prowadzi swój plan także wtedy, gdy ktoś próbuje go zniszczyć. Jeśli chcesz zobaczyć, jak ta historia brzmi podczas wigilijnego czytania, zajrzyj do artykułu Ewangelia na Wigilię.

Dlaczego Betlejem jest ważne: co z tego dla mnie dzisiaj

Gdy patrzymy na całą tę opowieść, widać kilka rzeczy, które możemy zabrać ze sobą. Po pierwsze, Bóg często zaczyna od rzeczy małych. Micheasz mówi wprost, że Betlejem jest najmniejsze wśród tysięcy w Judzie. Mimo to wychodzi z niego król, który najpierw jest pasterzem, potem władcą, a w końcu Zbawicielem. Jeśli czujesz, że twoje życie, twoja miejscowość albo twoja rodzina są zbyt zwyczajne na coś ważnego, ta historia mówi coś zupełnie innego.

Po drugie, Bóg nie boi się pokręconych historii. W Betlejem spotykają się żałoba Racheli, głód, poganka z Moabu, rudawy chłopak z owcami i ubogie małżeństwo bez miejsca w gospodzie. Z tych elementów składa się rodowód Mesjasza. Jak mówię przy okazji Księgi Rut, Bóg przygotowywał swój plan dużo wcześniej i wcale nie chodziło w nim tylko o jeden naród.

Po trzecie, Betlejem uczy, żeby szukać Jezusa tam, gdzie On naprawdę jest, a nie tam, gdzie byśmy się Go spodziewali. W tamtych czasach wielu oczekiwało potężnego wodza, a przyszło dziecko w żłobie. Jeśli kiedyś zatrzymasz się podczas świątecznych przygotowań, zapytaj siebie, czy nie gonisz tak, że przegapiasz to, co najważniejsze.

Po czwarte, skoro Betlejem to dom chleba, to Jezus zaprasza cię, żebyś przychodziła i przychodził do Niego po to, co naprawdę karmi. Powiedział przecież, że kto do Niego przychodzi, nie będzie głodny. Możesz zrobić coś bardzo prostego. Poświęć kilka minut dziennie na przeczytanie fragmentu Ewangelii i pozwól, żeby ten chleb życia stał się czymś więcej niż zdaniem z kolędy.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, od Racheli po pasterzy z Betlejem i dalej, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).