Osiem błogosławieństw: tekst i wyjaśnienie z Kazania na Górze

Osiem błogosławieństw to pierwsze słowa Kazania na Górze, czyli osiem krótkich zdań, od których Jezus zaczyna swoje najsłynniejsze nauczanie w Ewangelii według św. Mateusza Mt 5,3-10. Każde zaczyna się od słowa „błogosławieni” i ma dwie części: kogo Jezus nazywa szczęśliwym oraz co tego człowieka czeka. Wielu z nas zna je z religii, często jako listę do wykucia. Spróbujmy spojrzeć na nie trochę inaczej: najpierw tekst, potem to, co znaczy „błogosławiony”, następnie każde z ośmiu zdań po kolei, a na końcu pytanie, co to wszystko zmienia w zwykłym dniu.

Osiem błogosławieństw: tekst z Mt 5,3-12

W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej, z której cytuję w tym artykule, brzmią tak:

3 Błogosławieni ubodzy w duchu, ponieważ do nich należy królestwo niebieskie.

4 Błogosławieni, którzy się smucą, ponieważ oni będą pocieszeni.

5 Błogosławieni cisi, ponieważ oni odziedziczą ziemię.

6 Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, ponieważ oni będą nasyceni.

7 Błogosławieni miłosierni, ponieważ oni dostąpią miłosierdzia.

8 Błogosławieni czystego serca, ponieważ oni zobaczą Boga.

9 Błogosławieni czyniący pokój, ponieważ oni będą nazwani synami Bożymi.

10 Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie z powodu sprawiedliwości, ponieważ do nich należy królestwo niebieskie.

11 Błogosławieni jesteście, gdy z mego powodu będą wam złorzeczyć, prześladować was i mówić kłamliwie wszystko, co złe, przeciwko wam.

12 Radujcie się i weselcie, ponieważ obfita jest wasza nagroda w niebie; tak bowiem prześladowali proroków, którzy [byli] przed wami.

Błogosławieństw jest osiem, bo osiem razy pada to samo zdanie w trzeciej osobie (wersety 3 do 10). Wersety 11 i 12 mówią już prosto do słuchaczy: „błogosławieni jesteście”. To dopowiedzenie do ostatniego błogosławieństwa, a nie dziewiąte z kolei.

Co znaczy „błogosławiony” i do kogo mówi Jezus

To jedno z tych słów, które słyszymy od dziecka i nikt nam nie tłumaczy, co znaczy. W odcinku Dzień 276: Co oznacza być uczniem Jezusa mówię wprost, że „błogosławieni” to takie religijne słowo, które w zasadzie nie wiadomo, co znaczy, a greckie słowo pod spodem oznacza dosłownie ludzi szczęśliwych. Dlatego w przekładzie, z którego czytam w podcaście, jest „szczęśliwi”, i dlatego w odcinku mówię, że w tych zdaniach Jezus pokazuje, jak wygląda życie szczęśliwego człowieka w Jego królestwie. Nie chodzi więc o pobożne życzenia, tylko o opis tego, kto naprawdę wygrywa.

Warto zobaczyć też scenę. Za Jezusem szły tłumy, bo nie tylko świetnie mówił, ale też uzdrawiał i odpowiadał na ludzkie potrzeby. Mateusz pisze, że Jezus wszedł na górę, usiadł i podeszli do Niego uczniowie Mt 5,1. To nie przypadek. Opowiadam w odcinku, że Mateusz w wielu miejscach pokazuje Jezusa jako kogoś w rodzaju drugiego Mojżesza: Mojżesz dostał na górze Boże prawo, w tym dziesięć przykazań, a teraz na górze siada Jezus i zaczyna nauczać. Kilka wersetów dalej mówi zresztą, że nie przyszedł znieść Prawa, ale wypełnić Mt 5,17. W odcinku Dzień 277: Życie, do którego zaprasza nas Jezus tłumaczę, że „wypełnić” może też znaczyć nadać pełnię: pokazać, o co w tym wszystkim naprawdę chodziło.

I jeszcze jedno: Jezus mówi to uczniom. W odcinku 276 podkreślam, że uczeń w tamtych czasach nie chodził za rabinem po to, żeby coś wiedzieć, tylko żeby żyć tak jak on. Błogosławieństwa są zaproszeniem do takiego życia, a nie testem z wiedzy. Całą Ewangelię omawiam w artykule o Ewangelii św. Mateusza.

8 błogosławieństw: wyjaśnienie po kolei

W odcinkach nie biorę każdego błogosławieństwa osobno pod lupę, więc przy poszczególnych trzymam się tego, co mówi sam tekst, a tam, gdzie wracam do nich w podcaście, mówię o tym wprost.

1. Błogosławieni ubodzy w duchu

Obietnica brzmi: „do nich należy królestwo niebieskie”. Zauważ czas teraźniejszy: nie „kiedyś będzie”, tylko „należy”. Ubodzy w duchu to ludzie, którzy nie udają, że sami ze wszystkim sobie radzą. W odcinku 276 czytam to zdanie w przekładzie: „szczęśliwi świadomi swej nędzy”, i to dobrze oddaje sens: szczęśliwy jest ten, kto wie, że potrzebuje Boga.

2. Błogosławieni, którzy się smucą

Jezus nie mówi, że smutek jest dobry. Obiecuje, że smutnych spotka pocieszenie: „oni będą pocieszeni”. Jeśli kiedyś tracisz coś albo kogoś ważnego, to zdanie jest dla ciebie.

3. Błogosławieni cisi

Prawie te same słowa są w psalmie: „pokorni odziedziczą ziemię” Ps 37,11. Ten psalm czytam w odcinku Dzień 185: Bóg chce spełniać pragnienia naszego serca. (Numery psalmów podaję jak w UBG, w części katolickich wydań są o jeden mniejsze.) Cisi to ci, którzy nie przepychają się łokciami i nie muszą wygrać każdej kłótni. Ziemia, o której mówi Jezus, to dziedzictwo, a nie nagroda dla najgłośniejszego.

4. Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości

Głód i pragnienie to nie „fajnie by było”, tylko potrzeba, bez której trudno żyć. Jezus nazywa szczęśliwym kogoś, kto za sprawiedliwością tęskni, zanim jeszcze ją zobaczy, i obiecuje, że „będą nasyceni”. Podobnie brzmi później rada, żeby szukać najpierw królestwa Bożego i jego sprawiedliwości Mt 6,33.

5. Błogosławieni miłosierni

Tu zasada jest prosta: miłosierdzie wraca. Jezus mówi: „oni dostąpią miłosierdzia”. Blisko tego jest złota zasada z końca kazania Mt 7,12, o której mówię w odcinku 277: traktuj innych tak, jak chcesz, żeby oni traktowali ciebie. Łukasz ujmuje to jeszcze krócej: bądźcie miłosierni, jak wasz Ojciec jest miłosierny Łk 6,36.

6. Błogosławieni czystego serca

W psalmie ktoś pyta, kto wstąpi na górę PANA, i słyszy odpowiedź o człowieku „czystego serca” Ps 24,3-4. Jezus siedzi na górze i mówi o tym samym, tylko idzie dalej: czystego serca nie tylko staną w Jego miejscu, ale zobaczą samego Boga. Czyste serce to wnętrze bez udawania, bez życia na pokaz.

7. Błogosławieni czyniący pokój

Czyniący, nie tylko pokojowo nastawieni. Pokój trzeba robić. Nagrodą jest nazwanie „synami Bożymi”. To samo określenie wraca niedaleko, kiedy Jezus mówi o miłości do nieprzyjaciół, bo dzięki niej będziecie „synami waszego Ojca” Mt 5,44-45. W odcinku 276 czytam ten fragment i mówię, że właśnie tak bardzo inne jest Jego królestwo: ludzie mogą się drapać po głowie i pytać, o co takiego tej osobie chodzi.

8. Błogosławieni prześladowani z powodu sprawiedliwości

Ostatnie błogosławieństwo ma tę samą obietnicę co pierwsze: „do nich należy królestwo niebieskie”. Całość zamyka się więc jak klamra. Ważne są tu dwa słowa: „z powodu sprawiedliwości” i „z mego powodu”. Nie chodzi o każdą przykrość, tylko o cenę wierności Bogu i Jezusowi. A reakcja, której Jezus oczekuje, jest zaskakująca: „radujcie się i weselcie”.

Błogosławieństwa u Łukasza (Łk 6,20-23)

Ewangelista Łukasz ma własną wersję, krótszą, ale wyrazistszą Łk 6,20-23. Są w niej cztery błogosławieństwa: dla ubogich, głodnych, płaczących i nienawidzonych. Zaraz po nich idą cztery „biada wam” skierowane do bogatych, najedzonych, roześmianych i do tych, o których wszyscy mówią dobrze Łk 6,24-26.

Opowiadam o tym w odcinku Dzień 308: Wyrównywanie różnic społecznych. U Łukasza Jezus schodzi z uczniami z góry i staje na równinie Łk 6,17, dlatego mówi się o kazaniu na równinie. Czy to to samo kazanie co u Mateusza? Mówię, że może tak, jeśli równina była jeszcze częścią góry, a może Jezus, jako wędrowny nauczyciel, powtarzał trzon swojego nauczania w różnych miejscach. Mniej więcej jedna trzecia materiału się powtarza i nie widzę tu żadnego problemu między ewangelistami.

Różnica jest w akcentach. Mateusz, piszący do Żydów, rysuje Jezusa jak nowego prawodawcę. Łukasz skupia się na sprawach bardzo przyziemnych i społecznych: na ludziach z marginesu, niekoniecznie tylko materialnie biednych. To pasuje do tego, co Jezus mówi w Nazarecie, że niesie dobrą nowinę ubogim Łk 4,18, o czym opowiadam w odcinku Dzień 307: Boże Królestwo w działaniu. Zobacz też artykuł o Ewangelii św. Łukasza.

Zaraz po błogosławieństwach u Łukasza pada też słynne „nadstaw drugi policzek” Łk 6,29. W tym samym odcinku pokazuję, jak mogło to brzmieć w czasach Jezusa i dlaczego nie oznacza bycia chłopcem do bicia.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, to portret, a nie lista warunków. W odcinku 276 mówię, że to osiem cech ludzi szczęśliwych i sposób, w jaki Jezus definiuje szczęście. Nie musisz mieć wszystkich ośmiu naraz, żeby „zaliczyć”. Możesz za to zobaczyć, czyja strona Jezusowi jest bliska: tych, którzy smucą się, łakną, są cisi i miłosierni, a nie tych, którzy wygrywają głośnością.

Po drugie, brzmi to trudno i ma tak brzmieć. Mówię w odcinku, że Kazanie na Górze może się wydawać ekstremalnie trudne, ale jest możliwe, bo Jezus swoim życiem pokazał, że można tak żyć. Daje też narzędzia, a jednym z nich jest bliskość Ducha Świętego. Do tego samego wracam w odcinku Dzień 216: Standardy życia Hioba, gdzie zestawiam Kazanie na Górze z rozdziałem Księgi Hioba.

Po trzecie, to nie na pokaz. Zaraz po błogosławieństwach Jezus mówi: „wy jesteście solą ziemi” i „światłością świata” Mt 5,13-16. W odcinku Dzień 190: Bóg chce nas postawić na świeczniku mówię, że światło jest po to, żeby świeciło, ale nie chodzi o popisywanie się, tylko o życie zgodne z nową tożsamością.

Po czwarte, zacznij od jednej rzeczy. W odcinku 276 mówię, że pierwszy odruch bywa taki, żeby zareagować po prostu naturalnie, po swojemu, a Jezus zaprasza do czegoś więcej. Właśnie wtedy warto się zatrzymać i zapytać, które z ośmiu zdań dotyczy akurat tej chwili. Jeśli chcesz zacząć od czegoś małego, przeczytaj jedno błogosławieństwo dziennie, osiem dni po kolei, i zobacz, które do ciebie przemawia najmocniej.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 276 · Ewangelia św. Mateusza 5-6Co oznacza być uczniem JezusaPoczątek Kazania na Górze, osiem błogosławieństw i znaczenie słowa „błogosławieni”.

Dzień 277 · Ewangelia św. Mateusza 7-8Życie, do którego zaprasza nas JezusKoniec Kazania na Górze, złota zasada i to, w jakim sensie Jezus wypełnił Prawo.

Dzień 308 · Ewangelia św. Łukasza 6-7Wyrównanie różnic społecznychBłogosławieństwa i „biada” u Łukasza oraz drugi policzek.

Dzień 307 · Ewangelia św. Łukasza 4-5Boże Królestwo w działaniuJezus w Nazarecie i dobra nowina dla ubogich.

Dzień 190 · Psalmy 66-69Bóg chce nas postawić na świecznikuJezus o uczniach jako świetle świata.

Dzień 185 · Psalmy 36-39Bóg chce spełnić pragnienia naszego sercaPsalm 37, w którym pokorni dziedziczą ziemię.

Dzień 216 · Księga Hioba 29-31Standard życia HiobaHiob i Kazanie na Górze, czyli wysokie standardy i Duch Święty, który pomaga według nich żyć.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).