Blog

Psalmy

Psalm 22: tekst i interpretacja. Boże mój, czemu mnie opuściłeś

Jacek Obolewicz · · 12 min czytania

Ewangelia Marka
W tym artykule
  1. Psalm 22: tekst i interpretacja
  2. Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś: Jezus i Psalm 22
  3. Kiedy sięgać po Psalm 22
  4. Co z tego dla mnie dzisiaj: wolno ci krzyczeć do Boga
  5. Posłuchaj w podcaście

Psalm 22 to modlitwa człowieka, który woła do Boga z samego środka cierpienia, a w drugiej połowie przechodzi od krzyku do uwielbienia. Zaczyna się od słów „Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś?”, a kończy obrazem, w którym o Bożej sprawiedliwości opowiadają ludzie z całej ziemi i kolejne pokolenia. Napisał go Dawid i w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej ma 31 wersetów, więc jest sporo dłuższy od Psalmu 23. Większość ludzi zna go dlatego, że jego pierwsze zdanie wypowiada Jezus na krzyżu, co zapisali Mateusz i Marek. Można go czytać na dwa sposoby i oba są prawdziwe: jako modlitwę każdego, kto czuje się porzucony, i jako psalm, do którego Ewangelie wracają, opisując Mękę.

Psalm 22: tekst i interpretacja

Ten psalm jest długi, więc nie wklejam go w całości. Poniżej cztery kluczowe fragmenty, a resztę streszczam. Cały tekst otworzysz tutaj: . Cytuję Uwspółcześnioną Biblię Gdańską. W części katolickich wydań ten psalm ma numer 21, więc jeśli szukasz „psalmu 21”, to chodzi o ten sam tekst. W Biblii, którą masz w domu, pierwsze zdanie może brzmieć trochę inaczej, na przykład „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił”.

Wersety 1 do 11: krzyk i pamięć o tym, jaki jest Bóg

1 Przewodnikowi chóru, na Ajjelet haszahar. Psalm Dawida. Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś? [Czemu] jesteś [tak] daleki od wybawienia mnie, od słów mego jęku?

2 Boże mój, wołam we dnie, a nie odzywasz się do mnie; w nocy, a nie mogę się uspokoić.

3 Ale ty jesteś Święty, mieszkający wśród chwały Izraela.

Zwróć uwagę, że psalmista nie udaje. Pyta wprost: czemu? A mimo to dwa razy mówi „Boże mój”. Czuje, że Bóg jest daleko, i właśnie dlatego do Niego mówi, a nie o Nim. Tak zaczyna się cała modlitwa.

W wersecie 3 jest przełamanie: „Ale ty jesteś Święty”. Psalmista nie ma w tej chwili żadnego dowodu, że Bóg działa, więc sięga po pamięć. W wersetach 4 i 5 trzy razy wraca słowo „ufali”: nasi ojcowie ufali, wołali i zostali wybawieni. Czyli: wiem, jaki jesteś, choć teraz tego nie widzę. Zaraz potem następuje zderzenie z rzeczywistością: „Ja zaś jestem robakiem, a nie człowiekiem, pośmiewiskiem ludzi i wzgardą ludu” . Ludzie szydzą i podpowiadają: „Zaufał PANU, niech go wyzwoli” . Wersety 9 i 10 znowu cofają się do początku życia: Bóg był przy narodzeniu, od łona matki. A werset 11 to krótka, bardzo ludzka prośba: nie oddalaj się, bo utrapienie jest blisko, a pomocy znikąd.

Wersety 12 do 21: otoczony i pozbawiony sił

Psalmista opisuje, co się dzieje, obrazami zwierząt: otacza go mnóstwo cielców, byki Baszanu, lew rozwierający paszczę, psy. Potem obraz przechodzi do ciała.

14 Rozpłynąłem się jak woda i rozłączyły się wszystkie moje kości; moje serce stało się jak wosk, roztopiło się w moim wnętrzu.

15 Moja siła wyschła jak skorupa, a mój język przylgnął do podniebienia; położyłeś mnie w prochu śmierci.

16 Psy bowiem mnie osaczyły, obległa mnie zgraja złoczyńców; przebili moje ręce i nogi.

17 Mogę policzyć wszystkie moje kości; a oni patrzą na mnie, przypatrują się.

18 Dzielą między siebie moje szaty i o moją tunikę rzucają losy.

To jeden z najbardziej fizycznych opisów cierpienia w Psalmach: wyschnięte gardło, rozpadające się ciało, wrogowie, którzy się gapią. Mimo to nawet tutaj Dawid nie przestaje się modlić. Wersety 19 do 21 znowu zaczynają się od prośby: „Ale ty, PANIE, nie oddalaj się”, i kończą się wołaniem o ocalenie z lwiej paszczy.

Wersety 22 do 26: zwrot ku uwielbieniu

22 Będę głosił twoje imię moim braciom, będę cię chwalił pośród zgromadzenia.

23 Chwalcie PANA, wy, którzy się go boicie; wysławiajcie go, całe potomstwo Jakuba; bójcie się go, wszyscy potomkowie Izraela.

24 Bo nie wzgardził ani się nie brzydził utrapieniem ubogiego, ani nie ukrył przed nim swego oblicza, lecz gdy [ten] do niego wołał, wysłuchał go.

Między wersetem 21 a 22 psalm zmienia ton i nie tłumaczy, dlaczego. Tekst nie mówi, że wrogowie zniknęli ani że ból minął. Mówi coś innego: Bóg „nie ukrył przed nim swego oblicza” i wysłuchał. To odpowiedź na poczucie z pierwszych wersetów, że jest daleko i milczy. Podobny ruch opisuję w odcinku Nadzieja w obliczu tragedii: nadzieja nie bierze się z tego, że okoliczności się poprawiły, tylko z tego, kim jest Bóg. Wersety 25 i 26 dodają obraz stołu: ubodzy będą jeść i się nasycą, a ci, którzy szukają Pana, będą Go chwalić.

Wersety 27 do 31: cały świat i następne pokolenia

27 Przypomną sobie i nawrócą się do PANA wszystkie krańce ziemi i oddadzą pokłon przed twoim obliczem wszystkie rodziny narodów.

28 Do PANA bowiem należy królestwo i on panuje nad narodami.

29 Wszyscy bogaci ziemi będą jeść i oddawać mu pokłon, upadną przed jego obliczem wszyscy, którzy zstępują w proch, którzy nie mogą swej duszy zachować przy życiu.

30 Potomstwo będzie mu służyć i będzie poczytane Panu za pokolenie.

31 Przyjdą i ludowi, który się narodzi, opowiedzą jego sprawiedliwość – że on tak uczynił.

Modlitwa jednego człowieka na końcu obejmuje wszystkie narody i pokolenia, które jeszcze się nie narodziły. W ostatnim zdaniu następne pokolenia opowiadają o Bożej sprawiedliwości: „że on tak uczynił”. W odcinku o tym psalmie czytam właśnie tę końcówkę jako obraz tego, co zrobił Jezus: oddał życie, żebyśmy mogli zacząć żyć na nowo i stać się częścią Bożej rodziny.

Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś: Jezus i Psalm 22

U Marka czytamy, że od szóstej godziny ciemność ogarnęła całą ziemię, a o dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: „Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś?” . To samo zapisał Mateusz . Jezus nie wymyśla w tym momencie własnych słów: sięga po pierwsze zdanie psalmu, który znał każdy, kto wychował się na Piśmie. Opowiadam w odcinku Jak Stary Testament przewidział ukrzyżowanie, że Żydzi często rozmawiali właśnie tak: cytowali jeden fragment, a ten od razu przywoływał na myśl cały kontekst, bo ogromne części Starego Testamentu znali na pamięć. Ewangelie zapisują tylko to jedno zdanie, ale dla słuchaczy mogło to być zaproszenie, żeby przypomnieć sobie resztę.

A reszta robi wrażenie, bo wiele szczegółów z psalmu wraca w relacjach o krzyżu:

  • Szyderstwa. W psalmie: „Zaufał PANU, niech go wyzwoli; niech go ocali, skoro go kocha”. Pod krzyżem: „Ufał Bogu, niech go teraz wybawi, jeśli go sobie upodobał” .
  • Podział szat. W psalmie: „Dzielą między siebie moje szaty i o moją tunikę rzucają losy”. U Jana żołnierze mówią o tunice, która nie była szyta, tylko cała tkana: „Nie rozcinajmy jej, ale rzućmy losy” . Jan i Mateusz wprost łączą to z Pismem .
  • Przebite ręce i nogi. Psalm mówi o tym w wersecie 16. Jak pisałem wyżej, to jeden z tych opisów, które trudno przeczytać obojętnie, mając w głowie scenę ukrzyżowania. W odcinku mówię wprost, że nie wiem, czy potrzebujemy bardziej wyraźnego odniesienia.

Jest też wątek, który w odcinku nazywam mniej oczywistym. W wersecie 6 psalmista mówi, że jest „robakiem”. Opowiadam, że hebrajskie słowo oznacza konkretnego owada, czerwca, z którego robiono czerwony barwnik, i że samica, przyczepiona do drzewa, żeby złożyć jaja, umierała, dając życie potomstwu i barwnik. Dla mnie to obraz, który trudno oderwać od śmierci Jezusa, który umiera, żeby dać życie innym. Traktuj to jako dodatek, nie fundament.

Jedno zastrzeżenie, które sam podkreślam: w psalmie nie ma słowa „Mesjasz”. To modlitwa człowieka, który cierpi. Dopiero kiedy patrzymy na krzyż, widać, jak bardzo te słowa do niego pasują. W odcinku o Zachariaszu mówię, że i uczniowie rozumieli takie zapowiedzi dopiero po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa. W odcinku o Micheaszu przyznaję z kolei uczciwie, że nie każde proroctwo da się jednoznacznie datować, ale cały obraz Starego Testamentu, który się układa w jedną historię, to dla mnie powód, żeby traktować Biblię poważnie.

I jeszcze coś. Marek, który zapisał ten okrzyk, opisuje ukrzyżowanie nie jako porażkę, tylko jako zwycięstwo Jezusa, a scenę kończy słowami rzymskiego setnika: „Ten człowiek prawdziwie był Synem Bożym” . Pokazuję to w odcinku Nieprzypadkowy opis ukrzyżowania, na zakończenie Ewangelii Marka. Psalm 22 też zaczyna się w ciemności, ale nie kończy się na niej.

Kiedy sięgać po Psalm 22

  • Gdy czujesz się opuszczony i nie masz słów. Wolno użyć gotowych: pierwsze zdanie możesz po prostu powtórzyć, tak jak Jezus.
  • Gdy modlisz się, a nic się nie dzieje. Psalm nie każe udawać, że jest inaczej, ale pokazuje, że można wołać dalej.
  • W Wielkim Tygodniu i za każdym razem, gdy czytasz o krzyżu. Przeczytaj wtedy obok siebie i Psalm 22.

Co z tego dla mnie dzisiaj: wolno ci krzyczeć do Boga

Pierwsza rzecz, którą zabieram z tego psalmu, jest prosta: z bólem można przyjść do Boga takim, jaki jest. W odcinku Jak się modlić w obliczu największej tragedii mówię, że Bóg nie obraża się na pytanie „dlaczego”. Może nie dać odpowiedzi od razu, ale nie ma problemu z tym, że wylewamy przed Nim wszystko, co w nas jest. Mówię tam też wprost, że nie jest biblijne zalecenie „nie smuć się, bo Biblia mówi o radości”. Psalm 22 jest dowodem: przez 21 wersetów jest w nim szczerość, bez żadnych upiększeń, a dopiero potem pojawia się chwała.

Druga rzecz: przejście od krzyku do uwielbienia nie jest pstryknięciem palcami. W psalmie nie ma instrukcji, jak je wykonać, jest tylko zapis, że się wydarzyło. Dlatego warto robić to, co robi Dawid: przypominać sobie, jaki jest Bóg. W odcinku Jak żyć, kiedy nie mogę dostrzec Boga mówię: jeśli nie widzisz Bożej ręki, możesz ufać Jego sercu. A z Księgi Lamentacji zostaje mi zdanie: „Każdego poranka się odnawia, wielka jest twoja wierność” . Nadzieja nie dlatego, że jest lepiej, tylko dlatego, że znam Boga.

Trzecia rzecz dotyczy pytań, które zadaję sobie i tobie. Czy potrafię powiedzieć Bogu wprost, że czuję się opuszczony, zamiast milczeć albo udawać? I co zmienia we mnie myśl, że Jezus sam przeszedł przez to uczucie i użył do tego słów tego psalmu?

Jeśli potrzebujesz kolejnych modlitw z dna, zajrzyj do i do artykułu o Psalmie 130. A jeśli chcesz zobaczyć, co dzieje się po opuszczeniu, przejdź do następnego psalmu: Psalm 23, w którym Bóg jest pasterzem idącym przez najciemniejszą dolinę. W planie czytania oba psalmy czytamy w tym samym dniu, 182, a cały zbiór znajdziesz na stronie o Księdze Psalmów.

Posłuchaj w podcaście

Psalm 22 najlepiej czytać z całą resztą Pisma: z Dawidem, prorokami i Ewangeliami. Jeśli chcesz przeczytać Pismo Święte po kawałku dziennie, z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 22: sam tekst psalmu

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).