Blog

Psalmy

Psalm 91: tekst i interpretacja. Pod osłoną Najwyższego

Jacek Obolewicz · · 13 min czytania

Psalmy
W tym artykule
  1. Psalm 91: tekst i interpretacja po kolei
  2. Co z obietnicą ochrony, skoro wierzący też chorują i mają wypadki
  3. Psalm 91 jako modlitwa o ochronę: jak się nim modlić
  4. Co z tego dla mnie dzisiaj: czy mieszkam blisko Boga
  5. Posłuchaj w podcaście

Psalm 91 to modlitwa zaufania o Bożej ochronie: ktoś, kto zamieszkał blisko Boga, słyszy w niej, że nie musi się bać ani nocy, ani dnia, ani zarazy, ani wojny, a na końcu sam Bóg obiecuje: będę z nim w utrapieniu. Ma szesnaście wersetów i należy do najbardziej znanych psalmów w Piśmie Świętym, a w części katolickich wydań ma numer 90, bo stosuje się tam trochę inną numerację. To także psalm, który w Ewangelii cytuje diabeł, kiedy kusi Jezusa na pustyni. I jest to psalm, przy którym prędzej czy później pada bardzo trudne pytanie: skoro Bóg obiecuje, że nic złego mnie nie spotka, to dlaczego ludzie wierzący też chorują i mają wypadki?

Psalm 91: tekst i interpretacja po kolei

Psalm 91 czytamy w podcaście razem z Psalmami od 90 do 95, czyli na samym początku czwartej księgi Psalmów. W odcinku Jak odkrywać głębię wiary mówię, że od tego miejsca lektura robi się dużo lżejsza i że jest tu masa tekstów, które naprawdę podnoszą na duchu, a ten jest jednym z nich.

Tekst podaję w przekładzie Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej i dzielę go na cztery części, bo kiedy czyta się go uważnie, słychać w nim kilka różnych głosów. Najpierw ktoś mówi o sobie, potem zwraca się bezpośrednio do „ciebie”, a na sam koniec odzywa się już sam Bóg.

„Kto przebywa w pieczy Najwyższego”: ktoś, kto mieszka blisko Boga

1 Kto mieszka pod osłoną Najwyższego, w cieniu Wszechmocnego przebywać będzie.

2 Będę mówił o PANU: Moja ucieczka i twierdza, mój Bóg, jemu będę ufał.

W Biblii, którą masz w domu, pierwsze zdanie może brzmieć trochę inaczej: „Kto przebywa w pieczy Najwyższego”. Sens jest jednak ten sam i kryje się w czasownikach, czyli w słowach „mieszka” i „przebywa”. Psalm nie opisuje kogoś, kto wpada do Boga tylko wtedy, kiedy coś się pali, a potem wraca do siebie i żyje dalej po swojemu. Opisuje kogoś, kto zameldował się u Boga na stałe.

Mnie w tych dwóch wersetach najbardziej rusza końcówka: „mój Bóg, jemu będę ufał”. Psalmista może powiedzieć „mój Bóg” właśnie dlatego, że Mu ufa. Słowo, które w Biblii zwykle tłumaczymy jako „wiara”, spokojnie może też znaczyć „zaufanie”, więc spróbuj kiedyś zamiast „wierzę w Boga” powiedzieć „ufam Bogu” i zobacz, jak to zmienia sprawę. Bo wierzyć można sobie w cokolwiek, a zaufanie da się sprawdzić w życiu: widać je po tym, co robię, kiedy robi się nerwowo.

Sidła, strzała i zaraza: wszystko, czego człowiek się boi

3 Zaprawdę, on wybawi cię z sideł łowcy [i] od zgubnej zarazy.

4 Okryje cię swymi piórami i pod jego skrzydłami będziesz bezpieczny; jego prawda [będzie ci] tarczą i puklerzem.

5 Nie ulękniesz się strachu nocnego ani strzały lecącej za dnia;

6 Ani zarazy, [która] przychodzi w ciemności, ani dżumy, [która] pustoszy w południe.

7 Tysiąc padnie u twego boku, a dziesięć tysięcy po twojej prawicy, [lecz] ciebie to nie dosięgnie.

8 Tylko zobaczysz na własne oczy i ujrzysz zapłatę daną niegodziwym.

Teraz ktoś mówi już bezpośrednio do „ciebie” i wylicza właściwie wszystko, czego człowiek może się bać. Jest tu pułapka, której nie widać, i choroba, na którą nie mam żadnego wpływu. Jest strach, który przychodzi w nocy, i strzała, która leci w biały dzień, czyli tak naprawdę cała doba, od wieczora do południa.

Zauważ tu dwie rzeczy. Po pierwsze, psalm wcale nie opisuje świata bez zagrożeń, bo strzały dalej latają, zaraza krąży, a ludzie padają tuż obok. Po drugie, piąty werset zaczyna się od słów „Nie ulękniesz się”, czyli zanim cokolwiek zmieni się dookoła, coś zmienia się najpierw we mnie. A sama ochrona wygląda zaskakująco czule, bo psalmista mówi o piórach i skrzydłach, tak jak u ptaka, który zasłania sobą pisklęta. I zobacz, że tarczą nie jest tu moja siła ani moja pobożność, tylko „jego prawda”.

Aniołowie i kamień: fragment, który zacytował diabeł

9 Ponieważ PANA, moją ucieczkę [i] Najwyższego, uczyniłeś swoim mieszkaniem;

10 Nie spotka cię nic złego ani [żadna] plaga nie zbliży się do twego namiotu.

11 Rozkaże bowiem o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli na wszystkich twoich drogach.

12 Na rękach będą cię nosić, byś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień.

13 Będziesz stąpał po lwie i po żmii, lwiątko i smoka podepczesz.

To najsłynniejsze zdania tego psalmu, a swoją sławę zawdzięczają dość nieoczekiwanej postaci. Kiedy Jezus po czterdziestu dniach na pustyni jest kuszony, diabeł stawia Go na szczycie świątyni i mówi: „Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się stąd w dół. Jest bowiem napisane: Rozkaże o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli; I będą cię nosić na rękach, abyś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień” . I zobacz, że cytat się zgadza, czyli diabeł bardzo dobrze zna Psalm 91.

Jezus odpowiada mu jednym zdaniem: „Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, swego Boga” . Nie znam lepszego komentarza do tego psalmu. Psalm mówi przecież do kogoś, kto uczynił Boga swoim mieszkaniem i po prostu Mu ufa, a skok ze świątyni byłby czymś dokładnie odwrotnym, czyli sprawdzianem, czy Bóg aby na pewno zadziała. Kto naprawdę ufa, ten nie potrzebuje robić Bogu testów.

Jest tu jeszcze jedna ważna lekcja: można zacytować Biblię co do słowa i kompletnie rozminąć się z jej sensem. O kuszeniu na pustyni opowiadam w odcinku Boże Królestwo w działaniu i mówię tam też wprost, że Biblia to nie jest księga zaklęć. Nie chodzi o to, żeby wypisać sobie kilka obietnic, powiesić je na lodówce i powtarzać tak długo, aż zadziałają. Swoją drogą, diabeł urwał ten cytat w bardzo wygodnym dla siebie miejscu, bo następne zdanie psalmu mówi o deptaniu żmii i smoka.

„Będę z nim w utrapieniu”: na koniec mówi sam Bóg

14 Wybawię go, bo mnie umiłował; wywyższę go, bo poznał moje imię.

15 Będzie mnie wzywał, a ja go wysłucham; będę z nim w utrapieniu, wyrwę go i otoczę chwałą.

16 Długimi dniami go nasycę i ukażę mu moje zbawienie.

W ostatnich trzech wersetach zmienia się głos, bo to już nie mówi psalmista, tylko sam Bóg, w pierwszej osobie: wybawię, wywyższę, wysłucham, wyrwę. Powód podaje dwa razy i za każdym razem jest nim relacja, a nie jakaś formułka: „bo mnie umiłował” i „bo poznał moje imię”.

W samym środku tej części jest zdanie, bez którego bardzo łatwo źle przeczytać cały psalm: „będę z nim w utrapieniu”. Bóg nie mówi tu „oszczędzę mu utrapienia”. Czyli psalm o ochronie sam zakłada, że utrapienie przyjdzie i że człowiek będzie w nim wołał do Boga, a obiecuje przede wszystkim to, że nie będzie w tym utrapieniu sam.

Co z obietnicą ochrony, skoro wierzący też chorują i mają wypadki

No dobrze, ale w dziesiątym wersecie jest napisane czarno na białym: „Nie spotka cię nic złego”. A ja znam ludzi, którzy ufali Bogu całym sercem, a mimo to usłyszeli ciężką diagnozę, mieli wypadek albo pochowali kogoś bliskiego. Może sam jesteś taką osobą i czytasz ten psalm z bólem. Nie mam na to gładkiej odpowiedzi i nie będę udawał, że ją mam, ale powiem ci, co widzę w Biblii i w życiu.

Po pierwsze, wierzę, że Bóg realnie chroni i ratuje. Kiedy mój tata miał wylew, lekarze mówili, że jeśli w ogóle przeżyje, to będzie rośliną. Modliliśmy się, a tata doszedł do siebie i wrócił do pracy, i to do tego stopnia, że neurolog, porównując rezonans z przyjęcia do szpitala z późniejszym, powiedziała, że to nie wygląda jak badanie tej samej osoby. Opowiadam o tym w odcinku Zakazany rozdział. Dlatego nie umiem czytać Psalmu 91 jak ładnej poezji, za którą nic nie stoi.

Po drugie, ta sama Biblia nie udaje, że zawsze tak się to kończy. Nabot był człowiekiem wiernym Bogu i zginął tylko dlatego, że królowi Achabowi spodobała się jego winnica , a za życia nie doczekał się żadnej sprawiedliwości. Mówię o nim w odcinku Nie zawsze w życiu będzie lekko. Jezus też niczego nie owijał w bawełnę i powiedział uczniom: „Na świecie będziecie mieć ucisk, ale ufajcie, ja zwyciężyłem świat” . Nie obiecał im życia usłanego różami, tylko pokój, który mają w Nim.

Po trzecie, popatrz na samego Jezusa. To przecież Jemu zacytowano wersety o aniołach, które noszą na rękach, a potem przyszedł krzyż i żaden anioł Go z niego nie zdjął. Jeśli te słowa nie oznaczały życia bez cierpienia nawet dla Niego, to nie oznaczają go też dla mnie. Ale Bóg Go nie zostawił, bo po krzyżu przyszło zmartwychwstanie, i właśnie tak czytam piętnasty werset: „będę z nim w utrapieniu, wyrwę go i otoczę chwałą”.

Jak to może wyglądać u zwykłego człowieka, pokazuje mi Allen Gardiner, anglikański misjonarz z XIX wieku. Umierał z głodu na wysepce w Ameryce Południowej, jego towarzysze odchodzili jeden po drugim, a on notował w dzienniku, że jest szczęśliwy tak bardzo, że nie potrafi tego opisać, i że Bóg jest przy jego łóżku. Opowiadam o nim w odcinku Gdzie znaleźć radość, kiedy jest ciężko. Nie został uratowany tak, jak byśmy tego chcieli, a mimo to trudno mi o lepszy obraz człowieka, który naprawdę mieszka pod osłoną Najwyższego.

Czy wszystkie Boże obietnice wypełnią się w moim życiu dokładnie tak, jak je sobie wyobrażam? Niekoniecznie, bo są rzeczy, których za życia nie zobaczymy w pełni. Nie wiem, dlaczego jeden człowiek zostaje uzdrowiony, a drugi nie, i na pewno nie powiem ci, że po prostu zabrakło ci wiary. Trzymam się zdania z odcinka o Psalmach 90-95: Bóg ma wszystkie odpowiedzi, a ja nie muszę ich mieć. Psalm 91 nie jest polisą na życie bez problemów. Jest obietnicą, że w żadnym z tych problemów nie zostanę sam i że ostatnim słowem tej historii jest „zbawienie”.

Psalm 91 jako modlitwa o ochronę: jak się nim modlić

Czy w takim razie wolno modlić się o ochronę? Jasne, że tak. Bądźmy szczerzy: „Boże, żeby nic mi się nie stało, żeby wszyscy byli zdrowi, żeby było spoko” to u większości z nas stały punkt codziennej modlitwy. Dawid modlił się bardzo podobnie: „Strzeż mnie od sidła, [które] zastawili na mnie” . Tyle że w tym samym psalmie prosi najpierw o coś innego: „PANIE, postaw straż przy moich ustach” . Mówię o tym w odcinku Jak uniknąć w życiu zła: Boża ochrona często zaczyna się od moich własnych słów i decyzji, bo w sporą część kłopotów pakujemy się po prostu sami.

Psalm 91 nie działa jak zaklęcie, czyli sam tekst, powtarzany mechanicznie, niczego nie załatwi bez bliskości z Bogiem. Jest za to świetną modlitwą na czas, kiedy się boję, więc spróbuj modlić się nim w taki sposób:

  • Przeczytaj go powoli, najlepiej wieczorem, bo nocą wszystko wygląda gorzej, niż jest naprawdę.
  • Drugi werset powiedz od siebie, na głos: „Moja ucieczka i twierdza, mój Bóg, jemu będę ufał”.
  • Nazwij po imieniu swoją strzałę i swoją zarazę, na przykład wynik badań, dziecko w trasie albo ratę kredytu.
  • Nie kończ na aniołach, tylko doczytaj do słów „będę z nim w utrapieniu” i poproś Boga właśnie o to.

Co z tego dla mnie dzisiaj: czy mieszkam blisko Boga

Psalm 91 zadaje mi jedno bardzo proste pytanie: gdzie tak naprawdę mieszkam? Bo można mieszkać w strachu, a do Boga wpadać tylko od święta. Można też traktować wiarę jak ubezpieczenie, czyli myśleć sobie: ja swoje odmówiłem, więc Ty, Boże, pilnuj, żeby nic się nie stało. A kiedy coś się jednak stanie, zostaje w człowieku żal, że ta umowa nie zadziałała. Ten psalm zamiast takiej umowy proponuje coś zupełnie innego, czyli życie blisko Boga, u Niego w domu.

I jeszcze jedno, żeby nie skakać ze świątyni: zaufanie Bogu nie zwalnia z zapinania pasów ani z wizyty u lekarza. O królu Asie czytamy, że w chorobie „nie szukał PANA, lecz lekarzy” . Nie znaczy to, że lekarzy mamy omijać, tylko że z każdym problemem najpierw przychodzimy do Boga, a potem robimy to, co rozsądne.

Więc jeśli dzisiaj czegoś się boisz, nie musisz udawać bohatera ani wmawiać sobie, że nic złego się nie wydarzy. Możesz zrobić to samo, co psalmista w drugim wersecie, czyli powiedzieć Bogu „moja ucieczka” i przenieść się do Niego razem z całym swoim strachem.

Posłuchaj w podcaście

Psalm 91 brzmi najpełniej, kiedy zna się całą historię, od pustyni aż po krzyż i to, co stało się potem. Jeśli chcesz przeczytać całe Pismo Święte, po kawałku dziennie i z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 91: sam tekst psalmu

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).