Blog

Psalmy

Psalm 46: tekst i interpretacja. Bóg jest naszą ucieczką

Jacek Obolewicz · · 11 min czytania

Księga Izajasza
W tym artykule
  1. Psalm 46: tekst i interpretacja po kolei
  2. Synowie Koracha: kim byli autorzy Psalmu 46
  3. Psalm 46 na trudne chwile: kiedy po niego sięgać
  4. Co z tego dla mnie dzisiaj
  5. Posłuchaj w podcaście

Psalm 46 to pieśń o Bogu, który jest schronieniem wtedy, gdy trzęsie się ziemia, huczą morza i walą się królestwa. Dwa razy wraca w nim ten sam refren: „PAN zastępów jest z nami, Bóg Jakuba jest naszą twierdzą”. A pośrodku jest zdanie, które pewnie widziałeś na niejednym obrazku z napisem w stylu „zwolnij”: „Uspokójcie się i uznajcie, że ja jestem Bogiem”. Tyle że w samym psalmie brzmi ono dużo mocniej niż hasło na kubek. Napisali go zresztą ludzie z naprawdę trudnej rodziny, o których opowiadam w jednym z odcinków, i to też zmienia sposób, w jaki się go czyta.

Psalm 46: tekst i interpretacja po kolei

W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej psalm ma jedenaście wersetów, bo nagłówek liczy się tam jako werset pierwszy. W części katolickich wydań ten psalm ma numer 45, bo psalmy są tam liczone inaczej, ale to ten sam tekst. Podzieliłem go na trzy części, tak jak dzieli go refren.

Ziemia się trzęsie, a my się nie boimy

1 Przewodnikowi chóru dla synów Korego. Pieśń na Alamot. Bóg [jest] naszą ucieczką i siłą, najpewniejszą pomocą w utrapieniu.

2 Dlatego nie będziemy się bać, choćby się poruszyła ziemia, choćby się przeniosły góry w sam środek morza;

3 Choćby huczały i burzyły się jego wody i zatrzęsły się góry od jego nawałnicy. Sela.

Pierwsze zdanie jest fundamentem całej reszty psalmu. „Bóg jest naszą ucieczką i siłą” to wcale nie jest ogólnik, bo ucieczka to konkretne miejsce, do którego biegnie się wtedy, gdy robi się groźnie. Psalm nie obiecuje, że nic się nie wydarzy, a wręcz przeciwnie, wylicza najgorsze możliwe scenariusze: ziemia się rusza, góry, czyli to, co uchodziło za najtrwalsze, lądują w morzu, a wody ryczą i walą w brzegi. I dopiero na tym tle pada „dlatego nie będziemy się bać”. Czyli strach nie znika dlatego, że problem jest mały, tylko dlatego, że ktoś jest większy od problemu.

„Sela” na końcu to znak, którego znaczenia nie znamy na pewno, ale zwykle czyta się go jako zatrzymanie, taki oddech w śpiewie. To dobre miejsce, żeby na chwilę przerwać czytanie i pomyśleć nad tym, co się właśnie przeczytało.

Miasto z rzeką i Bóg pośrodku

4 [Jest] rzeka, której strumienie rozweselają miasto Boże, [miejsce] święte przybytków Najwyższego.

5 Bóg [jest] pośrodku niego, nie będzie zachwiane; Bóg je wspomoże zaraz o świcie.

6 Wzburzyły się narody, zachwiały się królestwa, on wydał swój głos i rozpłynęła się ziemia.

7 PAN zastępów [jest] z nami; Bóg Jakuba [jest] naszą twierdzą. Sela.

Po huku wód przychodzi zupełnie inny obraz: spokojna rzeka, która cieszy miasto. To ciekawe, bo w Jerozolimie nie ma żadnej wielkiej rzeki. Psalm nie rysuje więc mapy, tylko pokazuje, że obecność Boga jest dla jego ludu jak źródło wody w środku wrogiego świata. W pierwszej części wody ryczą, a tutaj płyną cicho i dają radość.

Zwróć uwagę na ten kontrast. Ziemia się porusza, narody się burzą, królestwa się chwieją, a miasto, w którym mieszka Bóg, „nie będzie zachwiane”. I to nie dlatego, że ma wysokie mury, ale dlatego, że Bóg jest pośrodku niego. Pomoc przychodzi „zaraz o świcie”, czyli dokładnie wtedy, kiedy kończy się noc.

Psalm nie mówi, o jaką konkretnie wojnę chodzi, ale dobrze go czytać razem z historią króla Ezechiasza (w odcinku nazywam go Hiskiaszem). Jerozolima była wtedy otoczona przez wielką armię, a asyryjski dowódca szydził, że nie ma po co ufać Bogu. Opowiadam o tym w odcinku Nie warto iść na kompromis. Lud na rozkaz króla milczał, a Ezechiasz po prostu się modlił , i rano sytuacja wyglądała już zupełnie inaczej . W tamtym odcinku nie wracam do Psalmu 46, ale to skojarzenie narzuca się samo.

Refren łączy dwa tytuły Boga. „PAN zastępów” to Bóg, który dowodzi wszystkimi siłami, jakie istnieją, a „Bóg Jakuba” to Bóg człowieka, który wcale nie był bohaterem bez skazy. Czyli Bóg jest tu jednocześnie mocny i bliski. A słowo „twierdza” z refrenu odbiło się szerokim echem, bo psalm zainspirował znaną pieśń „Warownym grodem jest nasz Bóg”.

Uspokójcie się i uznajcie, że ja jestem Bogiem

8 Chodźcie, zobaczcie dzieła PANA, jakie spustoszenia uczynił na ziemi.

9 On kładzie kres wojnom aż po krańce ziemi, kruszy łuki i łamie włócznie, a rydwany pali ogniem.

10 Uspokójcie się i uznajcie, że ja jestem Bogiem; będę wywyższony wśród narodów, będę wywyższony na ziemi.

11 PAN zastępów [jest] z nami, Bóg Jakuba [jest] naszą twierdzą. Sela.

Tutaj trzeba uważnie przeczytać kontekst. Werset 10 nie jest radą dla zestresowanego człowieka, żeby wziął głęboki oddech. To słowa samego Boga, wypowiedziane w środku wojennego zamętu, skierowane do narodów, które się burzą, i do zalęknionego ludu. Wokół łamią się łuki i płoną rydwany, a Bóg mówi: przestańcie, wiedzcie, kto tu jest Bogiem. W innych przekładach ten czasownik brzmi trochę inaczej (zatrzymajcie się, wyciszcie się, przestańcie), ale kierunek jest wszędzie ten sam.

To nie znaczy, że to zaproszenie nie jest też dla ciebie. Jest, bo bardzo często szamoczemy się dokładnie tak jak te narody: kombinujemy, naciskamy i próbujemy wszystko kontrolować. Tyle że psalm nie uspokaja przez zaprzeczanie problemom, tylko przez przypomnienie, kto ma ostatnie słowo. Najpierw jest „chodźcie, zobaczcie”, czyli spójrzcie, co Bóg już zrobił, a dopiero potem „uspokójcie się”.

Podobny mechanizm widać w Psalmie 62, o którym mówię w odcinku Co zrobić, kiedy jesteśmy zmęczeni i obciążeni. Dawid pisze tam: „Tylko w Bogu spocznij, moja duszo” . Zauważam w tym odcinku, że on mówi to sam do siebie i że nie pisze tego ktoś, kto ma wszystko poukładane. Pisze to ktoś, komu jest ciężko, i właśnie dlatego sam sobie to przypomina.

Synowie Koracha: kim byli autorzy Psalmu 46

Nagłówek psalmu mówi o „synach Korego”. To rodzina znana z Księgi Liczb jako ród Koracha, a historię tego rodu opowiadam w odcinku Kim byli synowie Koracha i jakie ma to znaczenie.

Korach był lewitą, czyli należał do plemienia, które służyło przy Bożym przybytku, ale nie było plemieniem kapłańskim. Razem z kilkoma innymi ludźmi uznał, że należy mu się większa rola, i wystąpił przeciw Mojżeszowi i Aaronowi . Skończyło się to tragicznie, bo pod buntownikami rozstąpiła się ziemia . Szersze tło tej historii, czyli to, jak układać relacje z ludźmi, którzy są nad nami, omawiam w odcinku Właściwe relacje z ludźmi, którzy są nad nami. Więcej o całej księdze znajdziesz we wstępie do Księgi Liczb.

A teraz kluczowy szczegół. Dalej w tej samej księdze czytamy: „Lecz synowie Koracha nie umarli” . Czyli rodzina przetrwała. Ludzie, którzy napisali Psalm 46, niekoniecznie byli bezpośrednimi synami Koracha, bo mogli być jego późniejszymi potomkami, ale na pewno wiedzieli, z jakiego rodu pochodzą.

I teraz posłuchaj, co śpiewają ludzie z rodziny, w której kiedyś ziemia otworzyła się i pochłonęła buntowników: „nie będziemy się bać, choćby się poruszyła ziemia”. W odcinku zwracam na to uwagę. Mogli powiedzieć: mamy taką historię rodzinną, więc po co się wychylać. Nie powiedzieli tego. Wzięli odpowiedzialność za swoje powołanie, nie zwalali swoich problemów na przeszłość rodziny i poznali Boga tak dobrze, że ich psalmy są pełne zachwytu. Jednocześnie byli wierni w zadaniach, które wcale nie wyglądały na zaszczytne. Jak mówię w odcinku, Bóg ma powołanie właśnie dla ciebie i nie musisz się porównywać z nikim innym.

Jest jeszcze ciekawostka z Księgi Kronik. Kiedy za króla Jehoszafata przed bitwą wystawiono śpiewaków, wśród tych, którzy wstali, żeby chwalić Boga, byli także synowie Koracha . O tej bitwie, w której orkiestra szła przed wojskiem, mówię w odcinku Jak polegać na Bogu.

Psalm 46 na trudne chwile: kiedy po niego sięgać

To jeden z tych psalmów, które warto mieć pod ręką, zanim cokolwiek się wydarzy. Sięgnij po niego, gdy:

  • dostajesz złe wiadomości i czujesz, że grunt usuwa ci się spod nóg, bo chodzi o pracę, zdrowie, rodzinę albo sytuację na świecie;
  • widzisz w wiadomościach wojnę i strach jest bardzo blisko;
  • kombinujesz i kręcisz się w kółko, a nic nie możesz zmienić;
  • wstydzisz się swojej rodzinnej historii i myślisz, że to zamyka ci drogę do Boga;
  • nie masz własnych słów do modlitwy, bo wtedy ten psalm możesz po prostu przeczytać na głos.

Dodam jeszcze jedno. Jeśli lęk nie mija, utrudnia ci codzienne życie albo wraca w kółko, porozmawiaj z lekarzem albo psychologiem. Modlitwa i psalm nie są konkurencją dla takiej pomocy, tylko jej dobrym uzupełnieniem. O innych psalmach na lęk przeczytasz w artykułach o Psalmie 91 i Psalmie 27.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Po pierwsze, sprawdź, dokąd uciekasz. Bóg jest tu nazwany „ucieczką”, czyli adresem, pod który biegniesz w pierwszej kolejności. Dla wielu z nas takim adresem jest scrollowanie telefonu, zakupy, kolejna rozmowa o problemie albo układanie planu B. To nie musi być nic złego, ale warto zadać sobie pytanie, co jest moim pierwszym odruchem, kiedy robi się trudno.

Po drugie, powiedz Bogu, co cię trapi. W odcinku Jak doświadczyć pokoju, nagrywanym wiosną 2022 roku, kiedy wojna toczyła się tuż za naszą wschodnią granicą, mówię o strachu, gdy zagrożenie jest naprawdę blisko. Czytam tam fragment o Bożym pokoju i zwracam uwagę, że ten pokój nie jest zaklęciem, tylko zaczyna się od modlitwy w każdej sprawie, szczerej i z wdzięcznością. Dodaję też, że jeśli coś możesz zrobić, to zrób, a jeśli nie możesz, to nie ma sensu się zamartwiać.

Po trzecie, pamiętaj, że nie każdy lęk znika dlatego, że Bóg usunie jego przyczynę. W odcinku Jak radzić sobie ze strachem zwracam uwagę, że Bóg nie odpędził węży, tylko kazał spojrzeć na miedzianego węża na kiju. Czasem strach zmniejsza się dopiero wtedy, gdy zaczynasz patrzeć w jego stronę razem z Bogiem. Więcej o całym temacie znajdziesz w artykule Jak przestać się bać.

Po czwarte, twoja przeszłość cię nie definiuje. Synowie Koracha mieli powód, żeby się wstydzić albo schować, a zamiast tego napisali pieśń, którą śpiewano w świątyni. Jeśli dźwigasz coś z domu, to ten psalm jest właśnie dla ciebie.

I wreszcie: uspokój się, ale nie dlatego, że problemu nie ma, tylko dlatego, że wiesz, kto jest pośrodku.

Posłuchaj w podcaście

Psalm 46 to jedna ze 150 modlitw zebranych w Księdze Psalmów. Jeśli chcesz zobaczyć, jak ta księga jest zbudowana, zajrzyj do artykułu o Księdze Psalmów. A jeśli chcesz przejść przez całe Pismo Święte, po kawałku dziennie i z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 46: sam tekst psalmu

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).