Księga Nahuma: o czym jest, streszczenie i upadek Niniwy

Księga Nahuma to krótkie, bo zaledwie trzyrozdziałowe proroctwo o upadku Niniwy, stolicy starożytnego imperium asyryjskiego. Jeśli pytasz, o czym jest księga Nahuma, to najkrócej mówiąc o tym, że Bóg jest cierpliwy, ale nie zostawia zła bez odpowiedzi. Dla Niniwy ta księga jest wyrokiem, a dla Judy, którą to imperium przez lata krzywdziło, dobrą nowiną. Sam prorok ma na imię Nahum, co znaczy „pocieszyciel”, i właśnie pocieszenie jest kluczem do tej księgi, choć na pierwszy rzut oka naprawdę trudno je tu zobaczyć.

Prorok Nahum: kim był i kiedy to napisano

Księga przedstawia go jednym zdaniem: „Brzemię Niniwy. Księga widzenia Nahuma Elkoszyty” Na 1,1. Określenie „Elkoszyta” najpewniej oznacza, że pochodził z miejscowości Elkosz, ale poza tym nie wiemy o nim nic więcej. Czas powstania księgi da się za to ustawić względem Jonasza. W odcinku z dnia 173 mówię, że między przesłaniem Jonasza a przesłaniem Nahuma mija mniej więcej sto, sto pięćdziesiąt lat. Czyli najpierw Niniwa usłyszała Jonasza i się nawróciła, ale potem, z biegiem czasu, wróciła do swoich dawnych zwyczajów.

Księga Nahuma: streszczenie rozdział po rozdziale

1. Rozdział 1. Najpierw dostajemy obraz Boga, który jest zarazem potężny, cierpliwy i dobry Na 1,2-8. Potem pada zapowiedź, że ucisk się skończy, a Juda będzie mogła znów spokojnie obchodzić swoje święta Na 1,12-15.
2. Rozdział 2. Nadciąga niszczyciel, a miasto, które wydawało się niezdobyte, zostaje opróżnione Na 2,1-10. Na końcu rozdziału pojawia się obraz lwa i jego legowiska Na 2,11-13.
3. Rozdział 3. Zaczyna się od słów „Biada krwawemu miastu” Na 3,1, a dalej mamy opis bitwy, przypomnienie, że inne potężne miasto też kiedyś upadło Na 3,8, i końcowy wyrok nad królem Asyrii Na 3,18-19.

Niniwa w Biblii: Jonasz i Nahum

To jest ta sama Niniwa, o której czytamy w Księdze Jonasza. Tam miasto usłyszało ostrzeżenie, uwierzyło Bogu, a Bóg „pożałował tego nieszczęścia, które zapowiedział” Jon 3,10. W odcinku z dnia 171 opowiadam o tym, że Bóg chciał dać tym ludziom szansę, a Jonasz obraził się właśnie o to, że Bóg okazał im miłosierdzie. U Nahuma ta szansa jest już za nami. To jest ten sam Bóg, tylko zupełnie inny moment historii.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak Asyria wyglądała z perspektywy Judy, zajrzyj do Drugiej Księgi Królewskiej. W odcinku z dnia 115 czytamy o tym, jak król Asyrii podbił Królestwo Północne i uprowadził Izraelitów do niewoli. A w odcinku z dnia 116 mamy oblężenie Jerozolimy, w którym król Hiskiasz próbuje się jakoś ułożyć z Asyrią i oddaje jej wszystko, co ma, tylko że to niczego nie załatwia. Oblężenie kończy się dopiero wtedy, gdy Sennacheryb wycofuje się i wraca do Niniwy 2 Krl 19,36. I właśnie o tym mieście, z którego wyruszały takie armie, mówi Nahum, zapowiadając, co się z nim stanie.

Dlaczego w Biblii jest tyle przemocy? Bóg zazdrosny i Bóg dobry

Odcinek 173 ma właśnie taki tytuł i zaczynam go od zdania „Bóg jest miłością” 1 J 4,8, które bardzo chętnie umieszczamy na koszulkach. A zaraz potem otwieramy Nahuma i czytamy coś takiego:

PAN jest Bogiem zazdrosnym i mściwym; PAN jest mściwy i pełen gniewu; PAN mści się nad swoimi przeciwnikami i zachowuje gniew wobec swoich wrogów. PAN jest nieskory do gniewu i wielki w mocy, a winnego nie uniewinni. Droga PANA [jest] w wichrze i w burzy, a obłok jest prochem pod jego stopami.

Mówię w odcinku wprost, że to jedna z najlepszych ksiąg dla kogoś, kto chce się pastwić nad „okrutnym Bogiem Starego Testamentu”, i nie będę udawał, że to lekka lektura. Ale zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, w tym samym zdaniu pada „nieskory do gniewu”, a to brzmi znajomo, bo takimi właśnie słowami Bóg przedstawia się Mojżeszowi w Księdze Wyjścia Wj 34,6-7. Po drugie, sam Pan, czyli Jahwe, jest tu pokazany jako ten, kto trzyma stronę pokrzywdzonych. Kilka wersetów dalej czytamy bowiem:

Dobry jest PAN – warownia w dniu ucisku; zna tych, którzy mu ufają.

Przypominam też, że to nie jest myśl, która występuje tylko w Starym Testamencie. W Ewangelii Jana, w tym samym rozdziale, w którym jest słynne J 3,16, na samym końcu czytamy o gniewie Bożym, który zostaje na tym, kto nie wierzy Synowi J 3,36. Przesłanie całej Biblii jest jednak bardzo wyraźne: od tego gniewu można się wykaraskać, jeśli zaufamy Bogu. Wiara jest podstawą życia, a nieposłuszeństwo ma swoje konsekwencje. Dodaję też, że Bóg dokładnie tak samo pociągał do odpowiedzialności Izrael, czyli swój własny wybrany naród. Nahum nie jest więc księgą, w której Bóg nagle traktuje wrogów inaczej niż swoich.

Upadek Niniwy: trudne obrazy i jak je czytać

Ta księga naprawdę nie oszczędza czytelnika. W rozdziale 2 słychać rydwany i całe szaleństwo bitwy, w rozdziale 3 miasto zostaje nazwane „krwawym”, a Bóg mówi do niego: „Oto jestem przeciwko tobie” Na 3,5. Szczególnie zapada w pamięć obraz lwa, który rozszarpywał ofiary dla swoich lwiąt Na 2,11-13. Ostatnie zdanie księgi jest z kolei pytaniem: „Kogo bowiem nie dotykało nieustannie twoje okrucieństwo?” Na 3,19. Czyli wyrok nie jest wzięty z powietrza, tylko jest odpowiedzią na to, co Niniwa przez lata robiła innym.

Przyznaję w odcinku, że my dziś nie znamy dobrze historii Niniwy, więc łatwo zapytać: no dobrze, ale co oni właściwie takiego robili? Podaję tam porównanie: gdyby dokładnie te same słowa dotyczyły nazistowskich Niemiec, wcale nie bylibyśmy oburzeni, tylko mielibyśmy poczucie, że dobrze, że ktoś w końcu rozprawił się ze złem. Nie chodzi więc o to, żeby się tym ciężarem zachwycać. Chodzi o to, żeby zauważyć, że księga jest napisana z perspektywy ludzi, którzy to zło odczuwali na własnej skórze, i że wyrok pada dopiero wtedy, gdy Niniwa miała już swoją szansę.

Dobra nowina i pokój dla Judy: Na 1,15

Pocieszenie, o które chodzi w tej księdze, jest zapisane w jednym zdaniu:

Oto na górach nogi opowiadającego dobre wieści, zwiastującego pokój. Obchodź, Judo, swoje uroczyste święta, wypełniaj swoje śluby. Nikczemnik bowiem już nie przejdzie przez ciebie, został doszczętnie zgładzony.

W części wydań ten werset ma numer 2,1, a w UBG to Na 1,15, więc jeśli szukasz go w swojej Biblii, sprawdź oba miejsca. To jedna z kluczowych myśli w odcinku: żeby mógł nastać pokój, nie może być żadnego zła. Jeśli coś złego ciągle się powtarza i samo się napędza, to pokoju po prostu nie ma. Pocieszenie dla Judy polega więc na tym, że zło, które ją niszczyło, już więcej przez nią nie przejdzie. Podobne słowa znajdziesz w Księdze Izajasza Iz 52,7, a Paweł wraca do nich w Liście do Rzymian Rz 10,15.

Jak czytać księgę Nahuma i na co uważać

• Nie czytaj jej bez Jonasza. To ta sama Niniwa, tylko inny moment historii. Jedna księga pokazuje, że Bóg odpuszcza, kiedy ludzie się nawracają, a druga, co się dzieje, kiedy do zła wracają.
• Nie wyrywaj jednego wersetu. „Bóg mściwy” bez „Dobry jest Pan” to tylko połowa obrazu, ale „dobry Bóg” bez rozprawy ze złem to też tylko połowa.
• Pamiętaj, o kim to jest. To nie jest rozkaz, żeby dziś kogokolwiek niszczyć, tylko zapowiedź, że Bóg sam zajmie się złem, a człowiekowi zostawia zaufanie do Niego.
• Nie skreślaj Starego Testamentu. Przypominam w odcinku, że kiedy Paweł pisał, iż „całe Pismo jest natchnione” 2 Tm 3,16, myślał właśnie o Starym Testamencie, czyli także o takich księgach jak ta.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Nie wyrzucaj trudnych fragmentów. Księga Nahuma jest jedną z tych, których nikt nie cytuje na kubkach. Mimo to zachęcam, żeby jej nie pomijać, tylko zapytać, czego może nas nauczyć o Bogu i o złu, które widzimy wokół siebie.

Zaufaj Bogu, bo od tego zależy twoje życie. Skoro gniewu można uniknąć przez zaufanie Bogu, to ta księga jest nie tylko ostrzeżeniem, ale przede wszystkim zaproszeniem.

Zapytaj, gdzie w twoim życiu brakuje pokoju. Czasem brakuje go dlatego, że coś złego wciąż się powtarza i nakręca. To dobry moment, żeby poprosić Boga, by się tym zajął, i żeby samemu nie dokładać kolejnego ogniwa do łańcucha zła.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 173 · Księga Nahuma 1-3Dlaczego w Biblii jest tyle przemocyCała Księga Nahuma, Boży gniew i dobroć oraz pokój, który wymaga rozprawy ze złem.

Dzień 171 · Księga Jonasza 1-4Najśmieszniejsza księga w Biblii?Jonasz i nawrócenie Niniwy, czyli początek tej historii.

Dzień 115 · 2 Księga Królewska 15-17Co zrobić z ludźmi, którzy wierzą inaczej, niż myUpadek Królestwa Północnego i uprowadzenie do Asyrii.

Dzień 116 · 2 Księga Królewska 18-19Nie warto iść na kompromisHiskiasz, Asyria pod Jerozolimą i modlitwa króla.

Dzień 175 · Księga Sofoniasza 1-3Dlaczego Dzień Pana brzmi tak brutalnieKolejna trudna księga i po co Bóg oczyszcza ziemię ze zła.

Dzień 174 · Księga Habakuka 1-3Gdzie znaleźć radość, kiedy jest ciężkoKolejny prorok, który pyta Boga wprost o zło wokół siebie (artykuł o Księdze Habakuka).

Jeśli chcesz przeczytać Nahuma razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Wszystkie odcinki z czytaniem tej księgi znajdziesz na liście odcinków.

Księga Nahuma: tekst rozdział po rozdziale

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).