Księga Jonasza: o czym jest, streszczenie i znak Jonasza
W tym artykule
Księga Jonasza to czterorozdziałowa opowieść z Pisma Świętego o proroku, który dostaje od Boga misję, ucieka przed nią na koniec świata, a na końcu obraża się na Boga za to, że okazał miłosierdzie. Jeśli pytasz, o czym jest księga Jonasza, odpowiadam krótko: o Bogu, który chce dać szansę każdemu, nawet ludziom, których my skreślilibyśmy od ręki, i o nas samych, bo łatwo zachowujemy się dokładnie jak Jonasz. To jedna z moich najbardziej ulubionych ksiąg w całej Biblii: krótka, zabawna i bardzo na nasz temat.
Przeczytaj ją najpierw sam. Ta księga ma bardzo osobisty wymiar i warto zobaczyć, co chodzi ci po głowie, kiedy ją czytasz.
Księga Jonasza: streszczenie rozdział po rozdziale
Rozdział 1: ucieczka
Bóg mówi do Jonasza wprost: „Wstań, idź do Niniwy, tego wielkiego miasta, i wołaj przeciwko niej” Księga Jonasza 1,22 Wstań, idź do Niniwy, tego wielkiego miasta, i wołaj przeciwko niej, bo jej niegodziwość wzniosła się przed moje oblicze. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. A Jonasz rusza w przeciwną stronę, do Tarszisz. To był port tak daleko, że uciekać tam to jak uciekać na koniec świata Księga Jonasza 1,33 Ale Jonasz wstał, aby uciec do Tarszisz sprzed oblicza PANA, i przybył do Jafy. Znalazł okręt, który płynął do Tarszisz, zapłacił za przejazd i wsiadł na niego, aby płynąć z nimi do Tarszisz [i uciec] sprzed oblicza PANA. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Wsiada na statek, płaci za przejazd i wtedy nadchodzi burza. Żeglarze wołają każdy do swojego boga, a Jonasz schodzi pod pokład i twardo zasypia Księga Jonasza 1,55 A żeglarze przestraszyli się i każdy z nich wołał do swego boga, a wyrzucali do morza ładunek, który był na okręcie, aby ten był lżejszy. Ale Jonasz zszedł wcześniej na niższy pokład okrętu, położył się i twardo zasnął. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Dalej jest jeszcze lepiej. Jonasz mówi załodze: „boję się PANA, Boga nieba, który stworzył morze i ziemię” Księga Jonasza 1,99 Odpowiedział im: Jestem Hebrajczykiem i boję się PANA, Boga nieba, który stworzył morze i ziemię. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Wspaniałe słowa, tylko czemu uciekasz od Boga, którego czcisz? Czasem patrzę na chrześcijan, którzy mówią równie górnolotnie, a ich życie wygląda inaczej. Marynarze nie chcą wyrzucić go za burtę, wiosłują ze wszystkich sił i wołają do Pana, żeby nie obciążał ich krwią niewinną Księga Jonasza 1,14-1514 Zawołali więc do PANA: PANIE, prosimy, nie pozwól nam zginąć z powodu życia tego człowieka i nie obciążaj nas krwią niewinną. Ty bowiem, PANIE, uczyniłeś, jak ci się spodobało. 15 Potem wzięli Jonasza i wrzucili do morza, a morze przestało się burzyć. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Dopiero potem robią to, o co Jonasz sam prosił. Morze się uspokaja, a Bóg przygotowuje wielką rybę Księga Jonasza 1,1717 A PAN przygotował wielką rybę, która połknęła Jonasza. I Jonasz był we wnętrznościach tej ryby trzy dni i trzy noce. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Rozdział 2: modlitwa w brzuchu ryby
We wnętrznościach ryby Jonasz się modli. Uważam, że to piękna modlitwa. Mówi o ratunku jak o czymś, co już się stało: „Ty jednak wyprowadziłeś moje życie z dołu, PANIE, mój Boże!” Księga Jonasza 2,66 Zstąpiłem aż do posad gór, swymi ryglami ziemia zamknęła się przede mną na wieki. Ty jednak wyprowadziłeś moje życie z dołu, PANIE, mój Boże! Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Ale zauważ, że Jonasz nigdzie nie mówi „przepraszam”. Jeszcze dorzuca przytyk o ludziach trzymających się marności Księga Jonasza 2,88 Ci, którzy trzymają się próżnych marności, pozbawiają się miłosierdzia; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, choć chwilę wcześniej to właśnie ci „poganie” z okrętu zachowali się najszlachetniej. Ryba wypluwa go na brzeg Księga Jonasza 2,1010 Wtedy PAN rozkazał [tej] rybie, a ona wypluła Jonasza na brzeg. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Rozdział 3: kazanie i nawrócenie Niniwy
Bóg odzywa się do Jonasza po raz drugi i tym razem prorok idzie. Jego przesłanie to jedno zdanie: „Po czterdziestu dniach Niniwa zostanie zburzona” Księga Jonasza 3,44 Jonasz zaczął chodzić po mieście, ile mógł przejść w jeden dzień, i wołał: Po czterdziestu dniach Niniwa zostanie zburzona. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Ani słowa o Bogu, o miłosierdziu, o szansie. Przyznaję, że przypomina mi to ulicznych kaznodziejów, których niedawno widziałem pod swoim biurem na rynku: z jednej strony rozumiem, co chcą przekazać, z drugiej myślę, że kto ich będzie słuchał. A jednak mieszkańcy Niniwy uwierzyli Bogu. Ogłosili post, włożyli wory, razem z królem i ze zwierzętami Księga Jonasza 3,5-85 I mieszkańcy Niniwy uwierzyli Bogu, ogłosili post i oblekli się w wory, od największego z nich aż do najmniejszego. 6 Doszła bowiem [ta] sprawa do króla Niniwy i powstał z tronu, i zdjął z siebie płaszcz, po czym oblekł się w wór i siedział w popiele. 7 Rozkazał ogłosić i opowiadać w Niniwie z dekretu króla i swoich książąt: Ludzie i zwierzęta, woły i owce niech nic nie jedzą, niech się nie pasą i wody nie piją; 8 Ale ludzie i zwierzęta niech się okryją worami i niech gorliwie wołają do Boga. Niech każdy się odwróci od swojej złej drogi i od grabieży [popełnianej] swoimi rękami. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Bóg widzi, że odwrócili się od złej drogi, i nie zsyła zapowiedzianego nieszczęścia Księga Jonasza 3,1010 I Bóg widział ich czyny, że odwrócili się od swojej złej drogi, i Bóg pożałował tego nieszczęścia, które zapowiedział im czynić, a nie uczynił. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Rozdział 4: foch na miłosierdzie
I tu zaczyna się najlepsze. Zamiast się cieszyć, że uratował tysiące ludzi, Jonasz się wścieka. Przyznaje wreszcie, czemu uciekał:
Księga Jonasza 4,22 I modlił się do PANA, mówiąc: Proszę, PANIE, czy tego nie mówiłem, gdy jeszcze byłem w swojej ziemi? Dlatego zaraz uciekłem do Tarszisz, gdyż wiedziałem, że ty jesteś Bogiem łaskawym i litościwym, nieskorym do gniewu i [pełnym] wielkiego miłosierdzia, który żałuje nieszczęścia. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaProszę, PANIE, czy tego nie mówiłem, gdy jeszcze byłem w swojej ziemi? Dlatego zaraz uciekłem do Tarszisz, gdyż wiedziałem, że ty jesteś Bogiem łaskawym i litościwym, nieskorym do gniewu i [pełnym] wielkiego miłosierdzia, który żałuje nieszczęścia.
Jonasz doskonale wiedział, jaki jest Bóg, i właśnie dlatego nie chciał, żeby Niniwa się nawróciła. Bóg robi mu jeszcze lekcję na przykładzie rośliny, która dała Jonaszowi cień, a potem uschła Księga Jonasza 4,6-86 A PAN Bóg sprawił, że nad Jonaszem wyrosła tykwa, aby zasłaniała jego głowę i chroniła go przed upałem. I Jonasz bardzo się cieszył [z tej] tykwy. 7 Ale nazajutrz o świcie Bóg sprawił, że robak podgryzł tę tykwę, tak że uschła. 8 I gdy wzeszło słońce, Bóg wzbudził suchy wiatr wschodni; i słońce tak prażyło głowę Jonasza, że omdlewał i życzył sobie śmierci, mówiąc: Lepiej mi umrzeć, niż żyć. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. A księga kończy się pytaniem, na które każdy musi odpowiedzieć sam:
Księga Jonasza 4,10-1110 Wtedy PAN mu powiedział: Żałujesz tej tykwy, przy której nie pracowałeś ani nie dałeś jej wzrostu; wyrosła w jedną noc i w jedną noc uschła; 11 A ja miałbym nie żałować Niniwy, tego wielkiego miasta, w którym jest więcej niż sto dwadzieścia tysięcy ludzi, którzy nie umieją rozróżnić swej prawej ręki od lewej, a także wiele bydła? Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaŻałujesz tej tykwy, przy której nie pracowałeś ani nie dałeś jej wzrostu; wyrosła w jedną noc i w jedną noc uschła; A ja miałbym nie żałować Niniwy, tego wielkiego miasta, w którym jest więcej niż sto dwadzieścia tysięcy ludzi, którzy nie umieją rozróżnić swej prawej ręki od lewej, a także wiele bydła?
Jonasz i wieloryb: Jonasz w brzuchu ryby
Warto zauważyć, że w księdze jest „wielka ryba”, a nie wieloryb. Ludzie często pytają, czy ktoś mógłby przeżyć w brzuchu ryby. Widziałem materiały, które mówią, że to wcale nie jest takie niemożliwe. Mnie nie przeszkadza, czy to była dosłownie ryba, czy nie. Opowiadam w odcinku o dziewczynce, której nauczyciel tłumaczył, że to niemożliwe. Odpowiedziała: „Jak pójdę do nieba, to spotkam Jonasza i go zapytam”. Na pytanie, co będzie, jeśli Jonasz poszedł do piekła, powiedziała: „To wtedy ty zapytasz”. Dużo ważniejsze jest to, co ta historia mówi o Bogu.
Niniwa: dlaczego Bóg tak o nią walczy
Niniwa była stolicą Asyrii i w oczach Jonasza miała powody, żeby nie zasługiwać na litość. Dla Boga to nie ma znaczenia: nie obchodzi Go, kogo ty lubisz, a kogo nie. Ciekawy ciąg dalszy opowiadam w odcinku o Księdze Nahuma. Mniej więcej sto, sto pięćdziesiąt lat po Jonaszu Niniwa wróciła do dawnych zwyczajów i prorok Nahum zapowiada jej koniec. Bóg daje szansę, ale ludzie mogą ją zmarnować.
Znak Jonasza: co to znaczy
Jezus wspomina Jonasza w Ewangelii św. Mateusza, kiedy uczeni w Piśmie i faryzeusze żądają od Niego znaku Ewangelia św. Mateusza 12,3838 Wtedy niektórzy z uczonych w Piśmie i z faryzeuszy odpowiedzieli: Nauczycielu, chcemy widzieć znak od ciebie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Odpowiada tak:
Ewangelia św. Mateusza 12,39-4139 A on odpowiedział im: Pokolenie złe i cudzołożne żąda znaku, ale żaden znak nie będzie mu dany, oprócz znaku proroka Jonasza. 40 Jak bowiem Jonasz był w brzuchu wieloryba trzy dni i trzy noce, tak Syn Człowieczy będzie w sercu ziemi trzy dni i trzy noce. 41 Ludzie z Niniwy staną na sądzie z tym pokoleniem i potępią je, ponieważ pokutowali wskutek głoszenia Jonasza, a oto tu [ktoś] więcej niż Jonasz. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaA on odpowiedział im: Pokolenie złe i cudzołożne żąda znaku, ale żaden znak nie będzie mu dany, oprócz znaku proroka Jonasza.
Jezus odsyła do własnej śmierci i zmartwychwstania po trzech dniach. Dodaje, że ludzie z Niniwy posłuchali Jonasza, a teraz jest tu ktoś większy. Wyjaśniam to w odcinku o królowej Saby i zmartwychwstaniu: Bóg już pokazał nam najważniejszy znak i nie musimy czekać na kolejny.
Jak czytać księgę Jonasza i na co uważać
- To satyra. Prorok jest wykręcony, żeglarze-poganie wypadają szlachetniej niż on, a krowy chodzą w worach. O humorze w Biblii mówię w odcinku Czy wiara może być radosna.
- Zwróć uwagę na rozdział 4. Opis Boga z ust Jonasza brzmi podobnie do tego, jak Bóg przedstawia się Mojżeszowi Księga Wyjścia 34,6-76 Wtedy przechodził PAN przed nim i wołał: PAN, PAN, Bóg miłosierny i litościwy, nieskory do gniewu, a bogaty w miłosierdzie i prawdę; 7 Zachowujący miłosierdzie nad tysiącami, przebaczający nieprawość, przestępstwo i grzech, lecz nieusprawiedliwiający winnego, nawiedzający nieprawość ojców na synach i na synach ich synów do trzeciego i czwartego pokolenia. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Jonasz wie, jaki jest Bóg, i to właśnie go złości.
- Nie czytaj jej jako historii o kimś gorszym od ciebie. To lustro.
Co z tego dla mnie dzisiaj
Zobacz siebie w Jonaszu. Czytamy tę księgę i myślimy: co za matołek. Tak, jakbyśmy sami byli lepsi. Ja się widzę w niej w kilku miejscach.
Przyjrzyj się swoim Niniwom. Może są ludzie albo grupy, które po cichu skreślasz. Bóg chce, żeby każdy dostał szansę poznania Go. Podobnie pisze Piotr: Bóg nie chce, aby ktokolwiek zginął 2 List św. Piotra 3,99 Nie zwleka Pan ze [spełnieniem] obietnicy, jak niektórzy uważają, że zwleka, ale okazuje względem nas cierpliwość, nie chcąc, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy doszli do pokuty. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Dziel się dobrą nowiną dobrze. Bóg ma dobrą nowinę, a Jonasz dzielił się beznadziejną. Warto zapytać, jak my o Nim mówimy.
Ufaj Bogu, który jest taki, jak mówi Jonasz. Łaskawy, miłosierny, nieskory do gniewu. Idąc za Nim, możemy być spokojni, że prowadzi nas Ktoś, komu zależy na nas jak na nikim innym.
Posłuchaj w podcaście
Wszystkie odcinki, w których wracamy do tej księgi, znajdziesz na liście odcinków o Księdze Jonasza. A jeśli chcesz przeczytać ją razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.
Księga Jonasza: tekst rozdział po rozdziale
Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).
