Psalm 139: tekst i interpretacja. Panie, przenikasz i znasz mnie

Psalm 139 to modlitwa Dawida o Bogu, który zna człowieka na wylot: wie, kiedy siedzę i wstaję, jest przy mnie w każdym miejscu, widział mnie, zanim się urodziłem, a na końcu Dawid sam prosi, żeby ten Bóg zajrzał także do jego serca. Wiele osób zna go od pierwszych słów z innych wydań: „Panie, przenikasz i znasz mnie”. Ma 24 wersety i jest jednym z tych psalmów, które ludzie lubią tak bardzo, że potrafią go wyrecytować z pamięci. Mnie w nim uderza jedno: Dawid wcale nie boi się, że Bóg wie o nim wszystko. Dla niego to powód do zachwytu.

Psalm 139: tekst

Poniżej cały psalm w czterech częściach, a po każdej krótkie omówienie. Przekład to Uwspółcześniona Biblia Gdańska. Brzmienie, które znasz z domu albo z kościoła, może się trochę różnić: „Ty mnie utkałeś w łonie matki” albo „cudownie mnie stworzyłeś” to sformułowania z innych przekładów, a w tym tekście przeczytasz „okryłeś mnie w łonie mojej matki” i „stworzony w sposób zadziwiający i cudowny”. Warto też wiedzieć, że w części katolickich wydań psalm ma numer o jeden mniejszy, czyli 138.

Wersety 1 do 6: Bóg zna mnie lepiej niż ja sam

1 Przewodnikowi chóru. Psalm Dawida. PANIE, przeniknąłeś [mnie] i znasz mnie.

2 Wiesz, kiedy siedzę i wstaję, z daleka znasz moje myśli.

3 Otaczasz moją ścieżkę i spoczynek, wszystkie moje drogi są ci znane.

4 Zanim na [moim] języku pojawi się słowo, ty, PANIE, już je znasz.

5 Otaczasz mnie z tyłu i z przodu i położyłeś na mnie twoją rękę.

6 Zbyt cudowna jest dla mnie [twoja] wiedza; jest wzniosła, nie mogę jej pojąć.

Dawid zaczyna od zwykłej codzienności: siedzę, wstaję, idę, odpoczywam. Nic wielkiego, a Bóg zna to wszystko. Zna nawet myśli, zanim zamienią się w słowa. Powiem szczerze, że z jednej strony może nas to trochę niepokoić, bo kto z nas chciałby pokazać komuś swoje życie tak dogłębnie, razem z całym bałaganem? Każdy z nas jakiś ma. A jednak psalm brzmi jak zachwyt, a nie jak skarga. Wniosek, który z niego wyciągam, jest prosty: nie zaskoczymy Boga tym, jacy jesteśmy. On wie i nie ucieka. Opowiadam o tym w odcinku Jak dobrze Bóg nas zna, w którym czytam cały ten psalm.

Wersety 7 do 12: nie ma miejsca bez Boga

7 Dokąd ujdę przed twoim duchem? Dokąd ucieknę przed twoim obliczem?

8 Jeśli wstąpię do nieba, [jesteś] tam; jeśli przygotuję sobie posłanie w piekle, tam też jesteś.

9 Gdybym wziął skrzydła zorzy porannej, aby zamieszkać na krańcu morza;

10 I tam twoja ręka prowadziłaby mnie i twoja prawica by mnie podtrzymała.

11 Jeśli powiem: Na pewno zakryją mnie ciemności, to i noc [będzie] dokoła mnie światłem.

12 Nawet ciemność [nic] przed tobą nie skryje, dla ciebie noc świeci jak dzień, ciemność jest jak światłość.

Dawid sprawdza kolejne skrajności: niebo i miejsce najgłębiej, jak się da (w innych przekładach przeczytasz „świat zmarłych”), krańce morza, noc i ciemność. Za każdym razem odpowiedź jest ta sama: tam też jesteś. I zauważ, co Bóg tam robi. Jego ręka prowadzi i podtrzymuje. To nie jest oko kamery, które wszystko widzi i nic nie robi. W odcinku zwracam uwagę właśnie na werset 7: na żadnej drodze, którą pójdziemy, nie jesteśmy sami.

To ta sama myśl, którą znamy z Psalmu 23: „Choćbym nawet chodził doliną cienia śmierci, zła się nie ulęknę, bo ty jesteś ze mną”. Ciemność nie znika, ale przestaje być miejscem bez Boga.

Wersety 13 do 18: utkany w łonie matki

13 Ty bowiem panujesz nad moimi nerkami; okryłeś mnie w łonie mojej matki.

14 Wysławiam cię, bo zostałem stworzony w sposób zadziwiający i cudowny; przedziwne są twoje dzieła, a moja dusza zna [je] bardzo dobrze.

15 Żadna moja kość nie była zakryta przed tobą, gdy zostałem stworzony w skrytości i misternie złożony w głębiach ziemi.

16 Twoje oczy widziały niedoskonały płód mego [ciała]; w twojej księdze są zapisane wszystkie [moje] członki i dni, w [które] były kształtowane, gdy jeszcze żadnego z nich nie było.

17 Jak drogie są dla mnie twoje myśli, Boże! Jak wielka jest ich liczba!

18 Gdybym chciał je zliczyć, byłoby ich więcej niż piasku; gdy się budzę, jeszcze jestem z tobą.

Tu Dawid cofa się do początku: zanim w ogóle ktokolwiek mnie zobaczył, Bóg już mnie widział. To fragment, z którego pochodzą słowa „cudownie mnie stworzyłeś”, i dobrze rozumieć, dlaczego ludzie sięgają po nie, kiedy mają dość porównywania się z innymi. Twoje życie nie jest wypadkiem przy pracy. Ktoś nad nim myślał.

Podobną myśl słyszymy od Boga u proroka Jeremiasza: „Zanim ukształtowałem cię w łonie, znałem cię” Jr 1,5. Mówię o tym w odcinku O co chodzi w Księdze Jeremiasza, przy powołaniu proroka, który tłumaczył się, że jest za młody. A św. Paweł pisze o nas wszystkich: „Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował” Ef 2,10.

Ciekawe, że to wcale nie jest tylko myśl dla „wielkich postaci”. W odcinku Jak zrozumieć znaczenie rodowodów w Biblii przy długiej liście imion z Księgi Nehemiasza mówię, że historia każdego człowieka ma znaczenie, także tego z małej rodziny i z niepozornego miejsca. Psalm 139 mówi to samo o każdym z nas.

Plan Boga a wolna wola: co z wersetem 16?

Zdanie, że w Bożej księdze zapisane są moje dni, zanim którykolwiek się zaczął, rodzi pytanie: skoro wszystko zaplanowane, to czy jestem tylko robotem, który ma odegrać cudzy scenariusz? W odcinku odpowiadam, że nie. Gdyby Bóg chciał robotów, nie doszlibyśmy do miejsca, w którym ludzie mając pełną wolność wybierają źle. Wystarczy otworzyć początek Księgi Rodzaju: Eden, potop, wieża Babel. To historie ludzi, którzy dostali wolność i użyli jej po swojemu.

Porównuję to do jazdy z włączoną nawigacją. Jest cel i zwykle kilka dróg, które do niego prowadzą, lepszych i gorszych. Bóg nie jest zaskoczony tym, jak wybieram, ale daje mi wybór. A kiedy skręcę w złą stronę, mogę w każdej chwili wrócić do Niego i dostać nową trasę. Nie jesteśmy w stanie udaremnić Bożego planu tym, że czasem podejmujemy złe decyzje. Bóg chce dawać nam świeży start każdego poranka.

Wersety 19 do 24: trudne słowa i modlitwa o badanie serca

19 Zgładzisz, Boże, niegodziwego; niech odstąpią ode mnie ludzie krwawi;

20 [Którzy] mówią obrzydliwości przeciwko tobie, twoi wrogowie nadaremnie biorą [twoje imię].

21 Czy nie nienawidzę tych, PANIE, którzy nienawidzą ciebie? I nie brzydzę się tymi, którzy przeciwko tobie powstają?

22 Nienawidzę ich pełnią nienawiści i mam [ich] za wrogów.

23 Przeniknij mnie, Boże, i poznaj moje serce; wypróbuj mnie i poznaj moje myśli;

24 I zobacz, czy [jest] we mnie droga nieprawości, a prowadź mnie drogą wieczną.

Po tak pięknym początku wersety 19 do 22 potrafią zaskoczyć. Dawid prosi, żeby Bóg zgładził niegodziwego, mówi o „ludziach krwawych” i wprost przyznaje: nienawidzę ich. Nie będę tego wygładzał: to brzmi ostro i nie musisz powtarzać tych słów jako swojej modlitwy.

Jak ja to czytam? Po pierwsze, psalmy uczą szczerości. Mówiłem o tym przy Psalmie 41, w odcinku Cechy Boga, które możemy odkryć w Psalmach: kiedy spotyka nas krzywda, jest całkiem ludzkie, że chcemy sprawiedliwości dla tych, którzy ją wyrządzili. Dawid nie udaje, tylko niesie to do Boga. Po drugie, Biblia od razu dopowiada, jak z tym żyć: „nie mścijcie się sami” Rz 12,19. Sprawiedliwość należy do Boga, a naszą rolą nie jest wymierzanie jej samemu.

Po trzecie, Bóg w tym samym czasie daje szansę. Piotr pisze, że Pan nie chce, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy doszli do pokuty 2 P 3,9, a Jezus mówi wprost: „Miłujcie waszych nieprzyjaciół” Mt 5,44. W odcinku Czy Bóg kazał zniszczyć wszystkie narody w Ziemi Obiecanej mówię, że agresja to ścieżka donikąd i że dużo skuteczniej jest modlić się o to, żeby ludzie poznali Boga. A o tym, że sprawiedliwość w końcu nastanie, ale Bóg najpierw daje czas na zawrócenie, mówię w odcinku Zaskakujące teksty z Biblii.

I jeszcze jedna rzecz. Zaraz po tych ostrych słowach Dawid odwraca światło w swoją stronę. Przeniknij mnie, poznaj moje serce, zobacz, czy jest we mnie coś, co Cię rani. Człowiek, który przed chwilą wskazywał cudze winy, prosi Boga o sprawdzenie jego własnych. Tak kończy się cały psalm. Jeśli ta prośba odsłoni coś ciężkiego, zajrzyj do Psalmu 51, który jest modlitwą człowieka po upadku.

Kiedy sięgać po Psalm 139

• Kiedy masz poczucie, że nikt cię naprawdę nie widzi albo że gdyby ludzie znali całą prawdę, odwróciliby się.
• Kiedy porównujesz się z innymi i czujesz się mniej wart.
• Kiedy jesteś w ciemnym okresie i wydaje ci się, że Boga tam nie ma (wersety 11 i 12).
• Kiedy stoisz przed ważną decyzją i chcesz prosić o prowadzenie (wersety 23 i 24).
• Rano, kiedy się budzisz: „jeszcze jestem z tobą”.

Psalm 139: co z tego dla mnie dzisiaj

Najpierw to, co dla mnie najważniejsze: Bóg zna cię doskonale i nie ma z tym problemu. Wie wszystko, także cały ten syf, który każdy z nas ma w życiu, a mimo to chce cię prowadzić. Dawid pisze w innym psalmie, że Bóg jest „nieskory do gniewu” Ps 86,15. Możesz więc przyjść do Niego z całym swoim bagażem, bez poprawiania się na pokaz.

Po drugie, nie traktuj tego jako powodu do strachu. Skoro Bóg jest tak blisko, tak dobrze cię zna i prowadzi, o co miałbyś się nieustannie zamartwiać? Jezus mówi podobnie: nawet włosy na naszej głowie są policzone, a my jesteśmy cenniejsi niż wiele wróbli Mt 10,29-31.

Po trzecie, spróbuj tej modlitwy z końca psalmu. Miałem w życiu czas, kiedy te dwa ostatnie wersety były moją codzienną modlitwą. Możesz ją powiedzieć własnymi słowami: Badaj mnie, Boże, zobacz, czy jest we mnie coś, co Cię rani, i prowadź mnie drogą, która naprawdę dokądś prowadzi. Droga niekoniecznie będzie lekka, ale będzie dobra.

Na koniec dwa pytania do siebie. Czy naprawdę ufam, że Bóg zna całą moją historię i moje wady, a mimo to mnie kocha? I w którym miejscu mogę dziś powiedzieć Mu: prowadź mnie swoją drogą?

Więcej o tym, jak czytać psalmy jak własną modlitwę, znajdziesz w artykule o Księdze Psalmów.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 205 · Psalmy 133-139Jak dobrze Bóg nas znaCzytam cały Psalm 139 i mówię o Bogu, który zna nas na wylot, o wolnej woli i o modlitwie z końca psalmu.

Dzień 179 · Psalmy 1-8Jak się modlić w największych trudnościachPoczątek Księgi Psalmów i to, jak psalmy uczą szczerej modlitwy.

Dzień 186 · Psalmy 40-45Cechy Boga, która możemy odkryć w PsalmachSzczerość psalmów, także wtedy, gdy Dawid mówi o sprawiedliwości dla wrogów.

Dzień 134 · Księga Jeremiasza 1-3O co chodzi w Księdze JeremiaszaBóg zna proroka, zanim ten się urodził, i odpowiada na wymówkę „jestem za młody”.

Dzień 250 · Księga Nehemiasza 7Jak zrozumieć znaczenie rodowodów w BibliiDlaczego historia każdego człowieka, także niepozornego, ma znaczenie w Bożym planie.

Dzień 56 · Księga Liczb 33-34Czy Bóg kazał zniszczyć wszystkie narody w Ziemi ObiecanejJak czytać trudne fragmenty i czemu zamiast agresji lepiej modlić się za ludzi.

Dzień 193 · Psalmy 78-79Zaskakujące teksty w BibliiMocne obrazy sprawiedliwości w Psalmie 78 i to, dlaczego Bóg daje ludziom czas na zawrócenie.

Psalm 139 najlepiej smakuje, kiedy czyta się go razem z resztą Pisma Świętego, powoli, po kawałku każdego dnia. Jeśli chcesz przeczytać całą Biblię z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 139: sam tekst psalmu

Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).