Jak przestać się bać? Jozue i krok, zanim rozstąpi się woda

Jak przestać się bać? Powiem uczciwie: strachu nie da się wyłączyć na zawołanie i Biblia wcale tego nie obiecuje. Pokazuje za to człowieka, który bał się naprawdę, usłyszał od Boga aż trzy razy „bądź mężny” i mimo to musiał zrobić krok, zanim cokolwiek się wydarzyło. Tym człowiekiem jest Jozue, następca Mojżesza. Poniżej znajdziesz pięć myśli z jego historii i z kilku sąsiednich odcinków podcastu, a wszystkie dotyczą strachu przed czymś konkretnym, czyli przed nowym zadaniem, zmianą, decyzją albo trudną rozmową. Jeśli bardziej męczy cię ciągłe zamartwianie się niż jeden konkretny krok, to zacznij raczej od artykułu o tym, jak przestać się martwić. Tutaj chodzi o sytuację, w której wiesz, co masz zrobić, ale boisz się to zrobić.

Jozue: człowiek, który najpewniej się bał

Mojżesz, który przez czterdzieści lat prowadził Izraelitów przez pustynię, nie żyje. Teraz to Jozue ma przeprowadzić cały lud przez rzekę Jordan do ziemi, w której mieszkają silne narody Joz 1,2. Na takie zadanie raczej nikt nie ruszyłby bez strachu, bo to nie jest zmiana pracy, tylko odpowiedzialność za cały naród. Bóg mówi do niego tak:

Czyż ci nie nakazałem? Wzmocnij się i bądź mężny. Nie lękaj się i nie przerażaj, gdyż PAN, twój Bóg, jest z tobą, dokądkolwiek pójdziesz.

W wielu przekładach to wezwanie brzmi „bądź mocny i mężny” albo „bądź mężny i mocny”. Zwróć uwagę, że w pierwszym rozdziale pada ono aż trzy razy: w wersetach Joz 1,6, Joz 1,7 i właśnie Joz 1,9. W odcinku Dzień 70: Jak doświadczyć pokoju mówię, że Bóg nie powtarza tego bez powodu, bo Jozue najpewniej się bał, a nawet był przerażony, ponieważ ta misja go po prostu przerastała. Odcinek nagrywałem w marcu 2022 roku, kiedy wielu z nas bało się o to, co dzieje się za wschodnią granicą, więc strach, o którym tam mówię, nie jest teoretyczny.

Warto tu zauważyć dwie rzeczy. Po pierwsze, Bóg nie mówi Jozuemu „nie masz się czego bać”, tylko mówi „jestem z tobą” Joz 1,5, a to jest zupełnie co innego. Po drugie, „bądź mężny” słyszy człowiek, który się boi, a nie ktoś, kto strachu w ogóle nie zna. Czyli sam strach nie jest dowodem słabej wiary, tylko początkiem sytuacji, w której odwaga w ogóle staje się potrzebna. Zatrzymuję się też przy pierwszym zdaniu Bożej wypowiedzi: „Mojżesz, mój sługa, umarł”. Czasem kurczowo trzymamy się tego, jak kiedyś było, bo to, co nowe, jest dla nas straszne. A Bóg mówi: wstań i idź.

1. Jak pokonać strach: sprawdź, czy to, czego się boisz, jest prawdziwe

Żeby zobaczyć, ile może kosztować strach oparty na domysłach, trzeba cofnąć się o czterdzieści lat. W odcinku Dzień 48: Jak poradzić sobie w sytuacji bez wyjścia opowiadam o dwunastu zwiadowcach, których Mojżesz wysłał, żeby zbadali ziemię obiecaną, i na drogę dodał im: „Bądźcie odważni” Lb 13,20. Ich raport w zasadzie zgadzał się z faktami, zabrakło tylko właśnie tej odwagi. Dziesięciu z nich dorzuciło do faktów własny wyrok: „wydaliśmy się sobie jak szarańcza” Lb 13,33. Zauważ, że nikt ich nie pytał, czy sobie poradzą, sami to za wszystkich rozstrzygnęli. Kaleb i Jozue mówili co innego: „PAN jest z nami. Nie bójcie się ich” Lb 14,9. Lud posłuchał jednak większości, a skutkiem było czterdzieści lat wędrówki po pustyni.

Dalszy ciąg tej historii znamy z odcinka Dzień 71: Rzeczywistość, której nie widzimy. Zwiadowcy wysłani przez Jozuego trafiają do Rachab w Jerychu, a ona opowiada im, jak to wygląda po drugiej stronie murów: ludzie w mieście truchleją ze strachu i nie mają już odwagi Joz 2,9-11. Po przeprawie przez Jordan to samo dzieje się z królami Kanaanu Joz 5,1. Jak ujmuję to w odcinku, wcześniej przerażona była jedna ekipa, a teraz druga. Czyli obraz, który Izraelici przez lata mieli w głowie, był tylko ich własnym obrazem, a nie rzeczywistością.

Nie twierdzę, że po drugiej stronie zawsze czeka ktoś równie przestraszony jak ty. Wniosek jest prostszy i bardzo praktyczny: nie podejmuj decyzji na podstawie tego, co ci się wydaje. Jeśli masz wrażenie, że ktoś jest na ciebie obrażony, to po prostu zapytaj go, czy tak jest. Jeśli boisz się rozmowy, bo wyobrażasz sobie, jak źle zareaguje druga osoba, to jedynym sposobem, żeby się przekonać, jest tę rozmowę odbyć. Bardzo często okazuje się, że straszył nas scenariusz, którego nikt poza nami nie napisał.

2. Jak przestać się bać zmian: zrób pierwszy krok, zanim zobaczysz całą drogę

W odcinku 71 wspominam o tym tylko na marginesie, a moim zdaniem to jest klucz do całej tej historii. Czytamy o przeprawie przez Jordan, który w czasie żniw wzbiera i wylewa na wszystkie brzegi, więc przejście przez niego wydawało się po ludzku niemożliwe:

15 I kiedy niosący arkę przyszli nad Jordan, a nogi kapłanów, którzy nieśli arkę, zanurzyły się w wodzie przy brzegu (Jordan bowiem wzbiera i wylewa na wszystkie swoje brzegi przez cały czas żniwa);

16 Wtedy wody płynące z góry zatrzymały się i stanęły jak jeden wał bardzo daleko od miasta Adam [leżącego] w pobliżu Sartan. A te, które płynęły w dół do Morza Pustyni, czyli do Morza Słonego, odpłynęły zupełnie. I tak lud przeprawił się naprzeciw Jerycha.

Zobacz, jaka jest tu kolejność. Woda zatrzymała się dopiero wtedy, gdy stopy kapłanów były już w wodzie, czyli najpierw był krok, a dopiero potem cud. Bóg wcześniej zapowiedział, że następnego dnia dokona cudów Joz 3,5, ale kapłani nie zobaczyli ich, stojąc na brzegu. Do tego lud miał iść za arką w pewnym odstępie, „abyście poznali drogę, którą macie iść, gdyż nie szliście tą drogą nigdy dotąd” Joz 3,4. Czyli nie dostali całej mapy, tylko następny kawałek drogi.

Strach przed przyszłością bardzo często polega właśnie na tym, że chcemy zobaczyć całą trasę, zanim wykonamy pierwszy ruch. W odcinku 71 zachęcam, żeby stawiać kolejne kroki wiary, nawet jeśli nie widzimy miejsca docelowego i nawet jeśli pierwszy krok wydaje się niepewny. Bóg widzi całą drogę, zarówno tę, którą już przeszliśmy, jak i tę, która jest przed nami, trochę jak ktoś, kto patrzy na nasze życie z helikoptera. My widzimy najwyżej metr przed sobą, ale na ten jeden metr to wystarczy.

3. Nie musisz czuć się gotowy: Gedeon

W odcinku Dzień 79: Z Bogiem możesz więcej poznajemy Gedeona, który młóci zboże w tłoczni, czyli w miejscu do wyciskania winogron, żeby ukryć je przed wrogiem Sdz 6,11. Anioł mówi do niego: „PAN z tobą, dzielny wojowniku” Sdz 6,12, a Gedeon wcale się tak nie czuje. Zadaje za to bardzo uczciwe pytania: skoro Bóg jest z nami, to gdzie są te wszystkie cuda, o których opowiadali nasi ojcowie Sdz 6,13? I zobacz, że Bóg się na niego nie obraża. Odpowiada mu: „Idź w tej swojej mocy” Sdz 6,14, a kiedy Gedeon tłumaczy, że jest najmniejszy w swojej rodzinie, Bóg dodaje, że będzie z nim Sdz 6,16. A gdy Gedeon przeraża się, że rozmawiał z aniołem, słyszy: „Nie bój się, nie umrzesz” Sdz 6,23.

W odcinku mówię o tym tak: Gedeon nie miał ani możliwości, ani odwagi, był przerażony swoją misją, a mimo to podjął działanie. Pytania do Boga są w porządku i wątpliwości też są w porządku, byle tylko nie zatrzymywały nas w miejscu. Przytaczam tam powiedzenie, że Bóg nie powołuje przygotowanych, ale przygotowuje powołanych. Ostatecznie Gedeon znalazł się na liście bohaterów wiary w Liście do Hebrajczyków Hbr 11,32. Zwróć też uwagę, że w następnym rozdziale Bóg zna strach swojego wojownika i daje mu coś bardzo konkretnego: jeśli boisz się iść, zejdź do obozu razem z Purą, swoim sługą Sdz 7,10. Czyli nie wszystkie kroki trzeba robić samemu.

4. Nazwij problem po imieniu i idź mimo strachu: Kaleb

Kaleb miał osiemdziesiąt pięć lat, kiedy przyszedł do Jozuego po swoją część ziemi, i opowiadam o tym w odcinku Dzień 73: Wiara do samego końca. W tym wieku mógł poprosić o jakiś spokojny kawałek ziemi. A on poprosił o górę, o której sam mówi, że mieszkają tam Anakici, czyli ludzie słynący z ogromnego wzrostu, a miasta są wielkie i warowne. Nie udaje, że problemu nie ma, tylko mówi o nim wprost i dodaje: „Jeśli PAN będzie ze mną” Joz 14,12. Sam Bóg powiedział o nim wcześniej, że był w nim „inny duch” Lb 14,24.

Odwaga Kaleba nie polega więc na tym, że olbrzymy zniknęły, tylko na tym, że nazwał je po imieniu i mimo to poszedł w ich stronę. Podobną lekcję widzę w Dniu 51: Jak radzić sobie ze strachem. Izraelici proszą tam, żeby Bóg oddalił od nich jadowite węże, a Bóg ich nie oddala, tylko każe spojrzeć na miedzianego węża Lb 21,8-9. Czyli ludzie mieli spojrzeć właśnie na to, czego się bali. Mówię w tym odcinku, że jednym ze sposobów na strach jest mierzenie się z nim, a w życiu zwykle robi się to po trochu, małymi stopniami. Podaję przykład lęku wysokości, przy którym podobno stopniowo przyzwyczaja się do wysokości, wchodząc najpierw na krzesło, a potem na coś wyższego. I wiem, że może to brzmieć mało duchowo, ale to jest ta sama zasada: nie od razu na szczyt, tylko od pierwszego kroku.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Jeśli boisz się jakiejś konkretnej rzeczy, proponuję ci cztery proste ruchy:

1. Nazwij ten strach dokładnie. Nie mów „boję się przyszłości”, tylko „boję się, że w nowej pracy sobie nie poradzę” albo „boję się tej rozmowy z szefem”. Potem powiedz o tym Bogu, bez ładnych słów. W odcinku 70 mówię, żebyśmy byli z Bogiem szczerzy, bo On i tak wie, co się z nami dzieje.
2. Sprawdź, co jest faktem, a co domysłem. Zapytaj, doczytaj albo zadzwoń. Zwiadowcy też mieli rzetelne informacje, a mimo to zbudowali na nich fałszywy obraz.
3. Wybierz najmniejszy krok na dziś i zrób go. Wejdź stopą do wody, czyli wyślij wiadomość, umów spotkanie, zapisz się albo napisz pierwszą stronę. Nie potrzebujesz jeszcze planu na cały rok.
4. Nie idź sam. Weź kogoś ze sobą, tak jak Gedeon wziął Purę, i powiedz bliskiej osobie, czego się boisz.

Kiedy trudno ci znaleźć własne słowa, pomocne bywają psalmy. Psalm 27 zaczyna się od pytania „kogóż będę się bać?” Ps 27,1 i więcej o nim znajdziesz w artykule o Psalmie 27, a o Bożej ochronie w trudnym czasie przeczytasz w artykule o Psalmie 91. Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda stanięcie twarzą w twarz z tym, przed czym drży całe wojsko, zajrzyj do artykułu o Dawidzie i Goliacie.

Nie obiecuję ci, że strach zniknie, i Biblia też tego nie obiecuje. Obiecuje coś innego, czyli to, co usłyszał Jozue: „PAN, twój Bóg, jest z tobą”. I jeszcze jedno spokojne zdanie na koniec: jeśli lęk trwa długo, wraca napadami albo paraliżuje twoje codzienne życie, to warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem. Wiara tego nie zastępuje, a jedno drugiemu wcale nie przeszkadza.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 70 · Księga Jozuego 1-4Jak doświadczyć pokojuPoczątek Księgi Jozuego, „bądź mężny” i dlaczego Bóg mówi „nie bój się” człowiekowi, który się boi.

Dzień 71 · Księga Jozuego 5-8Rzeczywistość, której nie widzimyRachab, przeprawa przez Jordan i decyzje oparte na faktach, a nie na tym, co nam się wydaje.

Dzień 48 · Księga Liczb 14-15Jak poradzić sobie w sytuacji bez wyjściaDwunastu zwiadowców, Kaleb i Jozue oraz problem, który urósł w wyobraźni.

Dzień 79 · Księga Sędziów 6-7Z Bogiem możesz więcejGedeon, który czuł się za słaby, a Bóg i tak go posłał.

Dzień 73 · Księga Jozuego 12-15Wiara do samego końcaKaleb i góra pełna olbrzymów.

Dzień 51 · Księga Liczb 21-22Jak radzić sobie ze strachemMiedziany wąż i mierzenie się z tym, czego się boimy.

Dzień 345 · List do Filipian 1-4Jak doświadczyć radościList do Filipian, napisany z więzienia, i Boży pokój zamiast zamartwiania się.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).