Księga Nehemiasza: o czym jest, streszczenie i wnioski

Księga Nehemiasza to opowieść o odbudowie Jerozolimy po powrocie z niewoli babilońskiej: najpierw o stawianiu miejskich murów, a potem o odbudowie samych ludzi, którym trzeba było przypomnieć, kim są przed Bogiem. Jeśli pytasz, o czym jest księga Nehemiasza, to odpowiem krótko: o zwykłym człowieku, który zobaczył coś, czego nie dało się znieść, i zamiast wzruszyć ramionami, zabrał się do roboty, modląc się przy tym niemal bez przerwy.

O czym jest księga Nehemiasza?

Kiedy zaczyna się ta historia, świątynia w Jerozolimie już stoi, ale miasto wokół niej wciąż leży w gruzach. Mieszkańcy są biedni, mury są zburzone, a bramy spalone, więc tak naprawdę nic ich nie chroni. Nehemiasz słyszy o tym na dworze króla, daleko od domu, i ta wiadomość dosłownie go załamuje. Ostatecznie wraca do Jerozolimy i w zaledwie 52 dni odbudowuje mur Ne 6,15. Ale to jest dopiero połowa księgi, bo druga połowa pokazuje, że sam mur niczego jeszcze nie załatwia: ludzie, którzy za nim mieszkają, muszą na nowo usłyszeć Boże Słowo i pozwolić, żeby ich zmieniło.

Księga ma 13 rozdziałów i zaczyna się od słów „Słowa Nehemiasza, syna Chakaliasza” Ne 1,1. Wiele fragmentów jest napisanych w pierwszej osobie, więc czyta się ją trochę jak dziennik, w którym widać, kiedy Nehemiasz się boi, kiedy się złości i kiedy w środku zdania przerywa opowieść krótką modlitwą. Tradycja łączy ją z Księgą Ezdrasza, bo w tradycyjnym kanonie hebrajskim to jedna księga, a razem opowiadają o powrocie ludu do ziemi i o odbudowie świątyni, miasta i całej wspólnoty.

Księga Nehemiasza: streszczenie

1. Nehemiasz i jego misja (rozdziały 1-2). Podczaszy króla słyszy, że Jerozolima wciąż jest w ruinie Ne 1,3, więc płacze, pości i się modli. Potem szczerze mówi królowi, co go gnębi, i dostaje zgodę na wyjazd Ne 2,5.
2. Odbudowa murów (rozdziały 3-6). Nehemiasz zachęca ludzi do pracy Ne 2,17-18 i każda rodzina buduje swój odcinek muru. Przeciwnicy najpierw się naśmiewają, a potem knują zbrojny atak, ale mur mimo to staje Ne 6,15.
3. Lista tych, którzy wrócili (rozdział 7). Miasto jest duże, ale pustawe, więc Nehemiasz spisuje ludzi według rodów Ne 7,5.
4. Czytanie Prawa i odnowienie przymierza (rozdziały 8-10). Ezdrasz czyta ludowi Boże Prawo, ludzie płaczą i się radują, obchodzą święto szałasów i na nowo zobowiązują się do życia według Prawa Ne 8,17.
5. Zasiedlenie miasta i ostatnie porządki (rozdziały 11-13). Jedna dziesiąta ludu zamieszkuje w Jerozolimie Ne 11,1, odbywa się radosne poświęcenie muru, a Nehemiasz po powrocie od króla widzi, że część ludzi znów zeszła z drogi, i próbuje to naprawić Ne 13,14.

Nehemiasz: podczaszy, nie kapłan

To, co mnie w Nehemiaszu najbardziej zachwyca, to fakt, że nie jest on ani kapłanem, ani prorokiem. Był podczaszym króla, czyli kimś, kto na co dzień podawał władcy napoje, i dla mnie to jest bardzo dobra wiadomość. W odcinku Niezwykła misja zwykłego człowieka opowiadam, że kiedy zacząłem iść za Jezusem, wydawało mi się, że służba Bogu to praca w jakiejś wspólnocie albo gdzieś przy Kościele. Tymczasem Nehemiasz pokazuje, że Bóg może nas prowadzić także przez to, co robimy zwyczajnie, na co dzień.

Podczaszy próbował wina, zanim podał je królowi, więc ryzykował życiem, ale jednocześnie cieszył się ogromnym zaufaniem władcy. Gdyby Nehemiasz nie był tak blisko króla, nie miałby nawet jak poprosić o zgodę na odbudowę miasta. Księga Przysłów mówi: „Widzisz człowieka pilnego w swoich sprawach? On będzie stał przed królami, nie będzie stał przed podłymi” Prz 22,29. Podobnie św. Paweł zachęca w Liście do Kolosan, żeby wszystko robić z serca, jak dla Pana, a nie dla ludzi Kol 3,23-24.

A skąd Nehemiasz wiedział, co ma robić? Na pewno nie z żadnej wizji, bo poruszyło go po prostu coś, co go zwyczajnie bolało:

A gdy usłyszałem te słowa, usiadłem, płakałem i smuciłem się przez [kilka] dni, pościłem i modliłem się przed Bogiem niebios.

Ne 1,4

Nazywam to świętym oburzeniem, czyli takim poczuciem, że „tak nie może być”. To, co nie daje ci spokoju w twojej okolicy czy w twoim środowisku, często pokazuje, do czego Bóg cię woła. Zauważ też, że w swojej modlitwie Nehemiasz powołuje się na Boże obietnice Ne 1,9, a to znaczy, że dobrze jest znać Pismo Święte, żeby w trudnej chwili mieć się na czym oprzeć.

Odbudowa murów Jerozolimy i opór przeciwników

Gdy tylko prace ruszyły, od razu pojawili się ludzie, którym to się nie podobało. Najpierw były szyderstwa w stylu „Czy buntujecie się przeciw królowi?” Ne 2,19, a potem groźby i plany zbrojnego ataku Ne 4,7-8. W odcinku Jak obronić swoje powołanie mówię, że jeśli robisz coś wartościowego w Bożych oczach, to opór na pewno się pojawi, a pytanie jest tylko takie, czy się na niego przygotujesz.

Nehemiasz się nie wycofał, ale też nie był naiwny, bo modlił się i jednocześnie wystawił straż:

Ci, którzy odbudowywali mur, i ci, którzy dźwigali ciężar, i ci, którzy go nakładali, każdy z nich jedną ręką pracował, a w drugiej trzymał broń.

Ne 4,17

Jedna ręka przy budowie, a druga przy mieczu. Chodzi o to, żeby jeszcze w zapale początku zastanowić się, co zrobię, kiedy opadnę z sił, kiedy ktoś zacznie się ze mnie śmiać albo kiedy nie dostanę wsparcia, na które liczyłem. Najlepiej przygotowuje na to bliskość z Bogiem, a Nehemiasz modli się tu właściwie na okrągło, nawet w pół zdania: „Wzmocnij moje ręce” Ne 6,9.

Rodowody: po co mi lista imion

Rozdział 7 jest zmorą każdego, kto czyta Biblię od deski do deski, bo to długa lista imion i liczb. W odcinku Jak zrozumieć znaczenie rodowodów w Biblii przyznaję, że sam takie fragmenty raczej przelatuję wzrokiem, ale warto zostać czujnym. Ta lista jest przejściem między dwiema częściami księgi: mur już stoi, a teraz trzeba pokazać ludziom, kim są. Dla tych, którzy wrócili z niewoli, była dowodem na to, że Bóg o nich nie zapomniał i że Jego przymierze wciąż trwa.

Jedna rodzina ma tam prawie cztery tysiące potomków, a inna czterdziestu kilku, i obie są wymienione z tą samą starannością. Liczy się więc nie wielkość, tylko to, że każdy jest częścią Bożego planu. Ja myślę wtedy o ludziach, dzięki którym sam zacząłem naprawdę wierzyć, a jednym z nich był kolega ze szkoły mojego taty, którego poznałem w liceum.

Ezdrasz czyta Prawo: radość Pana jest waszą siłą

Kiedy mury już stoją, przychodzi czas na odbudowę ludzi. Cały lud zbiera się na placu przed Bramą Wodną, a Ezdrasz czyta Prawo od rana aż do południa Ne 8,1-3. I bardzo ważne jest to, w jaki sposób to robiono:

Czytali więc z księgi Prawa Bożego wyraźnie i wyjaśniali znaczenie tak, żeby zrozumiano to, co czytali.

Ne 8,8

Nie chodziło o to, żeby ludzie coś tam usłyszeli, tylko o to, żeby naprawdę zrozumieli. W odcinku Zaniedbany sposób czytania Biblii mówię, że w niedzielę na Mszy słyszymy czytania, ale myśli bardzo łatwo odpływają gdzie indziej i rzadko ktoś nam to na spokojnie wyjaśnia. Pismo Święte powstało we wspólnocie, dla grupy ludzi, którzy dzielili jedną wiarę. Czytane razem łatwiej zmienia życie, bo kiedy czytam sam, to nikt mnie z tego nie rozliczy. I przyznaję, że sam mam tu sporo do nadrobienia.

Ludzie na placu płakali, bo zobaczyli, jak daleko ich życie jest od tego, co właśnie usłyszeli. I wtedy pada najsłynniejsze zdanie tej księgi:

Dzień ten jest bowiem święty dla naszego PANA. Dlatego nie smućcie się, gdyż radość PANA jest waszą siłą.

Ne 8,10

Bóg nie daje nam swojego słowa po to, żeby nas zdołować, tylko po to, żeby nas przemienić. Smutek z powodu własnych błędów jest dobry, jeśli prowadzi do zmiany, bo wtedy z czasem zamienia się w radość.

Co dzieje się po czytaniu Prawa

W odcinku Po czym widać, że rozumiemy Boże Słowo zwracam uwagę, że zrozumienie widać po działaniu. Następnego dnia przywódcy rodów chcą jeszcze dokładniej poznać Prawo i znajdują w nim przepis o święcie szałasów. Od razu robią z niego prawdziwe święto i budują szałasy na dachach, dziedzińcach i placach, a Pismo dodaje, że od czasów Jozuego nikt tego tak nie obchodził Ne 8,17. Wynika z tego dla mnie, że jedno przeczytanie Biblii nie wystarczy, bo każde kolejne odkrywa coś, co wcześniej umykało.

Księga kończy się bez happy endu. W rozdziale 13 Nehemiasz wraca z podróży do króla i znów widzi rzeczy do naprawienia, takie jak zaniedbana służba w świątyni czy handel w szabat. Znów widzimy też ostre reakcje Nehemiasza, który nie przebiera w środkach, i warto czytać je jako opis jego temperamentu, a nie jako wzór do naśladowania. Najbardziej wzruszają mnie jednak jego krótkie modlitwy, takie jak „Wspomnij na mnie, mój Boże, ku [memu] dobru” Ne 5,19. Droga za Bogiem po tej stronie wieczności po prostu nie ma mety, bo wciąż odkrywamy, co jeszcze możemy w sobie zmienić.

Zorobabel, Ezdrasz i Nehemiasz: trzech liderów

W ostatnim odcinku o tej księdze, Jak wywierać dobry wpływ na swoje otoczenie, podsumowuję razem Księgę Ezdrasza i Księgę Nehemiasza. Powrotem z niewoli kierowało trzech ludzi: Zorobabel zaczął odbudowę świątyni, Ezdrasz uczył lud Słowa Bożego, a Nehemiasz odbudował miasto. Każdy z nich dokładał coś do tego, co zrobił jego poprzednik, a przy tym byli zupełnie różni: Zorobabel pisał listy i czekał na pozwolenia, Ezdrasz modlił się i czytał Biblię, a Nehemiasz był prawdziwym narwańcem pełnym pasji.

Dla mnie liderem jest po prostu ten, kto daje dobry przykład, za którym inni mogą pójść. Opowiadam w odcinku, że tak właśnie mówimy naszej trzyletniej córce: „Ty możesz być tą osobą, która daje dobry przykład”.

Jak czytać księgę Nehemiasza i na co uważać

• Zwróć uwagę na modlitwy. Nehemiasz co chwilę przerywa opowieść krótką prośbą do Boga, na przykład „Pamiętaj mnie za to, mój Boże” Ne 13,22, i właśnie te modlitwy są kluczem do całej księgi.
• Pamiętaj, że to historia ludzi, a nie bohaterów bez skazy. Nehemiasz bywa zapalczywy, a księga uczciwie pokazuje, że nawet po wielkim odnowieniu przymierza ludzie znów się potykają.
• Patrz na całość. Księga zamyka historię Izraela w Starym Testamencie, ale zostawia niedosyt, bo obietnice proroków jeszcze się nie spełniły, a odpowiedź na to przyniesie dopiero Nowy Testament.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Twoja praca może być częścią twojego powołania. Nehemiasz nie był duchownym, a mimo to jego codzienna robota przygotowała go do misji, dlatego rób to, co robisz, rzetelnie, jak dla Pana.

Zapytaj, co cię oburza. To, co sprawia, że mówisz „tak nie może być”, często wskazuje miejsce, w którym Bóg chce cię użyć.

Przygotuj się na opór. Zanim zapał minie, zastanów się, co zrobisz, kiedy będzie ciężko, a potem zostań blisko Boga i módl się w każdej sytuacji, tak jak Nehemiasz.

Czytaj Słowo z innymi. Znajdź choćby jedną osobę lub rodzinę, z którą możesz od czasu do czasu przeczytać fragment Pisma Świętego i porozmawiać o tym, co z niego wynika dla waszego życia.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać Księgę Nehemiasza razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Nehemiasza: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).