Psalm 51: tekst i interpretacja. Zmiłuj się nade mną, Boże
W tym artykule
Psalm 51 to modlitwa Dawida po największym upadku jego życia: król, który przespał się z żoną swojego żołnierza, a potem doprowadził do jego śmierci, staje przed Bogiem bez wymówek i prosi o miłosierdzie, czyste serce i nowy początek. Od wieków nazywa się go psalmem pokutnym, a w części katolickich wydań Biblii i w liturgii ten sam psalm ma numer 50 i jest znany jako „Miserere”, od pierwszego słowa po łacinie. Mnie w nim najbardziej rusza to, że nie napisał go ktoś, kto oglądał grzech z bezpiecznej odległości i mógł sobie o nim mądrze teoretyzować. Napisał go facet, który sam wszystko zawalił.
Psalm pokutny Dawida: co się wydarzyło, zanim powstał
Psalm sam mówi, kiedy powstał: „Psalm Dawida, gdy do niego przyszedł prorok Natan po tym, jak on wszedł do Batszeby”. Całą historię opisuje 2 Księga Samuela w rozdziałach 11 i 12, i naprawdę warto ją znać, bo bez niej ten psalm brzmi dużo łagodniej, niż powinien, jak ogólna modlitwa kogoś, kto „trochę nabroił”.
Dawid jest wtedy na szczycie: wygrywa wojny, królestwo rośnie i wszystko mu się układa. Na początku roku, w czasie, kiedy królowie zwykli wyjeżdżać na wojnę, wysyła wojsko z Joabem, dowódcą swojej armii, a sam zostaje w Jerozolimie 2 Księga Samuela 11,11 Na początku roku, w czasie, kiedy królowie zwykli wyjeżdżać [na wojnę], Dawid wysłał Joaba wraz ze swoimi sługami oraz cały Izrael. Spustoszyli oni synów Ammona i oblegli Rabbę. Dawid zaś został w Jerozolimie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Pewnego dnia pod wieczór przechadza się po dachu pałacu i widzi kąpiącą się kobietę. Dowiaduje się, że to Batszeba, żona Uriasza Chetyty, czyli jednego z jego własnych żołnierzy, a mimo to posyła po nią. Wkrótce Batszeba daje mu znać, że jest w ciąży 2 Księga Samuela 11,2-52 Pewnego dnia pod wieczór Dawid wstał z łoża i przechadzał się po dachu domu królewskiego. I zobaczył z dachu kąpiącą się kobietę, a kobieta była bardzo piękna. 3 I Dawid posłał, i zapytał o [tę] kobietę. I powiedziano mu: Czy to nie Batszeba, córka Eliama, żona Uriasza Chetyty? 4 Dawid wysłał więc [po nią] posłańców i wziął ją. A gdy przyszła do niego, położył się z nią, gdyż była oczyszczona od swojej nieczystości. Potem wróciła do swego domu. 5 Kobieta ta poczęła, więc posłała, by zawiadomić Dawida: Jestem brzemienna. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
I tutaj Dawid, zamiast się zatrzymać, próbuje wszystko zatuszować. Ściąga Uriasza z frontu i wysyła go do domu, żeby dziecko poszło na jego konto i nikt niczego nie podejrzewał. Uriasz jednak nocuje przy bramie pałacu, bo nie mieści mu się w głowie, że wojsko obozuje w otwartym polu, a on miałby w tym czasie jeść, pić i spać ze swoją żoną 2 Księga Samuela 11,1111 Uriasz odpowiedział Dawidowi: Arka, Izrael i Juda przebywają w namiotach, mój pan Joab i słudzy mojego pana obozują w otwartym polu, a ja miałbym wejść do swojego domu, aby jeść, pić i spać ze swoją żoną? Jak żyjesz i jak żyje twoja dusza, nie uczynię tego. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Wtedy król pisze do Joaba list i wysyła go przez samego Uriasza: „Postawcie Uriasza na czele najbardziej zaciętej bitwy, a potem odstąpcie od niego, aby został trafiony i zginął” 2 Księga Samuela 11,1515 A w liście napisał tak: Postawcie Uriasza na czele najbardziej zaciętej bitwy, a potem odstąpcie od niego, aby został trafiony i zginął. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Uriasz ginie, Dawid bierze Batszebę za żonę i rodzi im się syn. Rozdział kończy się jednym krótkim zdaniem, które mówi wszystko: „Lecz to, co zrobił Dawid, nie podobało się PANU” 2 Księga Samuela 11,2727 Kiedy żałoba przeminęła, Dawid posłał [po nią] i sprowadził ją do swego domu. Została jego żoną i urodziła mu syna. Lecz to, co zrobił Dawid, nie podobało się PANU. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
W odcinku Każdy może tragicznie upaść rozkładam tę historię na części, bo najbardziej przeraża mnie to, jak niewinnie się zaczęła. Dawid nie był tam, gdzie miał być, czyli ze swoim wojskiem, a potem popatrzył chwilę za długo, zamiast po prostu odwrócić głowę. To były same drobiazgi, ale jeden po drugim doprowadziły go do cudzołóstwa i morderstwa. Do takich miejsc nikt nie dochodzi jednym skokiem, tylko małymi krokami.
Potem Bóg posyła do Dawida proroka Natana. Natan opowiada mu historię o bogaczu, który miał mnóstwo owiec, a mimo to zabrał ubogiemu jego jedyną owieczkę, żeby ugościć przybysza. Dawid wpada w gniew i mówi, że ktoś taki zasługuje na śmierć, a wtedy Natan odpowiada: „Ty jesteś tym człowiekiem” 2 Księga Samuela 12,1-71 Wtedy PAN posłał Natana do Dawida. Ten przybył do niego i powiedział: W pewnym mieście było dwóch ludzi, jeden bogaty, a drugi ubogi. 2 Bogaty miał bardzo dużo owiec i wołów. 3 A ubogi nie miał nic oprócz jednej małej owieczki, którą kupił i żywił. Wyrosła przy nim wraz z jego dziećmi, jadła jego chleb i piła z jego kubka, spała na jego łonie i była mu jak córka. 4 I przyszedł gość do tego bogatego, a jemu było żal wziąć ze swoich owiec albo ze swoich wołów, aby przyrządzić [ucztę] dla gościa, który do niego przyszedł. Wziął więc owieczkę tego ubogiego i przyrządził ją dla człowieka, który do niego przyszedł. 5 Wtedy Dawid mocno zapłonął gniewem na tego człowieka i powiedział do Natana: Jak żyje PAN, człowiek, który to uczynił, zasługuje na śmierć; 6 Za owcę wynagrodzi poczwórnie, dlatego że tak uczynił i nie miał litości. 7 Wtedy Natan powiedział do Dawida: Ty jesteś tym człowiekiem. Tak mówi PAN, Bóg Izraela: Ja cię namaściłem, abyś był królem nad Izraelem, i ja cię wybawiłem z rąk Saula; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. I zobacz, co robi Dawid: nie tłumaczy się, nie zwala winy na okoliczności ani na Batszebę, tylko mówi jedno zdanie: „Zgrzeszyłem przeciw PANU” 2 Księga Samuela 12,1313 Wtedy Dawid powiedział do Natana: Zgrzeszyłem przeciw PANU. Natan zaś odpowiedział Dawidowi: PAN też przebaczył ci twój grzech, nie umrzesz. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Psalm 51 to właśnie to samo zdanie, rozpisane na całą modlitwę.
Psalm 51: tekst i interpretacja krok po kroku
„Zmiłuj się nade mną, Boże”: bez udawania i bez wymówek
1 Przewodnikowi chóru. Psalm Dawida, gdy do niego przyszedł prorok Natan po tym, jak on wszedł do Batszeby. Zmiłuj się nade mną, Boże, według twojego miłosierdzia; według twojej wielkiej litości zgładź moje występki.
2 Obmyj mnie zupełnie z mojej nieprawości i oczyść mnie z mego grzechu.
3 Uznaję bowiem moje występki, a mój grzech zawsze jest przede mną.
4 Przeciw tobie, tobie samemu, zgrzeszyłem i zło uczyniłem na twoich oczach, abyś okazał się sprawiedliwy w swoich słowach i czysty w swoim sądzie.
5 Oto zostałem zrodzony w nieprawości i w grzechu poczęła mnie moja matka.
6 Oto miłujesz prawdę wewnętrzną i w głębi serca dasz mi poznać mądrość.
Księga Psalmów 511 Przewodnikowi chóru. Psalm Dawida, gdy do niego przyszedł prorok Natan po tym, jak on wszedł do Batszeby. Zmiłuj się nade mną, Boże, według twojego miłosierdzia; według twojej wielkiej litości zgładź moje występki. 2 Obmyj mnie zupełnie z mojej nieprawości i oczyść mnie z mego grzechu. 3 Uznaję bowiem moje występki, a mój grzech zawsze jest przede mną. 4 Przeciw tobie, tobie samemu, zgrzeszyłem i zło uczyniłem na twoich oczach, abyś okazał się sprawiedliwy w swoich słowach i czysty w swoim sądzie. (początek rozdziału)Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, przekład: Uwspółcześniona Biblia Gdańska. W Biblii, którą masz w domu, słowa mogą brzmieć trochę inaczej, a numery wersetów mogą być przesunięte.
Zwróć uwagę, od czego Dawid zaczyna. Nie zaczyna od tłumaczenia się ani od listy swoich zasług, choć jako król, który pokonał Goliata i wygrał tyle wojen, miałby co wymieniać. Zaczyna od tego, jaki jest Bóg: „według twojego miłosierdzia”, „według twojej wielkiej litości”. Czyli całą swoją nadzieję opiera na Bożym charakterze, a nie na własnym.
Potem pada zdanie, które znam aż za dobrze: „mój grzech zawsze jest przede mną”. Kiedy coś brutalnie schrzanię, a moja żona zaczyna mi tłumaczyć, co dokładnie poszło nie tak, mam ochotę powiedzieć: wiem, wiem, głupi nie jestem. Bo my zwykle doskonale wiemy, co zrobiliśmy, i nikt nie musi nam tego wykładać. Pytanie brzmi raczej, co z tą wiedzą robimy: czy chowamy ją coraz głębiej, czy wyciągamy ją na wierzch.
Dawid ją wyciąga. Nie udaje, że nic się nie stało, nie spoufala się z Bogiem w stylu „no przecież mnie znasz” i nie liczy na specjalne względy dlatego, że jest królem. Wie, że Bóg miłuje „prawdę wewnętrzną”, czyli tę z samego dna duszy, którą najtrudniej wypowiedzieć na głos. I wiem, że słowa „Przeciw tobie, tobie samemu, zgrzeszyłem” mogą brzmieć tak, jakby Dawid zapomniał o Uriaszu, ale to nieprawda, bo kilka wersetów dalej prosi o uwolnienie od winy za przelanie krwi. On po prostu zrozumiał to, co usłyszał od Natana: krzywdząc człowieka, wzgardził samym Bogiem 2 Księga Samuela 12,9-109 Dlaczego wzgardziłeś słowem PANA, czyniąc to zło w jego oczach? Zabiłeś mieczem Uriasza Chetytę, a jego żonę wziąłeś sobie za żonę, jego zaś zabiłeś mieczem synów Ammona. 10 Teraz więc miecz nigdy nie odstąpi od twojego domu, ponieważ wzgardziłeś mną i wziąłeś żonę Uriasza Chetyty, by była twoją żoną. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Opowiadam o tym w odcinku Jak wstać po największym upadku, w którym czytam ten psalm w całości.
„Stwórz we mnie serce czyste”: prośba o coś, czego sam nie zrobię
7 Oczyść mnie hizopem, a będę oczyszczony; obmyj mnie, a stanę się bielszy od śniegu.
8 Daj mi usłyszeć radość i wesele; niech się rozradują kości, które skruszyłeś.
9 Odwróć swe oblicze od moich grzechów i zgładź wszystkie moje nieprawości.
10 Stwórz we mnie serce czyste, o Boże, i odnów we mnie ducha prawego.
11 Nie odrzucaj mnie sprzed twego oblicza i nie odbieraj mi swego Ducha Świętego.
12 Przywróć mi radość twego zbawienia i wesprzyj mnie duchem ochoczym.
Hizop to niewielka roślina, której gałązkami w Prawie Mojżesza kropiono przy obrzędach oczyszczenia Księga Liczb 19,1818 Człowiek czysty weźmie hizop, zmoczy go w tej wodzie i pokropi namiot oraz wszystkie naczynia i wszystkich ludzi, którzy tam byli, także tego, który dotknął kości lub zabitego, lub zmarłego, lub grobu. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, więc Dawid sięga tu po obraz, który każdy Izraelita doskonale znał. A „bielszy od śniegu” wraca potem u Izajasza: „Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją” Księga Izajasza 1,1818 Chodźcie teraz, a rozsądźmy, mówi PAN: Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją; choćby były czerwone jak karmazyn, staną się [białe] jak wełna. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Zobacz też, że Dawid nie prosi: pomóż mi się poprawić. Prosi: stwórz. To jest to samo słowo, które pada w pierwszym zdaniu Biblii: „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” Księga Rodzaju 1,11 Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. A stwarzać, czyli robić coś z niczego, potrafi tylko Bóg. I dalej Dawid prosi: odnów we mnie ducha prawego. Odnów, bo dobrze wie, że tej prawości już w nim nie ma i sam jej sobie nie wyprodukuje.
My w takich chwilach kombinujemy zwykle inaczej. Myślimy sobie: dobra, zgrzeszyłem, to teraz jakoś to odpracuję, będę się więcej modlił, częściej chodził do kościoła, czegoś sobie odmówię. Same w sobie to są dobre rzeczy, tyle że jako zapłata za winę po prostu nie działają, bo sami nie jesteśmy w stanie się oczyścić. Dlatego Dawid nie obiecuje Bogu, że sam się wybieli, tylko prosi: obmyj mnie.
Ta prośba ma zresztą w Biblii swój ciąg dalszy. Kilka wieków później, u proroka Ezechiela, Bóg obiecuje: „I dam wam nowe serce, i włożę nowego ducha do waszego wnętrza” Księga Ezechiela 36,2626 I dam wam nowe serce, i włożę nowego ducha do waszego wnętrza. Wyjmę serce kamienne z waszego ciała, a dam wam serce mięsiste. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Dawid modlił się w ten sposób na długo przed krzyżem, a my wiemy już, ile to przebaczenie kosztowało: Jezus wziął na siebie każdą naszą winę, i tę dużą, i tę małą.
Serce skruszone zamiast ofiar
13 [Wtedy] będę nauczał przestępców twoich dróg i grzesznicy nawrócą się do ciebie.
14 Uwolnij mnie od winy [za przelanie] krwi, o Boże, Boże mego zbawienia, a mój język będzie wysławiał twoją sprawiedliwość.
15 Panie, otwórz moje wargi, a moje usta będą głosić twoją chwałę.
16 Ty bowiem nie pragniesz ofiar, choćbym ci je dał, ani nie przyjmiesz całopalenia.
17 Ofiary dla Boga [to] duch skruszony; sercem skruszonym i zgnębionym nie wzgardzisz, o Boże!
Dawid był królem i mógł złożyć dowolną ofiarę, choćby całe stado. A mimo to mówi wprost, że nie tego Bóg pragnie, bo „sercem skruszonym i zgnębionym nie wzgardzisz, o Boże!”. Kiedy ktoś naprawdę przegnie, my zwykle myślimy: należało mu się, niech teraz zapłaci. Bóg patrzy inaczej i pokazuje, jak niewiele trzeba, żeby do Niego wrócić, pod warunkiem, że wracam naprawdę, ze złamanym sercem, a nie z dobrze odegraną skruchą.
Łatwo też przeoczyć, że Dawid wcale nie skreśla siebie na przyszłość. Mówi: „będę nauczał przestępców twoich dróg i grzesznicy nawrócą się do ciebie”. Czyli człowiek, któremu wiele przebaczono, ma coś ważnego do powiedzenia innym, i to nie jako ten z czystym kontem, tylko jako ten, który na własnej skórze przekonał się, jak miłosierny jest Bóg.
Mury Jeruzalem: mój grzech dotyka też innych
18 Okaż dobroć Syjonowi według twego upodobania; odbuduj mury Jeruzalem.
19 Wtedy przyjmiesz ofiary sprawiedliwości, ofiary ogniste i całopalenia; wtedy będą składać cielce na twoim ołtarzu.
Końcówka wygląda trochę jak z innej bajki, bo nagle pojawia się Syjon, mury i ołtarz. Ja czytam ją tak: Dawid jest królem, więc jego grzech nie został w czterech ścianach pałacu, tylko uderzył w jego rodzinę, w wojsko i w całe królestwo. Dlatego modlitwa, która zaczęła się od „zmiłuj się nade mną”, kończy się prośbą za innych. I zauważ, że ofiary wracają dopiero tutaj, czyli kolejność jest jasna: najpierw skruszone serce, a dopiero potem ołtarz.
Przebaczenie nie kasuje konsekwencji
Natan odpowiada Dawidowi od razu: „PAN też przebaczył ci twój grzech, nie umrzesz”. Wystarczyło jedno szczere zdanie i jest przebaczenie. Ale w tej samej rozmowie pada też zapowiedź, że miecz nie odstąpi od domu Dawida, i dalsze rozdziały niestety to potwierdzają: umiera dziecko, a potem zaczyna się dramat jego dorosłych dzieci, który ciągnie się aż po bunt Absaloma, jego własnego syna. Opowiadam o tym w odcinku Upadłe królestwo.
Psalm 51 nie jest więc formułką, po której wszystko magicznie wraca na swoje miejsce. Bóg naprawdę przebacza i naprawdę odnawia relację, ale skutki naszych decyzji często zostają i trzeba je jakoś unieść. Jest też druga strona tej historii: Bóg wybaczył Dawidowi, a Dawidowi pewnie dużo trudniej było wybaczyć samemu sobie. Jeśli to znasz z własnego życia, to ten psalm jest także dla ciebie.
Co z tego dla mnie dzisiaj: jak wrócić do Boga po upadku
Prawdopodobnie nikt z nas nie był w sytuacji tak ekstremalnej jak Dawid, ale wystarczy dużo mniej, żeby pomyśleć: z czym ja mam teraz wyskoczyć do Boga, skoro dobrze wiem, jaki jestem. Psalm 51 odpowiada na to bardzo konkretnie: dopóki oddychasz, nie jesteś w miejscu, z którego nie da się wrócić. A jak wracać? Od Dawida biorę kilka prostych kroków.
- Nie czekaj. W Psalmie 32 Dawid opisuje, jak to jest milczeć o swoim grzechu: „Gdy milczałem, moje kości schły od moich całodziennych narzekań” Księga Psalmów 321 Psalm Dawida. Pieśń pouczająca. Błogosławiony [ten], komu przebaczono występek, komu grzech zakryto. 2 Błogosławiony człowiek, któremu PAN nie poczytuje nieprawości i w którego duchu nie ma podstępu. 3 Gdy milczałem, moje kości schły od moich całodziennych narzekań. 4 We dnie i w nocy bowiem ciążyła na mnie twoja ręka, usychałem jak podczas letniej suszy. Sela. (początek rozdziału)Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Czyli ukrywana wina przygniata człowieka nawet fizycznie, a ulga przychodzi dopiero wtedy, gdy przestaje się ją chować. Mówię o tym w odcinku Jak skutecznie poradzić sobie z grzechem.
- Nazwij rzecz po imieniu. Bez „tak wyszło” i bez „każdy by tak zrobił”, bo Boga i tak nie zaskoczysz, On dobrze wie, na co nas stać. Bardzo pomaga tu prosty, codzienny rachunek sumienia, czyli kilka minut wieczorem, żeby drobne sprawy nie zdążyły urosnąć w coś dużego.
- Nie próbuj odpracować. Syn marnotrawny wraca z gotowym planem: zatrudnię się u ojca jako najemnik i jakoś to spłacę Ewangelia św. Łukasza 15,1919 I nie jestem już godny nazywać się twoim synem. Zrób ze mnie jednego ze swoich najemników. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Tymczasem ojciec widzi go z daleka, podbiega, rzuca mu się na szyję i nawet nie daje mu dokończyć przemowy Ewangelia św. Łukasza 15,2020 Wtedy wstał i poszedł do swego ojca. A gdy był jeszcze daleko, zobaczył go jego ojciec i użalił się [nad nim], a podbiegłszy, rzucił mu się na szyję i ucałował go. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Rozkładam tę przypowieść w odcinku Historia dwóch braci.
- Pomódl się tym psalmem. Kiedy brakuje ci własnych słów, weź słowa Dawida, choćby samo „Stwórz we mnie serce czyste”, i czytaj je powoli, a tam, gdzie on mówi o swoim grzechu, pomyśl o swoim. Jeśli jesteś katolikiem, Psalm 51 dobrze sprawdza się też jako przygotowanie do spowiedzi.
Ten psalm zmienia też to, jak patrzę na innych ludzi. Bardzo łatwo pomyśleć o kimś: no, ten to już naprawdę przegiął. Tymczasem św. Paweł pisze w Liście do Rzymian: „Wszyscy bowiem zgrzeszyli i są pozbawieni chwały Boga” List do Rzymian 3,2323 Wszyscy bowiem zgrzeszyli i są pozbawieni chwały Boga; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Czyli nie ma lepszych i gorszych, jest jedna droga powrotu, ta sama dla każdego.
Posłuchaj w podcaście
Jak wstać po największym upadkuCzytam Psalm 51 w całości i mówię, jak wrócić do Boga, kiedy wydaje się, że drogi powrotu już nie ma.
Każdy może tragicznie upaśćDawid, Batszeba i Uriasz, czyli jak drobne decyzje krok po kroku prowadzą do tragedii.
Upadłe królestwoDawid dostał przebaczenie, ale konsekwencje dopiero się zaczynają. Uwaga: to trudna historia, także o przemocy seksualnej.
Jak skutecznie poradzić sobie z grzechemPsalm 32: czym jest grzech, dlaczego ukrywany przygniata i co się dzieje, gdy się do niego przyznajemy.Psalm 51 czyta się zupełnie inaczej, kiedy zna się całą historię Dawida, czyli pasterza, który został królem, a potem upadł i wrócił. Jeśli chcesz przeczytać całe Pismo Święte, po kawałku dziennie i z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.
Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).

