Jak poradzić sobie z trudnymi fragmentami w Biblii

Ten dzień w minutę
Nie masz teraz czasu na cały odcinek? Najważniejsza myśl w krótkim wideo.
Przeczytaj wstęp do księgi: Księga Powtórzonego Prawa
W skrócie
Dzisiaj zamiast omawiać konkretny fragment, opowiadam o tym, jak sam radzę sobie z trudnymi miejscami w Biblii. Mówię uczciwie, że często po prostu nie wiem i że dobrze mi z tym. Dzielę się też osobistym doświadczeniem: najpierw była moja decyzja, żeby zaufać Jezusowi, a dopiero potem czytanie Pisma Świętego.
Najważniejsze myśli
Nie wszystko muszę rozumieć
W Biblii jest masa fragmentów, których nie ogarniamy, i mogę spokojnie powiedzieć „nie wiem”, a jednocześnie wciąż szukać lekcji, które z nich płyną.
Najpierw wiara, potem czytanie
Jacek najpierw zaufał Jezusowi, a dopiero potem naprawdę zaczął czytać Biblię, i dzięki temu trudne fragmenty nie przeszkadzają mu w wierze.
Wiara zaczęła się od Jezusa
Pierwsi chrześcijanie nie mieli jeszcze Nowego Testamentu, tylko opierali się na tym, że Jezus żył, umarł i zmartwychwstał. Biblia pomaga nam Go lepiej poznawać.
Biblia to spotkanie z osobą
Biblia nie jest listą zasad do odhaczania, tylko drogą do poznawania Boga. Warto też rozmawiać o niej z ludźmi, którzy znają ją lepiej od nas.
Z odcinka
Biblia powinna dla nas być spotkaniem z osobą.
Nie wszystko rozumiem koniecznie, co w Biblii jest napisane.
Czuję się całkiem komfortowo z tym, że powiedzieć: kurczę, nie wiem.
Fragmenty, o których mowa w odcinku
- Księga Rodzaju 71 Potem PAN powiedział do Noego: Wejdź ty wraz z całym twoim domem do arki, gdyż widziałem cię, że jesteś sprawiedliwy przede mną w tym pokoleniu. 2 Z każdego zwierzęcia czystego weź sobie po siedem par, samca i samicę jego; ale ze zwierząt nieczystych – po [jednej] parze, samca i samicę jego. 3 Także z ptactwa niebieskiego po siedem par, samca i samicę, aby zachować przy życiu ich potomstwo na całej powierzchni ziemi. 4 Pozostaje bowiem jeszcze siedem dni, a [potem] spuszczę deszcz na ziemię, na czterdzieści dni i czterdzieści nocy, i zgładzę z powierzchni ziemi wszelkie stworzenie, które uczyniłem. (początek rozdziału)Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Potop to przykład trudnej historii, która rodzi pytania, na przykład czy rozumieć ją dosłownie i co z niej wynika dla nas.
- Dzieje Apostolskie 9,22 I prosił go o listy do synagog w Damaszku, aby [mógł], jeśliby znalazł tam zwolenników tej drogi, zarówno mężczyzn, jak i kobiety, przyprowadzić ich związanych do Jerozolimy. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Pierwsi chrześcijanie byli nazywani wyznawcami „Drogi”, a ich wiara zaczęła się od Jezusa, a nie od Nowego Testamentu.
- Dzieje Apostolskie 17,10-1210 Zaraz w nocy bracia wysłali Pawła i Sylasa do Berei. Kiedy tam przybyli, weszli do synagogi żydowskiej. 11 Ci byli szlachetniejsi od tych w Tesalonice, gdyż przyjęli słowo [Boże] z całą gotowością i codziennie badali Pisma, czy tak się sprawy mają. 12 Wielu więc z nich uwierzyło, również niemało wpływowych greckich kobiet i mężczyzn. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Mieszkańcy Berei sprawdzali w Pismach, czy to, co mówił Paweł, jest prawdą, i tak właśnie wyglądało badanie Pism.
Kliknij odnośnik, żeby przeczytać fragment.
Gdzie jeszcze w Biblii wraca ten temat
- 1 List do Koryntian 15,3-83 Najpierw bowiem przekazałem wam to, co i ja otrzymałem, że Chrystus umarł za nasze grzechy, zgodnie z Pismem; 4 Że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem; 5 I że ukazał się Kefasowi, a potem tym dwunastu. 6 Potem ukazał się więcej niż pięciuset braciom naraz, z których większość żyje aż dotąd, a niektórzy zasnęli. 7 Potem ukazał się Jakubowi, potem wszystkim apostołom. 8 A ostatniemu ze wszystkich ukazał się i mnie, jak poronionemu płodowi. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Paweł streszcza fundament wiary chrześcijan: Chrystus umarł, został pogrzebany i zmartwychwstał. To wszystko działo się, zanim spisano Nowy Testament.
- Ewangelia św. Jana 20,30-3130 I wiele innych cudów uczynił Jezus na oczach swoich uczniów, które nie są napisane w tej księdze. 31 Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Jan pisze, że spisał to wszystko po to, żebyśmy uwierzyli, że Jezus jest Chrystusem, i mieli życie w Jego imię.
- Ewangelia św. Jana 5,39-4039 Badajcie Pisma; sądzicie bowiem, że w nich macie życie wieczne, a one dają świadectwo o mnie. 40 A jednak nie chcecie przyjść do mnie, aby mieć życie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska Jezus mówi, że Pisma świadczą o Nim, ale ludzie nie chcą przyjść do Niego, żeby mieć życie, a to pokazuje, że Pisma prowadzą do osoby.
Do przemyślenia
- Który fragment Biblii najbardziej mnie dziś zniechęca i z kim mogę o nim porozmawiać?
- Czy moja wiara opiera się tylko na tym, co wiem, czy także na tym, czego doświadczam w relacji z Bogiem?
Powiązane odcinki
trudne fragmenty Biblii wiara i Biblia zmartwychwstanie relacja z Bogiem szczerość wobec Boga czytanie Pisma Świętego
Fragmenty Biblii w dymkach pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0). W podcaście czytam z innego przekładu. Tutaj korzystamy z UBG, bo jej licencja pozwala swobodnie udostępniać tekst.
Transkrypcja odcinka
Zapis powstał automatycznie i może zawierać drobne błędy. Najważniejsze zdania są wyróżnione, a podkreślone miejsca otwierają fragment Biblii, o którym mowa.
Cześć, z tej strony Jacek słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 65 i czytamy Księgę Powtórzonego Prawa, rozdziały od 21 do 23. I dzisiejszy podcast wyjątkowo chciałbym, żeby był trochę inny niż zazwyczaj, przez to, że nie chciałbym, żeby to był podcast bardzo bezpośrednio związany z tym, co dzisiaj czytamy. Bo ogólnie jesteśmy w Księdze Powtórzonego Prawa, gdzie mamy masę praw i tak naprawdę masę fragmentów jednocześnie, które są dla nas czasami trudne do zrozumienia. I uwierzcie mi, jeżeli chcecie przeczytać Biblię od początku do końca, to będziecie mieli jeszcze więcej fragmentów, które będą jeszcze trudniejsze do zrozumienia i będziecie się zastanawiać, dlaczego one w ogóle w Biblii się znajdują i co ja takiego mam z nimi zrobić.
I często jest tak, że z powodu właśnie tych trudnych fragmentów, tych fragmentów, które są dla nas niezrozumiałe, niektórzy odrzucają chrześcijaństwo, no bo jeżeli w Biblii jest napisane coś tam takiego, no to mi się to nie podoba. Albo jak ktoś może wierzyć, że cokolwiek. Tutaj szczególnie Stary Testament jest świetnym źródłem historii, które są czasami takie, że wiecie, czytamy i myślimy: dobra, ale Księga Rodzaju 71 Potem PAN powiedział do Noego: Wejdź ty wraz z całym twoim domem do arki, gdyż widziałem cię, że jesteś sprawiedliwy przede mną w tym pokoleniu. 2 Z każdego zwierzęcia czystego weź sobie po siedem par, samca i samicę jego; ale ze zwierząt nieczystych – po [jednej] parze, samca i samicę jego. 3 Także z ptactwa niebieskiego po siedem par, samca i samicę, aby zachować przy życiu ich potomstwo na całej powierzchni ziemi. 4 Pozostaje bowiem jeszcze siedem dni, a [potem] spuszczę deszcz na ziemię, na czterdzieści dni i czterdzieści nocy, i zgładzę z powierzchni ziemi wszelkie stworzenie, które uczyniłem. (początek rozdziału)Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska? Czy to on był, czy nie był? Czy naprawdę mamy w to wierzyć dosłownie, czy nie?
Jaki to ma wpływ tak naprawdę na nas? No wiecie, jest masa takich rzeczy, które nie są proste do tego, żeby je ogarnąć. I teraz tak, chciałbym, żebyśmy dzisiaj porozmawiali chwilę o tym, w jaki sposób to wygląda u mnie, bo Biblię czytam już od kilkunastu lat i nie będę ukrywał, że moja pierwsza lektura to domyślam się, że to był w ogóle jakiś cyrk, jeśli chodzi o to, co ja rozumiałem, że tam gdzie niegdzie jest napisane. Niekoniecznie już wtedy wpływało to jakoś szczególnie na moją wiarę, bo ja tę wiarę chciałem odkrywać. I tu jest jeden bardzo, ale to fundamentalny punkt, jeśli chcemy sensownie podejść do czytania Biblii i do tego, żeby Biblia zrobiła dobry użytek w naszym życiu.
Nasza wiara, nie chciałbym, żeby to zabrzmiało: słuchajcie do końca, bo nie chciałbym być źle zrozumiany, to pewnie będę musiał trochę wytłumaczyć, ale nie chciałbym, żebyśmy patrzyli na Biblię tak, że to niejako Biblia i to, co w niej jest napisane, musi koniecznie być tym, na czym opieramy całkowicie swoją wiarę. I teraz, żeby było jasno, okej, od razu dajcie mi chwilę. Chwilę, już wyjaśniam wam, o co chodzi. Jest tak: będziecie mieli ludzi, którzy będą wam zadawać pytania: czy ty wierzysz w to, czy ty wierzysz w tamto, a jak w Biblii mogło się coś takiego wydarzyć? I przy masie tych fragmentów nie będziemy mieli dlatego pojęcia, co powiedzieć.
Ja często nie wiem, co mam powiedzieć i czuję się całkiem komfortowo z tym, że powiedzieć: kurczę, nie wiem. No nie wiem, jeszcze nie wiem, o co chodzi w tym fragmencie. Nie wiem, dlaczego tutaj akurat ta historia tak się potoczyła, a nie inaczej. Nie wiem, nie wiem. Mogę spróbować dojść do tego, jakie ja lekcje mogę z tego wyciągnąć, ale no nie wiem, nie wiem.
Nie wszystko rozumiem koniecznie, co w Biblii jest napisane. Niemniej jednak Biblia jest dla mnie podstawą wiary, ale wynika to z tego, że zanim w moim życiu pojawiła się Biblia, no właśnie, pojawiła się wiara. Ja tak naprawdę najpierw uwierzyłem, a później zacząłem czytać Biblię. I to była całkiem, ale to całkiem inna lektura. Dlatego właśnie powiedziałem, że jeżeli chcecie zacząć swoją drogę wiary od tego, żeby zrozumieć całą Biblię, to to może być ciężkie, no bo będziecie mieli dosyć późny start, bo prawdopodobnie nigdy nie zrozumiecie wszystkiego, co w Biblii jest napisane.
Niemniej jednak, jeżeli zaczniemy od tego, że zbliżymy się z wiarą do Boga, to jest ogromna szansa na to, że i czytanie Biblii będzie dla nas inne, i też nasza wiara będzie opierała się zarówno na tym, co czytamy, jak i też na naszym realnym doświadczeniu. No bo nie ma nic smutniejszego w tym, że mieć masę chrześcijan, którzy, wiecie, potrafią sypać jakimiś fragmentami z Biblii, a ich życie wygląda dziadowsko, ich życie jest totalnie nieprzemienione, ich życie wygląda tak jak wszystkich innych, a często nawet, nie będę ściemniał, masę ludzi, którzy rzucają i szastają fragmentami z Biblii na prawo i lewo, których życie w ogóle nie wygląda jakkolwiek inspirująco i od takich ludzi to ja czasami uciekam, bo są no dosyć ciężcy w obyciu. Co mamy zrobić, żeby poradzić sobie z trudnymi fragmentami? Zacznijmy od tego, żeby zadbać o naszą wiarę i o nasze doświadczenie Boga, bo w moim życiu było tak, że zanim zacząłem czytać Biblię, tak szczerze, podjąłem decyzję: Boże, jeżeli to, co w tej książce napisane, jest prawdą, Jezu, jeżeli Ty serio żyłeś, zmartwychwstałeś i jesteś w stanie dać nowe życie, to ja chcę to nowe życie. To ja piszę się na Twoje zasady, piszę się na to, co masz przygotowane dla mojego życia, jakkolwiek, nie wiem, z czym to się jeszcze wiąże, ale już nie jako tam, wiecie...
In blanco jest podpisany kwit na moje życie, podpisuję się pod tym, co ty będziesz chciał zapisać na tej karcie mojego życia. No i mam nadzieję, że to będzie sensowna decyzja, ale, ale decyzja jest podjęta i od tego zaczęła się moja droga wiary. Tak naprawdę nie miałem odpowiedzi na wszystkie biblijne pytania, ba, ja dopiero zaczynały się pytania odnośnie różnych fragmentów, odnośnie tego, co w ogóle w Biblii jest napisane, bo ja wcześniej Biblii jakoś szczególnie nie czytałem, pomimo tego, że fragmenty wyrywkowo różne znałem, niektóre nawet znałem bardzo dobrze, bo jak też wspominałem w innych odcinkach, byłem ministrantem, lektorem i dosyć regularnym odwiedzającym mszę, wszelkie msze nabożeństwa i tak dalej. Nie zmienia to jednak tego, że nigdy nie pozwoliłem na to, żeby Boże Słowo tak naprawdę zaczęło w moim życiu działać, dopiero kiedy zacząłem je czytać, tak od początku, ono zaczęło mnie naprawdę, chciałem zabrzmieć tak, wiecie, górnolotnie, ale no tak trochę przemieniać, rzucać wyzwania odnośnie mojego życia, pokazywać mi moje życie z innej perspektywy i odkrywać, w jaki sposób powinienem funkcjonować jako osoba, która podejmuje w swoim życiu decyzję, że chce iść za Jezusem. I co się okazuje?
Tak naprawdę chrześcijaństwo samo w sobie też niekoniecznie miało swój początek w Biblii. No i teraz wiem, że możecie powiedzieć: Ło, ło, ło, Jacuś, ale czekaj, czekaj, no ale jak to, przecież mam Biblię, tak? No wiecie, chodzi mi o to, że pierwsi chrześcijanie, pierwsi ludzie, którzy podejmowali decyzję o tym, że chcą iść za Jezusem, że chcą, żeby On był Panem i Królem ich życia, to byli ludzie, którzy szczególnie ze strony pogańskiej, bo Żydzi mogli kojarzyć Stary Testament i tak naprawdę osoba Jezusa mogła być dla nich łatwiejsza do ogarnięcia, o tyle że mieli oczekiwanie też, oni oczekiwali Mesjasza, oczekiwali tego, że pojawi się ktoś, kto będzie Bożym wysłannikiem, który całkowicie zredefiniuje zasady, gry, zasady życia, pokaże, o co tak naprawdę w wierze chodzi. Znaczy wyobrażenia często też były trochę inne, ale nieważne, w każdym razie kogoś oczekiwali, Żydzi oczekiwali kogoś, poganie nie oczekiwali absolutnie nikogo. I nagle zaczęli pojawiać się chrześcijanie, czy ludzie, którzy byli Dzieje Apostolskie 9,22 I prosił go o listy do synagog w Damaszku, aby [mógł], jeśliby znalazł tam zwolenników tej drogi, zarówno mężczyzn, jak i kobiety, przyprowadzić ich związanych do Jerozolimy. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, i oni zaczęli opowiadać o Jezusie, o tym, że żył, że umarł, że z martwych wstał i tak naprawdę to wiara w zmartwychwstałego Jezusa była tym, co zapoczątkowało chrześcijaństwo, szczególnie...
Ogólnie w pogańskim świecie, bo ci ludzie nie mieli Biblii. Oni, wiecie, oni oczywiście zaczęli gdzieś tam odkrywać Stary Testament i takie fragmenty też zresztą w Biblii się pojawiają, gdzie mamy nagle Dzieje Apostolskie 17,10-1210 Zaraz w nocy bracia wysłali Pawła i Sylasa do Berei. Kiedy tam przybyli, weszli do synagogi żydowskiej. 11 Ci byli szlachetniejsi od tych w Tesalonice, gdyż przyjęli słowo [Boże] z całą gotowością i codziennie badali Pisma, czy tak się sprawy mają. 12 Wielu więc z nich uwierzyło, również niemało wpływowych greckich kobiet i mężczyzn. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, czy tak się sprawy mają, czy nikt tu czasami nie wkręca. Niemniej jednak podstawą ich wiary było wydarzenie, które miało miejsce w Jerozolimie, gdzieś tam w pierwszej połowie pierwszego wieku. I to to wydarzenie dało początek chrześcijaństwu. Przede wszystkim Biblia, czy to, co my znamy jako Nowy Testament, to tak naprawdę jest historia, która dopiero kilkadziesiąt lat później się pojawiła.
Więc o tyle to jest ważne. Chciałbym, żebyśmy zwrócili na to uwagę, że ja wiem, że my często będziemy się zmagać z różnymi fragmentami. Będą fragmenty, które będą dla nas ciężkie i będziemy je sobie starali się może trochę wyjaśniać w tym podcaście. Niemniej jednak zadbajmy o to, żeby zacząć od doświadczenia. Żeby tak naprawdę zacząć od tego, czy hej, czy ja wierzę w to, że faktycznie Jezus żył, umarł i zmartwychwstał i czy ta wiara cokolwiek zmienia w moim życiu.
Nie chodzi mi o to, że ja zaakceptuję fakt, że coś takiego miało miejsce, że taka osoba żyła i dokonała, czego dokonała, tylko czy w związku z tym ja będę chciał tę osobę poznać, będę chciał ją odkryć, będę chciał swoje życie podporządkować Jemu. I nie mówię tak trochę przewrotnie, nie chcę mówić podporządkować życie temu, co w Biblii jest napisane, bo później z tego mogą się czasami robić, wiecie, nam takie hece, w ramach których mówimy, że albo w Starym Testamencie gdzieś tam jest takie prawo i o tych prawach jeszcze będziemy sobie rozmawiać i ty musisz teraz tak żyć. No kurczę, no to wiecie, już trochę się słuchamy, że niekoniecznie chodzi o to, że my te wszystkie prawa, my teraz szczególnie mamy wypełniać. I zresztą najbliższe odcinki chciałbym, żebyśmy trochę też porozmawiali sobie o tych prawach, w jaki sposób my mamy się dzisiaj do nich odnieść. I niech Biblia jak najbardziej pomaga nam poznawać Boga, niech ona będzie tym źródłem, w którym odkrywamy, jaki Bóg jest, jaka jest Jego perspektywa na nasze życie, jak poznać Go lepiej, jak lepiej Mu służyć, jak lepiej służyć przez to innym ludziom.
Ale pamiętajmy o tym, że Biblia nie jest księgą rób to, tego nie rób. Nie, nie, to jest historia, która ma dla nas masę lekcji, z których możemy wyciągać wnioski, ale kiedy jesteśmy uczniami Jezusa, to to, co przede wszystkim nadaje kierunek naszemu życiu, to, co nas napędza, to jest... To jest właśnie osoba zmartwychwstałego Jezusa, który, jak to chrześcijanie wierzą, żyje i działa na świecie, pomimo tego, że czasami tego nie widać. Nie widać głównie dlatego, że czasami może nie być widać ludzi, których w życiu Jezus faktycznie żyje. Nasza wiara powinna mieć źródło w osobie, a Boże Słowo, do którego sięgamy, tak naprawdę może być dla nas fenomenalne i powinno być.
I wiecie, znowu pamiętajcie o tym, że ja nie mówię tego z perspektywy osoby, która zniechęca do czytania Biblii. Ja uważam, że każdy powinien dbać o to, żeby Biblię znać, żeby Biblię poznawać, odkrywać. Ale kiedy mierzymy się z czymś, co jest dla nas trudne, nasze doświadczenie wiary może być tym, co nas utrzyma w momentach, kiedy nasza głowa czasami nie będzie wiedziała za bardzo, co ma zrobić z niektórymi fragmentami, które będziemy czytać. Czytajmy Biblię, uczmy się tego, w jaki sposób żyć lepiej, żyć bliżej Boga, lepiej służyć Bogu i ludziom, lepiej poznać tę historię zbawienia, którą Bóg przygotował dla nas. Ale Biblia powinna być naszym spotkaniem z osobą, a nie listą zasad, po które będziemy sięgać, żeby haczyć, żeby coś załatwić, żeby wszystko móc wytłumaczyć.
Biblia powinna dla nas być spotkaniem z osobą. I kiedy my to spotkanie mamy za sobą, to wtedy dużo łatwiej nam się czyta i wtedy też dużo łatwiej poradzić nam sobie z trudnymi tekstami, bo zwyczajnie opieramy się na czymś, co jest naszym doświadczeniem i wiemy, że jeżeli doświadczyłem w swoim życiu żywego Boga, to mogę czegoś nie rozumieć, ale wierzę w to, że jak będzie potrzeba, to zrozumiem. I często też w Biblii tak będzie, że będziemy czytać fragmenty, które zwyczajnie znajdziemy wytłumaczenie w innym miejscu, będziemy czytać Biblię po raz czwarty, ósmy czy któryś i nagle powiemy: wow, okej, dobra, nigdy na to nie zwróciłem uwagi. Jednocześnie rozmawiajmy z ludźmi, którzy też czytają Biblię, którzy są blisko Biblii. Znajdźcie sobie ludzi, którzy będą wam pomagać w tym, żeby mierzyć się z trudnymi pytaniami.
Co więcej, ja osobiście zachęcam do tego, żeby słuchać mądrych ludzi z różnych stron, którzy będą nam rzucać nową perspektywę na Biblię, bo ja trochę mam tak, że wiecie, czasami spotykam się z ludźmi, którzy mówią: ale kogo słuchać? Kto ma licencję naprawdę? Ja nie wiem, kto ma licencję naprawdę, ale wiem tyle: jest masa ludzi, którzy poświęcili Biblii dużo więcej swojego życia niż ja. Jeżeli oni dochodzą do wniosków, do których ja nie doszedłem, to niekoniecznie oni są matołami, tylko zwyczajnie doszli do czegoś innego i jeżeli to nie są jakieś... Absolutnie fundamentalne kwestie związane z wiarą, to ja wciąż chcę korzystać z ich mądrości, z ich doświadczenia i po prostu pozwolić sobie na to, żeby czasami właśnie głosy z innej strony pozwalały mi lepiej zrozumieć to, w jaki sposób na Biblię można patrzeć, jak ją można rozumieć, jak można ją odkrywać.
Dbajmy o to, żeby Biblia była integralną częścią naszego życia i żeby nasza wiara, to, co Jezus uczynił przez swoje życie, śmierć i zmartwychwstanie, była tym, co nada kierunek naszemu życiu, co tak naprawdę pobudzi nas do tego, żeby sięgać po Biblię i powiedzieć: Boże, daj mi się poznać, daj mi się poznać, bo Biblia powinna być dla nas spotkaniem z osobą, nie szukaniem nowych zasad, nie szukaniem nowych jakichś, wiecie, pomysłów na życie, tylko tak naprawdę odkrywaniem osoby przede wszystkim. Czego życzę nam wszystkim. Jak macie dodatkowe pytania, zapraszam na stronę bibliawrok.pl, tam możemy sobie podyskutować. Wiem, że tym odcinkiem i pewnie kolejnymi idź stąpam trochę po cienkim lodzie, ale jak macie pytania, to tym bardziej wpadajcie, pytajcie, porozmawiajmy, to doprecyzuję, jeżeli cokolwiek z tego, co powiedziałem, wydawało się być: No Jacek, ale jak ty mogłeś to powiedzieć. A tymczasem słyszymy się już jutro w kolejnym odcinku.