Jak przestać się martwić? 5 rzeczy, które mówi Biblia

Jak przestać się martwić? Na zawołanie nie da się tego zrobić i Biblia wcale tego nie obiecuje. Pokazuje za to kilka bardzo konkretnych rzeczy, które pomagają, kiedy głowa kręci się w kółko: powiedzieć Bogu wprost, co mnie gryzie, zrobić to, co faktycznie mogę, a resztę zostawić, usłyszeć „nie bój się” jako zdanie skierowane do mnie, żyć dzisiejszym dniem zamiast całym jutrem naraz i stawiać po prostu jeden następny krok. Poniżej znajdziesz pięć takich myśli z odcinków, w których wracam do tego tematu, bez gotowych zaklęć i bez obietnicy, że zmartwienia nagle znikną.

Co Biblia mówi o lęku, a czego nie obiecuje

Zacznę od uczciwego zastrzeżenia. Fragmenty o zmartwieniach bardzo łatwo wyrwać z kontekstu i zamienić w hasło na plakat, a takie hasło działa jak plaster, który odpada już po pierwszym dniu. Weźmy List do Filipian, z którego pochodzi najbardziej znane „nie troszczcie się o nic”. Św. Paweł napisał go z więzienia do wspólnoty, której był wdzięczny za wsparcie, i sam nie wiedział wtedy, czy zostanie skazany, czy wyjdzie na wolność. Czyli o spokoju pisze tu człowiek, który ma naprawdę realne powody do niepokoju. Zauważ też, że o swoim wewnętrznym spokoju Paweł mówi, że się go „nauczył” Flp 4,11. To jest więc droga, a nie przełącznik, który można nacisnąć. Cały list omawiam w odcinku Dzień 345: Jak doświadczyć radości, a więcej o nim przeczytasz w artykule o Liście do Filipian.

Często słyszy się też, że „nie bój się” jest w Biblii 365 razy, czyli po jednym na każdy dzień roku. To nieporozumienie, bo tych zachęt jest wyraźnie mniej. Ale to tak naprawdę niczego nie zmienia: skoro Bóg powtarza to ludziom tak często, to znaczy, że doskonale wie, że się boimy.

1. Powiedz Bogu wprost, co cię gryzie

Oto fragment, który zna prawie każdy, kto kiedykolwiek szukał w Piśmie Świętym pokoju:

6 Nie troszczcie się o nic, ale we wszystkim przez modlitwę i prośbę z dziękczynieniem niech wasze pragnienia będą znane Bogu.

7 A pokój Boży, który przewyższa wszelkie zrozumienie, będzie strzegł waszych serc i myśli w Chrystusie Jezusie.

Znam ludzi, którzy zapamiętują tylko siódmy werset i powtarzają go sobie jak mantrę, kiedy dopada ich strach. Tyle że Biblia nie jest księgą tajemnych zaklęć, a werset siódmy jest po prostu dalszym ciągiem szóstego. Jeżeli więc chcę doświadczyć Bożego pokoju, mam zrobić to, o czym Paweł mówi chwilę wcześniej: w każdej sprawie, a nie tylko w tych dużych, przedstawić Bogu to, co mnie martwi, i zrobić to z wdzięcznością. Mówię o tym w odcinku Dzień 70: Jak doświadczyć pokoju.

I wiem, że od razu może pojawić się pytanie: po co mówić Bogu, skoro On i tak wszystko wie? Moja odpowiedź jest taka, że po to, żebym ja sam uświadomił sobie, co mnie naprawdę trapi. Kiedy stajemy przed Bogiem szczerze, bez wymyślnych słów i bez udawania, to odkrywamy, co w nas tak naprawdę siedzi. On to wiedział od początku, a my często dowiadujemy się tego dopiero wtedy. Dlatego nie szukaj ładnych sformułowań, tylko powiedz po prostu: boję się, że stracę pracę, martwię się o syna, nie śpię, bo nie wiem, co wyjdzie w wynikach badań. Możesz modlić się od lat albo dopiero zastanawiać się, czy to w ogóle ma sens, ale pierwszy krok jest w obu przypadkach ten sam, czyli szczerość.

2. Zrób, co możesz, a resztę zostaw: jak przestać się zamartwiać

Jest taka prosta zasada, którą bardzo lubię. Jeśli masz problem i możesz coś z nim zrobić, to po prostu to zrób. A jeśli nic z nim zrobić nie możesz, to martwienie się też go nie rozwiąże. Czyli w obu przypadkach zamartwianie się niczego nie dodaje. Jezus mówi dokładnie to samo własnymi słowami: „któż z was, martwiąc się, może dodać do swego wzrostu jeden łokieć?” Mt 6,27.

Najlepszy obraz tej zasady widzę w Księdze Wyjścia. Izraelici stoją przed morzem, a z tyłu goni ich armia faraona, więc tak naprawdę nie mogą zrobić nic. Mojżesz mówi im wtedy: „Nie bójcie się, stójcie i patrzcie na wybawienie PANA”, a potem dodaje, że PAN będzie za nich walczył, a oni mają milczeć Wj 14,13-14. W odcinku Dzień 22: Co zrobić, kiedy nie widzisz wyjścia zwracam uwagę, że ta rada jest zaskakująco prosta. W sytuacji, w której i tak nic nie wskóramy, najlepsze, co możemy zrobić, to nie nakręcać się narzekaniem i uczyć się zaufania.

Żeby było jasne, nie chodzi o to, żeby nigdy nikomu się nie wyżalić, że jest ciężko, bo to jest jak najbardziej w porządku. Chodzi o to, żeby nie powtarzać w kółko „trzeba było nie wychodzić, teraz wszyscy pomrzemy”, bo to już nie jest rozmowa, tylko spirala, która ciągnie nas coraz niżej.

3. „Nie bój się” w Biblii mówi się do tych, którzy się boją

Kiedy Bóg mówi do Jozuego po śmierci Mojżesza:

Czyż ci nie nakazałem? Wzmocnij się i bądź mężny. Nie lękaj się i nie przerażaj, gdyż PAN, twój Bóg, jest z tobą, dokądkolwiek pójdziesz.

to wcale nie dlatego, że Jozue był twardzielem, który niczego się nie bał. Najpewniej Bóg powtarza mu to zdanie właśnie dlatego, że Jozue był przerażony, bo czekała go misja, która go po prostu przerastała: miał wprowadzić cały naród do ziemi obiecanej i zastąpić kogoś takiego jak Mojżesz. Obietnica nie brzmi przy tym „nic złego się nie wydarzy”, tylko „jestem z tobą” Joz 1,5. Strach nie świadczy więc o słabej wierze. To jest normalna ludzka reakcja, a Bóg mówi do nas właśnie wtedy, kiedy ją mamy.

Jest jeszcze drugi, mniej oczywisty obraz, z Księgi Liczb. Izraelitów gryzą na pustyni jadowite węże, więc proszą Mojżesza, żeby Bóg je od nich oddalił. Bóg jednak ich nie oddala, tylko każe zrobić miedzianego węża i zatknąć go na drzewcu, a każdy, kto na niego spojrzy, będzie żył Lb 21,8-9. Czyli ludzie mieli spojrzeć dokładnie na to, czego się bali. Opowiadam o tym w odcinku Dzień 51: Jak radzić sobie ze strachem. Jezus sięga po ten obraz, kiedy mówi o swoim krzyżu J 3,14-15. Na krzyżu skupiło się wszystko, czego człowiek może się bać: zdrada przyjaciela, niesprawiedliwy wyrok i brutalna śmierć, a jednak to nie było ostatnie słowo. Wniosek jest dla mnie bardzo pocieszający i jednocześnie bardzo uczciwy: Bóg często nie usuwa „węży” z naszego życia od razu, ale daje nam Kogoś, na kogo możemy patrzeć, kiedy się boimy.

4. Żyj dzisiejszym dniem, bo jutro ma swoje sprawy

Większość naszych zmartwień dotyczy albo tego, co było wczoraj, albo tego, co będzie jutro. Odtwarzamy w głowie scenki i układamy sobie, co powiedzieć komuś w rozmowie, która nigdy się nie odbędzie, albo wymyślamy czarne scenariusze na przyszłość, której wcale nie znamy. Tymczasem robić możemy tylko jedno, czyli to, co jest dzisiaj. Jezus mówi to wprost:

Dlatego nie troszczcie się o dzień jutrzejszy, gdyż dzień jutrzejszy sam się zatroszczy o swoje [potrzeby]. Dosyć ma dzień swego utrapienia.

Zwróć uwagę na ostatnie zdanie, bo Jezus nie obiecuje tu życia bez kłopotów. Mówi wprost, że każdy dzień ma swoje utrapienia, i prosi tylko o to, żebyśmy do dzisiejszych nie dokładali jeszcze tych jutrzejszych. Cały ten fragment, z ptakami i polnymi liliami, znajdziesz tutaj: Mt 6,25-34.

W odcinku Dzień 201: Jak doświadczyć lepszej przyszłości zestawiam to z Psalmem 118: „Oto dzień, który PAN uczynił, weselmy się i radujmy się w nim” Ps 118,24. Pada tam zdanie, które bardzo sobie cenię: dzień dzisiejszy to jutro, o które martwiłeś się wczoraj. To nie moje zamartwianie się sprawi, że jutro będzie lepsze, tylko decyzje, które podejmę dzisiaj, czyli o czym będę myśleć, co powiem i jak potraktuję ludzi wokół siebie. Każdy poranek może być czystą kartą. A jeśli jest ktoś, za kogo jesteś wdzięczny, to napisz do niego albo zadzwoń dzisiaj i nie czekaj na lepszy moment.

5. Jak zaufać Bogu, gdy nie widzisz całej drogi: jeden krok naraz

Zaufanie Bogu rzadko oznacza, że nagle widzę cały plan. Częściej przypomina pochodnię, która oświetla tylko kawałek ścieżki przed stopami: „Twoje słowo jest pochodnią dla moich nóg i światłością na mojej ścieżce” Ps 119,105. Mówię o tym w odcinku Dzień 147: Jak złapać właściwy kierunek w życiu, przy historii ludzi, którzy zapytali Boga o radę, usłyszeli „zostańcie”, a mimo to uciekli do Egiptu, bo dopisali sobie własną wersję tego, co może ich spotkać. Znasz to? Wymyślamy czarny scenariusz na zostanie i różowy na ucieczkę, choć tak naprawdę nie mamy pojęcia, jak będzie. Dlatego lepiej oprzeć decyzję na tym, co wiem z Bożego Słowa, i zrobić następny krok. A jeśli skręcę nie tam, gdzie trzeba, to nawigacja po prostu przeliczy trasę.

I ostatnia myśl. Salomon, któremu Bóg mówi „proś, o co chcesz”, prosi nie o coś dla siebie, tylko o mądre serce, żeby dobrze służyć ludziom. W odcinku Dzień 102: Najważniejsza życiowa mądrość dokładam do tego słowa Jezusa o szukaniu najpierw królestwa Bożego Mt 6,33. Kiedy przestawiam wzrok z samego siebie na to, jak mogę pomóc komuś obok, często okazuje się, że sprawy, które mnie dławiły, przestają być całym moim światem. Nie dzieje się tak dlatego, że zniknęły, tylko dlatego, że przestają być jedyną rzeczą, jaką widzę.

Jak przestać się martwić: co z tego dla mnie dzisiaj

Proponuję ci bardzo praktyczny eksperyment, który możesz zrobić dzisiaj albo dzisiejszego wieczoru:

1. Zapisz, co cię martwi. Konkretnie, jedno pod drugim, bo samo nazwanie tych rzeczy często zmniejsza chaos w głowie.
2. Przy każdej rzeczy zapytaj: czy mogę dziś coś z tym zrobić? Jeśli tak, zapisz jeden mały krok i zrób go, zanim usiądziesz do czegokolwiek innego.
3. Resztę powiedz Bogu własnymi słowami. Bez ładnych formułek, za to z jedną rzeczą, za którą jesteś dziś wdzięczny, bo tak podpowiada Flp 4,6 (werset z początku artykułu). Dla wielu osób pomocne bywają też psalmy, więc zobacz, co o Bożej bliskości w trudnym czasie piszę w artykułach o Psalmie 23 i Psalmie 91.
4. Wróć do tego jutro rano. Jutro będzie miało swoje sprawy, ale ty będziesz miał już za sobą dzisiejszy krok.

I jeszcze jedno, ważne i spokojne zdanie: jeśli lęk towarzyszy ci od dłuższego czasu albo masz objawy depresji, porozmawiaj z lekarzem lub psychologiem, bo wiara tego nie zastępuje, a jedno drugiemu wcale nie przeszkadza.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 70 · Księga Jozuego 1-4Jak doświadczyć pokojuBóg mówi Jozuemu „nie bój się” i dlaczego Flp 4,6-7 nie jest zaklęciem.

Dzień 345 · List do Filipian 1-4Jak doświadczyć radościList do Filipian, napisany z więzienia, i co naprawdę znaczy „wszystko mogę w Chrystusie”.

Dzień 22 · Księga Wyjścia 13-15Co zrobić, gdy nie widzisz wyjściaMorze Czerwone i zaufanie wtedy, gdy nic nie możemy zrobić.

Dzień 51 · Księga Liczb 21-22Jak radzić sobie ze strachemMiedziany wąż i dlaczego Bóg nie oddalił węży.

Dzień 201 · Psalmy 115-118Jak doświadczyć lepszej przyszłościPsalm 118 i słowa Jezusa o dniu dzisiejszym.

Dzień 147 · Księga Jeremiasza 46-48Jak złapać właściwy kierunek w życiuJak podejmować decyzje, gdy nie widzimy, co będzie.

Dzień 102 · 1 Księga Królewska 3-5Najważniejsza życiowa mądrośćSalomon, mądre serce i „nie troszczcie się o jutro”.

Jeśli chcesz przejść ze mną przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii. Każdy dzień to fragment do przeczytania i odcinek podcastu, w którym opowiadam, co z niego wynika.

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).