Psalm 91: tekst i interpretacja. Pod osłoną Najwyższego

Psalm 91 to modlitwa zaufania o Bożej ochronie: ktoś, kto zamieszkał blisko Boga, słyszy w niej, że nie musi się bać ani nocy, ani dnia, ani zarazy, ani wojny, a na końcu sam Bóg obiecuje: będę z nim w utrapieniu. Ma szesnaście wersetów i należy do najbardziej znanych psalmów w Piśmie Świętym. W części katolickich wydań ma numer 90, bo stosuje się tam inną numerację. To także psalm, który w Ewangelii cytuje diabeł, kiedy kusi Jezusa. I psalm, przy którym prędzej czy później pada trudne pytanie: skoro Bóg obiecuje, że nic złego mnie nie spotka, to dlaczego wierzący też chorują i mają wypadki?

Psalm 91: tekst i interpretacja po kolei

Psalm 91 czytamy w podcaście razem z Psalmami od 90 do 95, na początku czwartej księgi Psalmów. W odcinku Jak odkrywać głębię wiary mówię, że od tego miejsca lektura robi się dużo lżejsza i jest tu masa tekstów, które podnoszą na duchu. Ten jest jednym z nich.

Tekst podaję w przekładzie Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej i dzielę na cztery części, bo słychać w nim kilka głosów. Najpierw ktoś mówi o sobie, potem zwraca się do „ciebie”, a na koniec odzywa się sam Bóg.

„Kto przebywa w pieczy Najwyższego”, czyli adres zamieszkania

1 Kto mieszka pod osłoną Najwyższego, w cieniu Wszechmocnego przebywać będzie.

2 Będę mówił o PANU: Moja ucieczka i twierdza, mój Bóg, jemu będę ufał.

Ps 91,1-2 W Biblii, którą masz w domu, pierwsze zdanie może brzmieć inaczej: „Kto przebywa w pieczy Najwyższego”. Sens jest ten sam i kryje się w czasownikach: mieszka, przebywa. To nie jest ktoś, kto wpada do Boga, kiedy się pali, a potem wraca do siebie. To ktoś, kto zameldował się tam na stałe.

Mnie w tych dwóch wersetach najbardziej rusza końcówka: „mój Bóg, jemu będę ufał”. Psalmista może powiedzieć „mój Bóg” właśnie dlatego, że Mu ufa. Słowo, które w Biblii tłumaczymy jako „wiara”, spokojnie może znaczyć „zaufanie”. Spróbuj kiedyś zamiast „wierzę w Boga” powiedzieć „ufam Bogu”. Wierzyć można sobie w cokolwiek. Zaufanie da się zweryfikować w życiu: widać je po tym, co robię, kiedy robi się nerwowo.

Sidła, strzała i zaraza: lista ludzkich strachów

3 Zaprawdę, on wybawi cię z sideł łowcy [i] od zgubnej zarazy.

4 Okryje cię swymi piórami i pod jego skrzydłami będziesz bezpieczny; jego prawda [będzie ci] tarczą i puklerzem.

5 Nie ulękniesz się strachu nocnego ani strzały lecącej za dnia;

6 Ani zarazy, [która] przychodzi w ciemności, ani dżumy, [która] pustoszy w południe.

7 Tysiąc padnie u twego boku, a dziesięć tysięcy po twojej prawicy, [lecz] ciebie to nie dosięgnie.

8 Tylko zobaczysz na własne oczy i ujrzysz zapłatę daną niegodziwym.

Ps 91,3-8 Teraz ktoś mówi do „ciebie” i wylicza wszystko, czego człowiek może się bać. Pułapka, której nie widać. Choroba, na którą nie mam wpływu. Strach, który przychodzi w nocy, i strzała, która leci w biały dzień. Cała doba.

Zauważ dwie rzeczy. Po pierwsze, psalm nie opisuje świata bez zagrożeń. Strzały latają, zaraza krąży, ludzie padają tuż obok. Po drugie, piąty werset zaczyna się od słów „Nie ulękniesz się”. Zanim cokolwiek zmieni się dookoła, coś zmienia się we mnie. A sama ochrona wygląda zaskakująco czule: pióra i skrzydła, jak u ptaka, który zasłania pisklęta. Tarczą nie jest tu moja siła ani moja pobożność, tylko „jego prawda”.

Aniołowie i kamień: fragment, który zacytował diabeł

9 Ponieważ PANA, moją ucieczkę [i] Najwyższego, uczyniłeś swoim mieszkaniem;

10 Nie spotka cię nic złego ani [żadna] plaga nie zbliży się do twego namiotu.

11 Rozkaże bowiem o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli na wszystkich twoich drogach.

12 Na rękach będą cię nosić, byś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień.

13 Będziesz stąpał po lwie i po żmii, lwiątko i smoka podepczesz.

Ps 91,9-13 To najsłynniejsze zdania tego psalmu, a sławę zawdzięczają nieoczekiwanej postaci. Kiedy Jezus po czterdziestu dniach na pustyni jest kuszony, diabeł stawia Go na szczycie świątyni i mówi: „Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się stąd w dół. Jest bowiem napisane: Rozkaże o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli; I będą cię nosić na rękach, abyś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień” Łk 4,9-11. Cytat się zgadza. Diabeł zna Psalm 91.

Jezus odpowiada jednym zdaniem: „Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, swego Boga” Łk 4,12. Nie znam lepszego komentarza do tego psalmu. Psalm mówi do kogoś, kto uczynił Boga swoim mieszkaniem i Mu ufa. Skok ze świątyni byłby czymś odwrotnym: sprawdzianem, czy Bóg aby na pewno zadziała. Kto ufa, nie potrzebuje testów.

I jeszcze jedno: można zacytować Biblię co do słowa i kompletnie rozminąć się z jej sensem. O kuszeniu na pustyni opowiadam w odcinku Boże Królestwo w działaniu i mówię tam też wprost, że Biblia to nie księga zaklęć. Nie chodzi o to, żeby wypisać sobie kilka obietnic, powiesić je na lodówce i powtarzać, aż zadziałają. Swoją drogą diabeł urwał cytat w wygodnym dla siebie miejscu: następne zdanie mówi o deptaniu żmii i smoka.

„Będę z nim w utrapieniu”: na koniec mówi sam Bóg

14 Wybawię go, bo mnie umiłował; wywyższę go, bo poznał moje imię.

15 Będzie mnie wzywał, a ja go wysłucham; będę z nim w utrapieniu, wyrwę go i otoczę chwałą.

16 Długimi dniami go nasycę i ukażę mu moje zbawienie.

Ps 91,14-16 W ostatnich trzech wersetach zmienia się głos. To już nie psalmista, tylko Bóg w pierwszej osobie: wybawię, wywyższę, wysłucham, wyrwę. Powód podaje dwa razy i za każdym razem jest nim relacja, nie formułka: „bo mnie umiłował”, „bo poznał moje imię”.

W samym środku stoi zdanie, bez którego łatwo źle przeczytać całość: „będę z nim w utrapieniu”. Nie „oszczędzę mu utrapienia”. Psalm o ochronie sam zakłada, że utrapienie przyjdzie i że człowiek będzie w nim wołał. Obiecuje, że nie będzie w nim sam.

Co z obietnicą ochrony, skoro wierzący też chorują i mają wypadki

No dobrze, ale w dziesiątym wersecie stoi czarno na białym: „Nie spotka cię nic złego”. A ja znam ludzi, którzy ufali Bogu całym sercem i usłyszeli ciężką diagnozę, mieli wypadek albo pochowali kogoś bliskiego. Może sam jesteś taką osobą. Nie mam na to gładkiej odpowiedzi i nie będę udawał, że mam. Powiem, co widzę w Biblii i w życiu.

Po pierwsze, wierzę, że Bóg realnie chroni i ratuje. Kiedy mój tata miał wylew, lekarze mówili, że jeśli w ogóle przeżyje, to będzie rośliną. Modliliśmy się. Tata doszedł do siebie i wrócił do pracy, a neurolog, porównując rezonans z przyjęcia do szpitala z późniejszym, powiedziała, że to nie wygląda jak badanie tej samej osoby. Opowiadam o tym w odcinku Zakazany rozdział. Dlatego nie umiem czytać Psalmu 91 jak ładnej poezji bez pokrycia.

Po drugie, ta sama Biblia nie udaje, że zawsze tak się kończy. Nabot był człowiekiem wiernym Bogu i zginął, bo królowi Achabowi spodobała się jego winnica 1 Krl 21,1-3. Za życia nie doczekał się żadnej sprawiedliwości. Mówię o nim w odcinku Nie zawsze w życiu będzie lekko. Jezus też niczego nie owijał w bawełnę: „Na świecie będziecie mieć ucisk, ale ufajcie, ja zwyciężyłem świat” J 16,33. Nie obiecał życia usłanego różami, tylko pokój w Nim.

Po trzecie, popatrz na samego Jezusa. To Jemu zacytowano wersety o aniołach, które noszą na rękach. A potem przyszedł krzyż i żaden anioł Go z niego nie zdjął. Jeśli te słowa nie oznaczały życia bez cierpienia nawet dla Niego, to nie oznaczają go też dla mnie. Ale Bóg Go nie zostawił: po krzyżu przyszło zmartwychwstanie. Tak właśnie czytam piętnasty werset: „będę z nim w utrapieniu, wyrwę go i otoczę chwałą”.

Jak to może wyglądać u zwykłego człowieka, pokazuje mi Allen Gardiner, anglikański misjonarz z XIX wieku. Umierał z głodu na wysepce w Ameryce Południowej, jego towarzysze odchodzili jeden po drugim, a on notował w dzienniku, że jest szczęśliwy tak bardzo, że nie potrafi tego opisać, i że Bóg jest przy jego łóżku. Opowiadam o nim w odcinku Gdzie znaleźć radość, kiedy jest ciężko. Nie został uratowany tak, jak byśmy chcieli. A trudno mi o lepszy obraz człowieka, który mieszka pod osłoną Najwyższego.

Czy wszystkie Boże obietnice wypełnią się w moim życiu tak, jak je sobie wyobrażam? Niekoniecznie. Są rzeczy, których za życia nie zobaczymy w pełni. Nie wiem, dlaczego jeden zostaje uzdrowiony, a drugi nie, i nie powiem ci, że zabrakło ci wiary. Trzymam się zdania z odcinka o Psalmach 90-95: Bóg ma wszystkie odpowiedzi, ja nie muszę ich mieć. Psalm 91 nie jest polisą na życie bez problemów. Jest obietnicą, że w żadnym z nich nie zostanę sam i że ostatnim słowem tej historii jest „zbawienie”.

Psalm 91 jako modlitwa o ochronę: jak się nim modlić

Czy w takim razie wolno modlić się o ochronę? Jasne, że tak. Bądźmy szczerzy: „Boże, żeby nic mi się nie stało, żeby wszyscy byli zdrowi, żeby było spoko” to u większości z nas stały punkt codziennej modlitwy. Dawid modlił się podobnie: „Strzeż mnie od sidła, [które] zastawili na mnie” Ps 141,9. Tyle że w tym samym psalmie prosi najpierw: „PANIE, postaw straż przy moich ustach” Ps 141,3. Mówię o tym w odcinku Jak uniknąć w życiu zła: Boża ochrona często zaczyna się od moich słów i moich decyzji, bo w sporą część kłopotów pakujemy się sami.

Psalm 91 nie działa jak zaklęcie: sam tekst, powtarzany mechanicznie, niczego nie załatwi bez bliskości z Bogiem. Jest za to świetną modlitwą na czas, kiedy się boję. Spróbuj tak:

• Przeczytaj go powoli, najlepiej wieczorem. Nocą wszystko wygląda gorzej.
• Drugi werset powiedz od siebie, na głos: „Moja ucieczka i twierdza, mój Bóg, jemu będę ufał”.
• Nazwij po imieniu swoją strzałę i swoją zarazę: wynik badań, dziecko w trasie, ratę kredytu.
• Nie kończ na aniołach. Doczytaj do słów „będę z nim w utrapieniu” i poproś właśnie o to.

Co z tego dla mnie dzisiaj: gdzie mieszkam

Psalm 91 zadaje mi jedno proste pytanie: gdzie mieszkam? Bo można mieszkać w strachu, a do Boga wpadać od święta. Można też traktować wiarę jak ubezpieczenie: ja swoje odmówiłem, więc Ty, Boże, pilnuj, żeby nic się nie stało. A kiedy coś się jednak stanie, zostaje żal, że umowa nie zadziałała. Ten psalm zamiast umowy proponuje adres.

I jeszcze jedno, żeby nie skakać ze świątyni. Zaufanie Bogu nie zwalnia z zapinania pasów ani z wizyty u lekarza. O królu Asie czytamy, że w chorobie „nie szukał PANA, lecz lekarzy” 2 Krn 16,12. Nie znaczy to, że lekarzy mamy omijać, tylko że z problemem najpierw przychodzimy do Boga.

Więc jeśli dzisiaj czegoś się boisz, nie musisz udawać bohatera ani wmawiać sobie, że nic złego się nie wydarzy. Możesz zrobić to, co psalmista w drugim wersecie: powiedzieć Bogu „moja ucieczka” i przenieść się do Niego razem ze swoim strachem.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 196 · Psalmy 90-95Jak odkryć głębię wiaryPsalmy 90-95 i to, dlaczego „wierzę” warto zamienić na „ufam”.

Dzień 307 · Ewangelia św. Łukasza 4-5Boże Królestwo w działaniuKuszenie Jezusa na pustyni i Biblia, która nie jest księgą zaklęć.

Dzień 109 · 1 Księga Królewska 21-22Nie zawsze w życiu będzie lekkoHistoria Nabota i słowa Jezusa o ucisku na świecie.

Dzień 174 · Księga Habakuka 1-3Gdzie znaleźć radość, kiedy jest ciężkoProrok Habakuk i dziennik Allena Gardinera.

Dzień 143 · Księga Jeremiasza 32-34Czy Boże obietnice są dla mnieJak korzystać z obietnic z Biblii, żeby nie robić z nich zaklęć.

Dzień 206 · Psalmy 140-145Jak uniknąć w życiu złaPsalm 141 i ochrona, która zaczyna się od straży przy własnych ustach.

Psalm 91 brzmi najpełniej, kiedy zna się całą historię: od pustyni po krzyż i to, co stało się potem. Jeśli chcesz przeczytać całe Pismo Święte, po kawałku dziennie i z krótkim odcinkiem do każdego czytania, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Psalm 91: sam tekst psalmu

Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).