Jak lepiej zrozumieć historię Starego Testamentu

Cześć, z tej strony Jacek, słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 274 i czytamy drugą Księgę Kronik, rozdziały 35 i 36. Gdybyście chcieli dowiedzieć się więcej na temat tego podcastu, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl. Dzisiaj mamy dzień, który jest naprawdę wyjątkowym dniem z uwagi na to, że dochodzimy do końca historii Starego Testamentu. Historii, która dla niektórych z nas na samym starcie mogła być naprawdę niesamowicie wymagająca, dla niektórych z nas mogła być w ogóle tematem, gdzie ciężko było sobie wyobrazić, jak przebić się przez tą księgę, która tak często jest niezrozumiała, jest pełna historii, z którymi nie bardzo wiemy, co zrobić.

Przez niektórych ludzi ona w ogóle jest ignorowana: Zostawmy tylko Nowy, po co nam w ogóle Stary? Ale jeżeli wiernie słuchacie tego podcastu i czytacie Biblię, przede wszystkim czytacie Biblię, to mam nadzieję, że dostrzegliście już to, że Stary Testament jest naprawdę wyjątkowy, że bardzo dużo możemy się dowiedzieć o Bogu, o Jego planie dla ludzkości właśnie na kartach Starego Testamentu. I Stary Testament też zostawia nas dzisiaj z pewną niespełnioną nadzieją, bo widzimy, że Izrael jest w miejscu, w którym niby wrócili z wygnania, na samym końcu, kiedy mamy ostatnie wersety drugiej Księgi Kronik. Izrael może wrócić, no ale właśnie, wiemy, że ten powrót wcale niekoniecznie jest tak chwalebny, jak wszyscy by się tego spodziewali, o czym czytaliśmy w Księdze Ezdrasza i Nehemiasza. I z jednej strony myślę sobie, że jest duża szansa, że przygotuję nam taki bonusowy odcinek na temat właśnie Starego Testamentu, taki, wiecie, Stary Testament w pięć minut, żeby osoby, które będą chciały wystartować może z czytaniem naszego planu w ten sposób, żeby przeczytać chociaż Nowy Testament do końca roku, będą wiedziały mniej więcej, co tam takiego się działo.

Niemniej jednak dzisiaj w drugiej Księdze Kronik mamy wciąż trochę materiału, który jest warty tego, żeby się nad nim pochylić. I na samym początku kończymy historię króla Jozjasza, króla, który jest naprawdę wyjątkowym królem, wspomniałem o nim wczoraj, odesłałem was do odcinka 117, żebyście posłuchali sobie o tym, jak naprawdę wyjątkowym królem był Jozjasz. No i jedną z takich wyjątkowych rzeczy, które też Jozjasz uczynił, to było zorganizowanie Paschy i czytamy w wersecie 18 rozdziału 35, że takiej Paschy jak ta nie obchodzono w Izraelu. Od czasów proroka Samuela żaden król Izraela nie urządził też takiej Paschy jak ta, którą urządził Jozjasz wraz z kapłanami, lewitami, z obecnymi tam Judejczykami, Izraelitami oraz mieszkańcami Jerozolimy. Już wcześniej mieliśmy dosyć niedawno jednego króla, który zorganizował Paschę, pierwszą od czasów Salomona, a teraz mamy w ogóle króla, który zorganizował Paschę, jakiej nie było od czasów wręcz Samuela, co w ogóle musiało być naprawdę wyjątkowym wydarzeniem dla Izraela.

Niemniej jednak ten król, którym jest Jozjasz, naprawdę absolutnie wyjątkowa postać, w dosyć nieoczekiwanych okolicznościach nam ginie. Ginie on w bitwie, którą toczy królem Egiptu Necho, który to wyrusza na wojnę, ale wygląda na to, że wcale niekoniecznie to właśnie Juda jest potencjalnym celem króla Egiptu. Niemniej jednak Jozjasz decyduje się zmierzyć właśnie z nim i choć król Egiptu daje odpowiedź, która mogłaby dla Jozjasza być jakimś takim znakiem: Ej, może rzeczywiście coś tu jest na rzeczy, no to jednak nie jest. Bo ciekawe jest to, że król Egiptu wysyła do Jozjasza posłańców z taką wieścią: Co my mamy do siebie, królu Judy? Nie wyruszyłem dziś przeciwko tobie, wyprawiłem się przeciwko królestwu, z którym rozpocząłem wojnę, i Bóg powiedział mi, bym się spieszył.

Ustąp więc Bogu, który jest ze mną, abym cię nie zniszczył. Ciekawe jest to, że król Egiptu powołuje się na Boga, powołuje się na jakąś misję, którą Bóg mu dał i co więcej, zaraz dalej przeczytamy o tym, że faktycznie Bóg przez niego mówił, że faktycznie Jozjasz niepotrzebnie stawał do walki z tym królem, bo po pierwsze, nie on był obiektem potencjalnego ataku, no ale zagroził drogę, król Egiptu miał jakąś tam swoją misję, więc zmierzył się z Jozjaszem i czytamy od wersetu 22, że mimo to Jozjasz nie zmienił wobec niego zamiarów, przeciwnie, przebrał się, aby z nim walczyć, nie posłuchał słów Necha pochodzących z ust Bożych, lecz naciągnął, by walczyć na równinie Megiddo. No i tam Jozjasz ginie. I kiedy czytaliśmy relację na temat Jozjasza właśnie w Drugiej Księdze Królewskiej, to być może też mieliście tak, że kiedy czyta się to tam, to z jednej strony widzimy naprawdę wybitny król, naprawdę mistrzowski gość, po prostu mistrz świata królów, jak to już wcześniej wspomniałem, i nagle ginie w walce tak w ogóle bez sensu. Naprawdę, kiedy czytamy to w Drugiej Księdze Królewskiej, to jest takie poczucie: Ale dlaczego on tak zginął?

W ogóle był tak świetnym królem, dlaczego on tak zginął? No okazuje się tutaj, że to nie to, że bardzo to było jakieś jego ogromne przewinienie, no niemniej jednak nie posłuchał Boga i zdecydował się na ruch, który nie był zgodny z drogą, którą Bóg miał przygotowaną dla niego. I konsekwencją tego, nie, że nie powiedziałbym, że to była kara Boża, bo w ogóle w ten sposób na tę historię bym nie patrzył, tylko bardziej to, że no zwyczajnie podjął swoją decyzję, nie radząc się Boga, nie idąc tą drogą, którą Bóg dla niego przygotował. No jeżeli decyzją, którą ty podejmujesz, która nie jest zgodna z Bożą wolą, jest to, że chcesz stanąć w walce z innym królem, który w ogóle nie chce z tobą walczyć i mu się stawiasz, bo w sumie, no nie wiem tutaj do końca dlaczego, no to jest ryzyko tego, że w tej walce zginiesz. No i tak właśnie było w przypadku Jozjasza.

Znowu bardzo ciekawa historia, która uzupełnia nam drugą Księgę Królewską. No i zaraz po tym czytamy o panowaniu ostatnich już królów, których dla zasady wymienię, bo już chyba wymieniliśmy sobie wszystkich władców Królestwa Judy, którzy właśnie w drugiej Księdze Kronik się pojawiają, więc mamy Jehoachaza, nic ciekawego. Jehoiakim, nic ciekawego. Jehojakin, lekka zmiana na końcu, no też w sumie nic ciekawego. Sedekiasz, dalej.

Bida. No i w końcu dochodzimy do niewoli babilońskiej, która jest opisana w kilku wersetach i dalej na samym końcu drugiej Księgi Kronik mamy dekret Cyrusa, gdzie jest napisane, że w pierwszym roku panowania Cyrusa, króla Persji, po tym, aby spełniło się słowo Pana wypowiedziane ustami Jeremiasza, Pan pobudził Cyrusa, króla Persji, w głębi jego ducha, aby ogłosił postanowienie w całym swoim królestwie, a także przekazał na piśmie, co następuje. Tak mówi Cyrus, król Persji: Pan, Bóg niebios, dał mi władzę nad wszystkimi królestwami ziemi. On też polecił mi, abym zbudował mu świątynię w Jerozolimie, która leży w Judzie. Kto zatem wśród was należy do jego ludu, niech Pan, jego Bóg, będzie z nim, niech wyrusza.

Koniec drugiej Księgi Kronik. I tym samym tymi słowami właśnie kończy się tak naprawdę Stary Testament w kanonie żydowskim, bo tak jak o tym już wspominałem, te wszystkie księgi przeczytaliśmy w innej kolejności niż mamy standardowo w naszych Bibliach, które mamy w domu najprawdopodobniej, no chyba że właśnie czytacie z Biblii, która ma kolejność żydowską. Skorzystaliśmy z tego dlatego, że bardzo zależało mi na tym, żeby właśnie pierwszą i drugą Księgę Kronik mieć na samym końcu jako taka powtórka z historii Izraela. Niemniej jednak to zakończenie właśnie, myśląc o tym, że są to ostatnie słowa Biblii żydowskiej w ogóle. Wiecie, oni nie mają Nowego Testamentu, nie korzystają z tego, co wydarzyło się dalej, nie widzą w tym kontynuacji Bożej historii i w taki sposób kończy się właśnie Biblia hebrajska, co jest bardzo ciekawe, zostawia gdzieś jakąś taką niespełnioną nadzieję.

No właśnie, my o tej nadziei będziemy rozmawiać jeszcze do końca roku bardzo, bardzo dużo, bo jednak z różnych miejsc widzimy, że Bóg dotrzymał słowa i zrealizował swoje obietnice. Niemniej jednak tutaj kończymy w taki trochę zaskakujący sposób, na zasadzie: okej, wracajcie i tyle. O tych królach, których mamy dzisiaj wymienionych w rozdziale 36, za dużo nie mówiłem, no bo i w ogóle tutaj na ich temat za dużo nie ma. Jest to po raptem kilka wersetów na króla. Niemniej jednak pojawia się jeden temat, na który chciałbym zwrócić uwagę, bardzo ważny, wydaje mi się, temat.

W dwunastym wersecie, kiedy czytamy o panowaniu Sedekiasza, czytamy, że czynił on to, co było złe w oczach Pana, jego Boga, nie ukorzył się przed prorokiem Jeremiaszem, który przekazał mu słowo Pana. I dalej, kolejna ciekawa rzecz jest taka, że w wersecie 15 i 16 czytamy, że tymczasem Pan, Bóg ich ojców, przemawiał do nich nieustannie za pośrednictwem swoich posłańców, ponieważ litował się nad swoim ludem i nad miejscem, które obrał sobie na mieszkanie. Oni jednak drwili z Bożych posłańców, gardzili jego słowami, wyśmiewali się z jego proroków, w końcu wywołali gniew Pana na jego własny lud, na ich odstępstwo nie było już lekarstwa. I tutaj w tych trzech wersetach, właśnie 12, dalej 15 i 16, autor zwraca nam uwagę na postaci, których my tu za dużo nie mamy akurat w drugiej księdze Kronik. Niemniej jednak są to postaci, które są absolutnie kluczowe do tego, żeby dobrze zrozumieć historię i zrozumieć, co się działo.

Bo zauważyliście już pewnie, że kiedy czytaliśmy drugą księgę Kronik, to pojawiło się nam całkiem sporo momentów, gdzie jakaś historia była uzupełniona, było opowiedziane coś, czego nie czytaliśmy wcześniej w Księgach Królewskich, co samo w sobie nam pokazuje, że właśnie gdybyśmy przeczytali tylko Księgi Królewskie, dużo byśmy stracili, bo nie widzielibyśmy wszystkiego, absolutnie wszystkiego, co się działo, wciąż nie widzimy absolutnie wszystkiego, ale jednak pierwsza i druga księga Kronik uzupełniają nam wiele historii i dają nam informacje, których wcześniej nie mieliśmy, pokazują nam historie, których wcześniej nie znaliśmy i są one naprawdę fantastycznym uzupełnieniem. Tego, co wtedy się działo, ale żeby jeszcze lepiej zrozumieć, co działo się właśnie w czasach królów Izraela i Judy, choć tak jak też już to było wspomniane, w przypadku drugiej księgi Kronik mówimy tylko i wyłącznie o królach Judy, tu w ogóle nie pojawiają się królowie Izraela, Królestwa Północnego. Co też sprawia, że to czytanie jest trochę prostsze, bo tak naprawdę lecimy król za królem, ojciec, syn, ojciec, syn i tak dalej, więc mamy taką ciągłość genealogiczną, że tak pozwolę sobie powiedzieć. I to wprowadza trochę porządku i trochę łatwiej się czyta niż drugą księgę królewską, gdzie jednak, wiecie, z tymi królami to tam numery są, znaczy pierwszą i drugą księgę królewską, gdzie numery z tymi królami są takie, że tam po prostu raz mamy króla Judy, króla Izraela, króla Judy, króla Izraela i tam w ogóle tak się robi nam bardzo duży miszmasz, że w ogóle z kartką moglibyśmy siedzieć i sobie rozpisywać, kto kiedy gdzie tam rządził. Niemniej jednak w tych królach Judy i Izraela są postaci, które właśnie pojawiły się nam dzisiaj pod koniec drugiej księgi Kronik i tymi postaciami są prorocy.

Prorocy, którzy są absolutnie kluczowi do tego, żeby jeszcze lepiej zrozumieć czasy, o których czytamy, bo tak naprawdę, wiecie, my tu przeczytaliśmy sobie, no właśnie, w drugiej księdze Kronik chociażby historię królów Judy, którzy to w większości przede wszystkim byli opisani, ci królowie, którzy byli pozytywni i ci zajęli nam 70% miejsca. Nie zmienia to jednak tego, że to nie była większość królów, większość to byli królowie źli, którzy mniej więcej 30% miejsca, jeśli chodzi o treść drugiej księgi Kronik, nam zajęli. No ale w tym wszystkim wciąż byli prorocy. I tak, jeżeli chcielibyśmy załapać jeszcze lepiej, co wtedy się działo, co takiego działo się za panowania którego króla, to uzupełnieniem do tego są prorocy, których co prawda my już przeczytaliśmy, no ale właśnie teraz widzimy to, że gdybyście podjęli się czytania Biblii w kolejnym roku, to macie już obraz tego, z czym się mierzymy. Jeżeli chcesz dobrze zrozumieć historię Judy i Izraela, to fantastycznym uzupełnieniem byłyby właśnie księgi proroków, bo oni są osadzani w bardzo konkretnych momentach historii.

Znaczy nie wszyscy, bo są prorocy, którzy niekoniecznie są jednoznacznie określeni, że okej, ten prorok przemawiał wtedy, kiedy żył taki i taki król, niemniej jednak większość jest. Więc na przykład mamy proroka Joela, który żył za czasów króla Joasza, tam później byśmy mieli Izajasza i Micheasza, ci to... Ci to w ogóle to były okolice królów, tam był Uzjasz, tam Achaz, Hiskiasz, no do Manassesa oni by już tam nie sięgnęli. Ale to był na przykład Izajasz i Micheasz. Dalej tam jest już później od Jozjasza mamy Habakuka, Sofoniasza, Jeremiasza, Ezechiela.

To jest tam właśnie czas niewoli babilońskiej. Widzimy, że z jednej strony ci prorocy w ogóle byli często sobie współcześni, ale też oni przemawiali i działali w bardzo konkretnym okresie historii Izraela i oni są w stanie nam bardzo fajnie uzupełnić tę historię. Podobnie zresztą jest z prorokami, których księgi mamy, z imionami, które już przeczytaliśmy, zakładając, że przeczytaliśmy również Stary Testament i dzisiaj go kończymy, to wciąż mamy chociażby Amosa, Jonasza, Ozeasza, którzy prorokowali z tym, że w Królestwie Północnym, w Królestwie Izraela. I dlatego też tutaj nawet oni niekoniecznie by dużo nam wnieśli do drugiej Księgi Kronik, ale z perspektywy właśnie Ksiąg Królewskich oni wrzucają nam dużo też właśnie takiego kontekstu, bo oni odnoszą się już do konkretnych rzeczy, które działy się wtedy w Izraelu, kiedy prorokują, kiedy przez nich Bóg mówi. Do tego jeszcze w ogóle dochodzą prorocy, którzy nie mają swoich autorskich książek, ale wciąż ci prorocy w zasadzie towarzyszą nam przez całą historię królów Izraela, bo tak naprawdę od samego początku w różnych miejscach historii pojawiały się, że był taki prorok, powiedział coś do króla i okej, on nie ma swojej dedykowanej księgi, ale jednak widzimy, że Bóg ciągle, ale to ciągle, ciągle mówił przez proroków.

Później mamy jeszcze takie osoby jak chociażby Daniel, Nahum, gdzie mówimy też tutaj chociażby o czasach już, kiedy chociażby część Izraela jest w niewoli, więc bardzo ciekawy materiał mamy właśnie przy okazji proroków. I też pokazuje nam to, że żeby dobrze zakumać, o co chodzi w Starym Testamencie, musimy wiedzieć, co dzieje się w różnych księgach, bo one się niesamowicie uzupełniają, dopowiadają różne historie. Co też pokazuje nam to, jakim wyzwaniem jest czytanie Biblii, żeby naprawdę zakumać, co, gdzie, kiedy się działo, kto był kim i tak dalej. No bo zwyczajnie często informacje o różnych osobach, informacje o historii, o czasach, o których czytamy, pojawiają się w różnych księgach. I są takie puzzle, które gdzieś tam możemy sobie składać.

Dlatego właśnie, jeżeli chcemy lepiej poznawać Biblię, poznawać to, co Bóg przez swoje słowo chce nam powiedzieć, to to nie jest jednorazowa akcja. To nie jest tak, że wiecie, a dobra, przeczytałem sobie Biblię, wszystko. Wszystko wiem. No guzik, no raptem liznęliśmy mniej więcej tematów, które tutaj się pojawiają. I to naprawdę jest kupa takich mistrzowskich tematów, których nawet nie ruszyliśmy, bo zwyczajnie z perspektywy historii, tego, żeby sobie gdzieś tam tę Biblię przeczytać z takim ogólnym zrozumieniem tego, co się dzieje, w jaki sposób Bóg realizuje swoją misję, to nawet niekoniecznie były to aż tak ultrakluczowe rzeczy dla nas na ten etap.

Bo zakładając, że codziennie czytamy mniej więcej tyle, ile w planie jest przewidziane, to wiecie, mam 15 minut czytania, tutaj mamy około tych 12 minut podcastu, no o wszystkim nie jesteśmy w stanie sobie wyczerpująco powiedzieć. Tym bardziej, że czasami robiliśmy wycieczki, na przykład do Nowego Testamentu, żeby pokazać pewne połączenia, to można dużo więcej czasu spędzić na tym, żeby właśnie patrzeć, jak później Nowy Testament będzie nam uzupełniał Stary Testament, ale to też będziemy robić przy okazji Nowego Testamentu, który będziemy zaczynać już jutro. I wtedy też będziemy mogli sobie właśnie przy okazji pierwszej księgi Nowego Testamentu, którą będziemy czytać, będziemy mogli sobie zobaczyć, do ilu miejsc Starego Testamentu ona się odnosi. I dlatego też tak ważne jest to, żeby znać Stary Testament, bo zwyczajnie Nowy Testament, te księgi, które my znamy jako Nowy Testament, one zostały napisane w świecie żydowskim, one zostały napisane w kontekście, jako kontynuacja historii Izraela, którą Bóg przygotował i poszerzył ją na cały świat, na wszystkich pogan, na ciebie i na mnie, po to, żebyśmy mogli stać się częścią Bożej rodziny. W takim kontekście będzie powstawał Nowy Testament i żeby zrozumieć, co tam jest napisane, po prostu nie możemy nie znać Starego Testamentu.

Znaczy, okej, możemy czytać Nowy Testament i dużo zakumamy i to będzie naprawdę super i będzie nam się zdecydowanie łatwiej czytało Nowy Testament, ale żeby naprawdę móc powiedzieć: okej, dobra, wiem, o co w tym chodzi, no to nie ma absolutnie takiej opcji, żebyśmy w ogóle nie wiedzieli, co się dzieje w Starym Testamencie. Mówili: o, dobra, wiem, o co chodzi w Nowym. No bo nie, bo tam tych odniesień jest tyle, często nawet takich subtelnych, nie na zasadzie: bo gdzieś tam jest napisane, tylko zwyczajnie autorzy będą przytaczać pewne rzeczy, oczekując w pewien sposób tego, że ich odbiorcy wiedzą, co takiego jest napisane w Starym Testamencie. Absolutne mistrzostwo. Dlatego tym bardziej cieszę się, że podjęliście wyzwanie, że przeczytaliście Stary Testament od początku do końca.

Mam nadzieję, że była to dla was owocna lektura. Dla mnie osobiście też, robiąc sobie takie króciutkie podsumowanie mojego doświadczenia, to jest, nie wiem, czy mi to bardziej nie pomogło niż komukolwiek innemu. komukolwiek z słuchaczy, bo czytam Biblię od kilkunastu lat, od początku do końca, to mam wrażenie, że dużo więcej tej Biblii do mnie dotarło przez ostatnie dziewięć miesięcy niż kiedykolwiek wcześniej. Bo zwyczajnie to było czytanie, gdzie każdego dnia starałem się, jak też widzieliście i słyszeliście, coś wyłuskać, wyłuskać coś dla nas, co będzie takim wartościowym materiałem, który możemy zastosować, z którym możemy coś zrobić w naszym życiu. Bardzo często nagrywając te podcasty, naprawdę ja miałem poczucie, że mówię sam do siebie. Myślałem o sytuacjach, w których się znajdowałem w danych momentach tego roku i naprawdę ja miałem poczucie, że mówię sam do siebie.

Nie wiem, czy w waszym przypadku też tak było, że mieliście poczucie, że rzeczywiście mówię do was, że to słowo, które czytamy, to słowo, o którym rozmawiamy, że też do was przemawia, ale do mnie przemawiało bardzo, bardzo mocno. Gdzieś tam rzucało mi wyzwania, pokazywało mi różne obszary, z którymi naprawdę chcę coś zrobić w swoim życiu, żeby jeszcze lepiej iść za Jezusem, żeby jeszcze lepiej iść drogą, którą Bóg przygotował dla mnie. I naprawdę doświadczenie dla mnie jest niesamowicie ciekawe i pokazuje mi, jak fantastyczny jest Stary Testament, jak fantastyczna jest Biblia w ogóle, bo Nowy Testament to będzie jeszcze ciekawsza przygoda i pewnie Nowy Testament w rok to mógłby być w ogóle temat na osobny podcast, żeby sobie rzeczywiście poświęcić czas na Nowy Testament, bo tam będzie tak dużo, będzie tak gęsto i będę musiał gdzieś z tego wyłuskać tylko jakieś pojedyncze rzeczy, żeby ten podcast utrzymać w takiej właśnie formule, wiecie, kilkanaście minut dziennie inspiracji po to, żeby lepiej nam się czytało, ale jestem przekonany, że właśnie Nowy Testament będzie wam się czytało lepiej, łatwiej, a jeżeli przeczytaliście Stary, absolutny odjazd. Jesteście naprawdę w miejscu, w którym Nowy Testament będzie do was krzyczał wręcz, Bożym przesłaniem, które będzie jeszcze bardziej zrozumiałe niż gdybyście je czytali bez jakiegokolwiek kontekstu właśnie kulturowo-historycznego, którym to w pewien sposób jest Stary Testament. I co więcej, jeszcze muszę wspomnieć, żebyśmy nie zapomnieli o tym, księgi wtórnokanoniczne, księgi machabejskie chociażby, które tutaj w ogóle rzucają świetną w ogóle historię i świetnie łączą nam ten czas między tym, co znamy jako Stary Testament, czy co Żydzi znają jako Stary Testament, to, co przeczytaliśmy, a te księgi, z których właśnie Żydzi nie uznają za natchnione, ogromna część chrześcijaństwa też niekoniecznie uznaje je za natchnione, niemniej jednak są one bardzo wartościowym materiałem historycznym. który też pomaga nam lepiej zrozumieć, co dzieje się w Nowym Testamencie, do których to też ksiąg, co ciekawe, czasami autorzy Nowego Testamentu będą się odnosić, co też jest bardzo, bardzo ciekawe.

Więc no właśnie, niby przeczytaliśmy Stary Testament właśnie z tej perspektywy żydowskiej, tak jak trochę przeczytaliśmy to, co Jezus uznałby za Stary Testament, tak? Choć jednocześnie jednoznaczne jest to, że księgi wtórnokanoniczne były też znane w czasach Nowego Testamentu, które będziemy odkrywać już niedługo, były znane dla Jezusa, były znane też dla apostołów, którzy czasami właśnie przy okazji na przykład pisania niektórych z ksiąg Nowego Testamentu powołują się na księgi wtórnokanoniczne. Bardzo ciekawy materiał, ale niestety nie mam na niego czasu. Zachęcam was niemniej jednak do lektury, po to, żeby jeszcze lepiej zrozumieć, co takiego się dzieje, żeby lepiej zrozumieć historię, co działo się między właśnie tą końcówką Starego Testamentu a tym, co później nam się rozpocznie w Nowym Testamencie, narodzinami bardzo wyjątkowego człowieka, choć też bardzo niepozornego, Jezusa, który urodził się w Betlejem. Mówimy, że Jezusa z Nazaretu, bo tam też się później wychowywał.

Przed nami niesamowita kontynuacja historii, która dzisiaj kończy się w taki trochę niespodziewany sposób, taki sposób bez zakończenia, w zasadzie czegoś jeszcze brakuje. No i właśnie ten brak będziemy uzupełniać kartami Nowego Testamentu, kontynuacją tego, co Bóg czynił na świecie i dalej czyni i chce czynić w tobie i we mnie, po to, żeby jak najwięcej ludzi mogło Go odkryć, poznać i iść drogą, którą On przygotował dla życia każdego z nas, po to, żebyśmy sprawili, że ten świat choć trochę będzie lepszym miejscem za naszego życia i jednocześnie przygotowali się do życia w świecie, który Bóg ostatecznie ma zaplanowany, który będzie całkowicie odnowiony, który będzie miał całkowicie świeży start, po to, żebyśmy w końcu mogli żyć właśnie w tym świecie, który Bóg przygotował dla nas, a który zwyczajnie schrzaniliśmy i o tym, jak to było schrzanione, czytaliśmy dużo na kartach Starego Testamentu. Tyle z mojej strony na dzisiaj. Mam nadzieję, że dla was to też była ciekawa lektura, ciekawe doświadczenie. Gdybyście mieli jakieś pytania, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl lub też napiszcie do mnie na adres jacek@bibliawrok.pl i tak szczerze zachęcam was do tego, napiszcie kilka słów o tym, jak wam się czytało Stary Testament, czy wam się podobało, czy wam się nie podobało, czy przeczytaliście cały, może tam jedynie wyrywkowo wciąż.

Dajcie znać, co o tym myślicie. To dla mnie będzie bardzo cenna informacja, która też... To też pomoże mi lepiej przygotować materiał do kolejnych odcinków, w których będziemy odkrywać już tę kolejną część Biblii, którą my dzisiaj nazywamy Nowym Testamentem. Wielkie dzięki raz jeszcze i do usłyszenia w kolejnym odcinku.