Księga Ezdrasza: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać

Księga Ezdrasza opowiada o powrocie Izraelitów z wygnania babilońskiego i o odbudowie tego, co zostało zniszczone: najpierw świątyni w Jerozolimie, a potem wiary całego narodu. Jeśli pytasz, o czym jest Księga Ezdrasza, to w skrócie brzmi to tak: Bóg dotrzymuje obietnicy, że wygnanie się skończy, ale powrót do domu wcale nie oznacza, że od razu wszystko będzie łatwe i piękne.

O czym jest Księga Ezdrasza?

Żeby dobrze zrozumieć tę księgę, warto pamiętać, co działo się wcześniej. Babilończycy pod wodzą Nabuchodonozora zburzyli Jerozolimę razem ze świątynią i uprowadzili dużą część mieszkańców do Babilonu, a potem samo imperium babilońskie upadło i władzę przejęli Persowie. Księga Ezdrasza zaczyna się właśnie w tym momencie. Ma dziesięć rozdziałów i dwie części, a w każdej z nich do Jerozolimy wraca osobna grupa ludzi. W rozdziałach 1-6 wraca ekipa pod przewodnictwem Zorobabela, która zajmuje się budową świątyni. W rozdziałach 7-10 pojawia się kapłan Ezdrasz, który przychodzi już do odbudowanej świątyni i ma zupełnie inne zadanie, czyli odbudować życie duchowe narodu. Bo świątynia to jedno, a to, czy ludzie wiedzą, jak żyć z Bogiem na co dzień, to zupełnie druga sprawa.

Księga Ezdrasza i Księga Nehemiasza to w żydowskim kanonie jedna księga i razem domykają historię Izraela w Starym Testamencie, zanim przejdziemy do Nowego. Tradycja przyjmuje, że autorem jest sam Ezdrasz, a część księgi to jego wspomnienia pisane w pierwszej osobie, co zresztą widać, kiedy nagle w tekście pojawia się „ja”.

Księga Ezdrasza: streszczenie

1. Dekret Cyrusa i powrót (rozdziały 1-2). Król Persji Cyrus ogłasza, że Izraelici mogą wrócić do Jerozolimy i zbudować dom Pana Ezd 1,2, a do tego zwraca im naczynia, które Nabuchodonozor zabrał ze świątyni Ezd 1,7. Wraca około pięćdziesięciu tysięcy osób, spisanych w długiej liście rodzin.
2. Fundamenty świątyni (rozdział 3). Najpierw staje ołtarz, a potem zostają położone fundamenty. Starsi, którzy pamiętali jeszcze dawną świątynię, płaczą, a inni w tym samym czasie krzyczą z radości Ezd 3,12-13.
3. Przeciwności i przerwa w budowie (rozdziały 4-5). Okoliczni mieszkańcy zniechęcają budowniczych, przekupują urzędników i piszą skargi do kolejnych królów Ezd 4,4-5, aż w końcu prace stają. Wznawiają je dopiero wtedy, gdy do ludzi zaczynają mówić prorocy Aggeusz i Zachariasz Ezd 5,1-2.
4. Świątynia gotowa (rozdział 6). Król Dariusz znajduje w archiwach dekret Cyrusa, więc budowa zostaje dokończona Ezd 6,15, a ludzie z radością obchodzą poświęcenie świątyni Ezd 6,16.
5. Ezdrasz i druga grupa powracających (rozdziały 7-8). Kapłan i uczony w Prawie wyrusza z Babilonu do Jerozolimy z poparciem króla Artakserksesa i prowadzi ze sobą kolejną grupę ludzi.
6. Trudny finał (rozdziały 9-10). Ezdrasz dowiaduje się, że wielu Izraelitów pożeniło się z kobietami z innych narodów. Modli się i wyznaje grzech całego ludu, a księga kończy się decyzją o odesłaniu tych żon razem z dziećmi Ezd 10,44.

Król Cyrus: dekret, który zmienił wszystko

Najbardziej zaskakujące jest dla mnie samo otwarcie tej księgi. Izraelici nie wyrywają się z niewoli siłą ani nie wzniecają żadnego powstania, tylko po prostu ekipa wraca do domu, bo władca imperium im na to pozwala. Co więcej, ten władca ich zachęca, wspiera i oddaje im zrabowane ze świątyni naczynia. A przecież nie był to ktoś, kto znał Boga Izraela tak, jak znali Go oni.

I to wcale nie był przypadek, bo prorok Izajasz wymienił Cyrusa z imienia setki lat wcześniej:

I o Cyrusie mówię: On jest moim pasterzem, bo wypełni całą moją wolę; i mówię do Jerozolimy: Będziesz odbudowana, a do świątyni: Będziesz założona.

Prorocy zapowiadali też, że wygnanie będzie miało swój koniec, a Jeremiasz mówił nawet, że stanie się to po siedemdziesięciu latach Jr 29,10. Cały początek księgi pokazuje więc jedną rzecz: Bóg jest wierny swoim obietnicom i realizuje swój plan, nawet rękami ludzi, których my byśmy do tego w ogóle nie typowali. Tak o tym mówię w odcinku Zaskakujący zwrot w historii Izreala.

Odbudowa świątyni i przeciwności: czy to na pewno Boża wola?

Projekt ruszył świetnie, więc wszystko wyglądało na to, że to jest Boża wola, a potem nagle zaczęły się kłopoty. Okoliczni mieszkańcy, którzy okazali się wrogami, zaproponowali, że pomogą w budowie, ale Zorobabel odmówił Ezd 4,2-3. Jak widać z dalszego ciągu, nie chodziło im wcale o odbudowę, tylko o to, żeby przeszkodzić. Skargi dotarły w końcu do króla, między innymi z argumentem, że jak miasto się odbuduje, to przestanie płacić podatki. Król się tym przejął i budowa stanęła.

Może znasz to z własnego życia: zaczynasz coś w przekonaniu, że robisz to z Bogiem, a potem robi się pod górkę i zaczynasz myśleć, że może jednak się pomyliłeś. Mój wniosek z tego fragmentu jest taki, że ważniejsze jest to, czy rozumiemy Bożą drogę, niż to, jakie okoliczności jej towarzyszą. Czyli to, że coś nie idzie łatwo, nie jest jeszcze dowodem, że to nie jest ta droga.

Zobacz, co w tej sytuacji zrobili prorocy. Aggeusz mówił ludziom wprost, że mają czas na budowanie własnych domów, a świątynia dalej leży w ruinie Ag 1,4. Zachariasz dodawał im otuchy, przypominając, że nie wojskiem ani siłą, ale Duchem Pana Za 4,6. I ludzie wrócili do pracy, jeszcze zanim dostali jakąkolwiek odpowiedź od króla. Całą tę historię opowiadam w odcinku Jak wytrwać w przeciwnościach.

Ezdrasz, uczony w Prawie

Ezdrasz pochodził z rodu Aarona, był więc kapłanem, a przy tym uczonym człowiekiem, biegłym w Prawie Mojżesza Ezd 7,5-6. Jego życiowy plan zmieści się w jednym zdaniu:

Ezdrasz bowiem przygotował swoje serce, aby szukać prawa PANA i wykonywać je, a także by nauczać w Izraelu ustaw i sądów.

Najpierw szukać, potem wykonywać, a dopiero na końcu uczyć innych, i bardzo lubię tę kolejność. Ale najbardziej podoba mi się w nim sytuacja przed niebezpieczną drogą do Jerozolimy. Ezdrasz powiedział wcześniej królowi, że ręka Boga jest nad tymi, którzy Go szukają, więc potem wstydził się prosić tego samego króla o żołnierzy do ochrony. Zamiast tego ogłosił post i razem z ludźmi prosił Boga o bezpieczną drogę Ezd 8,21-23. To jest wiara w praktyce: skoro mówię, że Bóg jest dobry, to ze swoimi potrzebami najpierw idę do Niego.

Trudny koniec księgi: znać Boże Słowo i Boże serce

Ostatnie rozdziały są dla mnie najtrudniejsze w całej księdze. Ezdrasz dowiaduje się, że wielu Izraelitów, w tym także kapłanów i przywódców, pożeniło się z kobietami z innych narodów Ezd 9,1-2. Prawo wyraźnie tego zakazywało, a chodziło w nim o to, żeby lud nie odszedł od Boga Pwt 7,3-4. Ezdrasz jest tym wstrząśnięty, więc rozdziera szaty i modli się za cały lud Ezd 9,3-6. Efekt jest taki, że żony zostają odesłane razem z dziećmi.

Przyznaję, że dla mnie to brzmi po prostu brutalnie. Nie chcę oceniać Ezdrasza z wygodnego fotela, bo widzę jego gorliwość, ale wydaje mi się, że można było to rozegrać inaczej. Samo Prawo przewidywało przecież, że obcy mogą dołączyć do wspólnoty Izraela, a dobrym przykładem jest Rut z Moabu:

Rut jednak odpowiedziała: Nie nalegaj na mnie, abym cię opuściła i odeszła od ciebie. Gdziekolwiek bowiem pójdziesz i ja pójdę, a gdziekolwiek zamieszkasz i ja zamieszkam. Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg będzie moim Bogiem.

Rut, kobieta z obcego narodu, znalazła się nawet w rodowodzie Jezusa Mt 1,5. Mój wniosek jest więc taki, że trzeba znać nie tylko Boże Słowo, ale też Boże serce. Czasem tak bardzo chcemy być wierni literze, że zapominamy zapytać, po co Bóg dał dane przepisy i do kogo były one skierowane. Mówię o tym w odcinku Jak żyć zgodnie z Bożym Słowem.

Jak czytać Księgę Ezdrasza i na co uważać

• Pamiętaj o przerwach w czasie. Między rozdziałami 6 i 7 mija kilkadziesiąt lat, choć kiedy czytasz, wygląda to tak, jakby jedna scena płynnie przechodziła w drugą.
• Zwróć uwagę na kolejnych królów. Cyrus, Dariusz, Aswerus i Artakserkses to różne postacie, które rządziły po sobie. Przy Aswerusie warto pamiętać o Księdze Estery, bo jej historia dzieje się mniej więcej w tych samych czasach.
• Czytaj dalej, bo to jeszcze nie koniec. Ezdrasz i Nehemiasz to jedna opowieść, a każde kolejne czytanie Biblii pokaże ci więcej takich połączeń.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Wytrwaj, kiedy robi się trudno. Jeśli coś zacząłeś z poczuciem, że robisz to z Bogiem, nie rzucaj tego tylko dlatego, że pojawił się opór. Zapytaj raczej, co mówi na ten temat Pismo i co mówią ludzie, którym ufasz.

Najpierw idź do Boga. Ezdrasz nie czekał, aż skończą mu się wszystkie ludzkie sposoby, i nie traktował modlitwy jak ostatniej deski ratunku, tylko pomodlił się na samym początku.

Szukaj Bożego serca. Poznawaj Słowo, ale pytaj też, co za nim stoi. Dzięki temu nie zrobisz z Biblii zbioru przepisów, tylko zobaczysz za nią Boga, który chce mieć ludzi przy sobie.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 245 · Księga Ezdrasza 1-3Zaskakujący zwrot w historii IzrealaRozdziały 1-3: dekret Cyrusa, powrót z niewoli i Zorobabel.

Dzień 246 · Księga Ezdrasza 4-7Jak wytrwać w przeciwnościachRozdziały 4-7: wrogowie, wstrzymana budowa, prorocy Aggeusz i Zachariasz.

Dzień 247 · Księga Ezdrasza 8-10Jak żyć zgodnie z Bożym SłowemRozdziały 8-10: Ezdrasz, post przed drogą i trudna historia odesłanych żon.

Dalszy ciąg tej historii znajdziesz w odcinku o Księdze Nehemiasza.

Jeśli chcesz przeczytać Księgę Ezdrasza razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Ezdrasza: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).