Pieśń nad Pieśniami: o czym jest i jak ją czytać
W tym artykule
Pieśń nad Pieśniami to księga miłosnej poezji, czyli osiem rozdziałów, w których on i ona zachwycają się sobą, tęsknią za sobą, szukają się i w końcu znajdują. Jeśli pytasz, o czym jest Pieśń nad Pieśniami, odpowiem najprościej, jak się da: o miłości kobiety i mężczyzny, z całą jej czułością i namiętnością, którą Pismo Święte pokazuje jako dobry dar od Boga. Księga zaczyna się od słów „Pieśń nad pieśniami Salomona” Pieśń nad Pieśniami 1,11 Pieśń nad pieśniami Salomona. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska i właśnie dlatego tradycja przypisuje całość Salomonowi.
Kiedy w planie przychodzi dzień 233 i czytamy ją od deski do deski, bardzo możliwe, że po lekturze pojawi się pytanie, co taka księga w ogóle robi w Biblii. I to jest uczciwe pytanie, bo mamy tu poezję najwyższych lotów, momentami naprawdę bardzo intensywną. Dlatego w odcinku Romans i namiętność w Biblii opowiadam, jak ją rozumiem i dlaczego uważam, że to księga z bardzo konkretnym przesłaniem dla zwykłych ludzi, a nie tylko dla teologów.
Pieśń nad Pieśniami: o czym jest ta księga?
Trzeba uczciwie zaznaczyć, że tę księgę czytano na dwa sposoby. Tradycja żydowska widziała w niej obraz miłości Boga do Jego ludu, a chrześcijanie często czytali ją jako obraz miłości Chrystusa do Kościoła. Nie twierdzę, że tych odczytań tu nie ma, i jeśli ktoś szuka w niej takiego duchowego sensu, to bardzo dobrze. Mnie jednak najbardziej interesuje to, co księga mówi wprost, czyli to, co mówi o ludzkiej miłości, o bliskości i o tym, jak tę bliskość pielęgnować. Przy lekturze zawsze zadaję sobie to samo pytanie: dobrze, a co to zmienia w moim życiu?
I trzeba też powiedzieć jasno, że ta księga naprawdę nie jest dla dzieci. Pierwsi czytelnicy też to czuli, bo opowiadam w odcinku, że Orygenes, jeden z ojców Kościoła, radził, żeby nie czytać jej przed trzydziestką.
Pieśń nad Pieśniami: streszczenie i trzy postaci
Najtrudniejsze przy pierwszym czytaniu jest to, że nie wiadomo, kto jest kim i kto akurat mówi. Bohaterowie spotykają się, rozchodzą i znowu się szukają: „Na swoim łożu wśród nocy szukałam tego, którego miłuje moja dusza” Pieśń nad Pieśniami 3,11 Na swoim łożu wśród nocy szukałam tego, którego miłuje moja dusza. Szukałam go, ale go nie znalazłam. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Mnie pomogło spojrzenie, które zresztą nie jest moim pomysłem, a które polega na tym, że w tej historii widzimy nie dwie, tylko trzy osoby: dziewczynę, jej ukochanego pasterza i króla Salomona.
Wygląda to mniej więcej tak. Dziewczyna mieszka w małej wiosce, a jej bracia stawiają ją na straży winnic Pieśń nad Pieśniami 1,66 Nie patrzcie na mnie, że jestem czarna, gdyż słońce mnie opaliło. Synowie mojej matki rozgniewali się na mnie, postawili mnie na straży winnic; a mojej własnej winnicy nie ustrzegłam. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, czyli musi pracować w polu i pilnować rodzinnego dobytku. Poznaje pewnego pasterza i zakochują się w sobie bez pamięci. Pewnego dnia pojawia się jednak król Salomon, widzi dziewczynę i zabiera ją do Jerozolimy, gdzie obsypuje ją prezentami. Ona mimo to nie potrafi zapomnieć tamtego chłopaka z wioski. W końcu król widzi, że nic tu nie wskóra, i pozwala jej wrócić, więc zakochani znowu są razem. A Salomon, który miał przecież wszystko, przekonuje się, że miłości nie da się kupić.
Kiedy założysz takie okulary, cała księga robi się dużo czytelniejsza. Dziewczyna mówi o sobie: „Mój umiłowany [jest] mój, a ja jestem jego” Pieśń nad Pieśniami 2,1616 Mój umiłowany [jest] mój, a ja jestem jego. Pasie on wśród lilii. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. W podobnym duchu wracają potem słowa: „Ja [należę] do mojego umiłowanego i do mnie [zwraca się] jego pożądanie” Pieśń nad Pieśniami 7,1010 Ja [należę] do mojego umiłowanego i do mnie [zwraca się] jego pożądanie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Czyli jej serce cały czas należy do jednej osoby.
Skąd pomysł z Salomonem?
Możesz w tym miejscu zapytać, czy Salomon w ogóle pasuje na bohatera takiej historii. Biblia mówi przecież, że miał siedemset żon i trzysta nałożnic, a żony odwiodły jego serce 1 Księga Królewska 11,33 Miał więc siedemset żon, księżniczek, i trzysta nałożnic. A jego żony odwiodły jego serce. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, więc trudno go uznać za wzór oddanego męża. Z tego samego powodu wiele osób spiera się o to, czy to on jest autorem, bo jak człowiek z tysiącem kobiet miałby nagle pisać o miłości do tej jednej jedynej? Ja w tym sporze stoję po stronie tradycji: Salomon może być autorem, a jednocześnie jedną z postaci w tej historii, właśnie tą trzecią. Wtedy wszystko zaczyna mieć sens, bo król ma wszystko, a jednak nie dostaje serca dziewczyny. Taka ciekawostka na marginesie: w księdze jest około 50 słów, których nie znajdziesz nigdzie indziej w Biblii.
A skąd sam tytuł? W hebrajskim nie ma stopnia najwyższego, więc żeby powiedzieć, że coś jest najlepsze, powtarzano słowo. Pieśń nad pieśniami to więc po prostu ta najlepsza pieśń. Salomon miał ich napisać tysiąc pięć 1 Księga Królewska 4,3232 Wypowiedział trzy tysiące przysłów, a jego pieśni było tysiąc pięć. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, a ta ma być z nich wszystkich najpiękniejsza.
Miłość mocna jak śmierć
Kulminacja całej księgi jest w rozdziale ósmym. W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej brzmi to tak:
Pieśń nad Pieśniami 8,6-76 Przyłóż mnie do swego serca jak pieczęć, jak pieczęć na swoim ramieniu. Miłość bowiem jest silna jak śmierć, zawiść twarda jak grób. Jej żar [jak] żar ognia i [jak] żarliwy płomień. 7 Wielkie wody nie zdołają zagasić miłości ani rzeki jej zatopić. Choćby ktoś oddał cały majątek swego domu za taką miłość, byłby z pewnością wzgardzony. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaPrzyłóż mnie do swego serca jak pieczęć, jak pieczęć na swoim ramieniu. Miłość bowiem jest silna jak śmierć, zawiść twarda jak grób. Jej żar [jak] żar ognia i [jak] żarliwy płomień. Wielkie wody nie zdołają zagasić miłości ani rzeki jej zatopić. Choćby ktoś oddał cały majątek swego domu za taką miłość, byłby z pewnością wzgardzony.
Według mnie to jest sedno tej księgi i zarazem puenta historii o dziewczynie, pasterzu i królu. Miłości nie da się kupić ani zdobyć prezentami, nawet jeśli ktoś oddałby za nią cały swój majątek, i żadna powódź jej nie zgasi, bo to jest dar od Boga.
Jak czytać Pieśń nad Pieśniami i na co uważać
- Nie szukaj jednej jedynej wykładni. Obrazowe odczytanie, w którym widać Boga i Jego lud albo Chrystusa i Kościół, wcale nie wyklucza tego, że księga mówi o prawdziwej miłości kobiety i mężczyzny.
- Nie czytaj jej jak reportażu. To jest poezja, więc porównania w rodzaju włosów jak stado kóz Pieśń nad Pieśniami 4,11 O jaka ty jesteś piękna, moja umiłowana! O jaka ty jesteś piękna! Twoje oczy między twymi kędziorkami są [jak oczy] gołębicy; twoje włosy są jak stado kóz, które widać na górze Gileadu. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska dla nas brzmią dziwnie, ale dla pierwszych czytelników, którzy żyli w zupełnie innym krajobrazie i innej kulturze, były wyrazem zachwytu.
- Pamiętaj o kontekście. Ta namiętność ma swoje bezpieczne miejsce, którym jest małżeństwo. Jezus przypomina, że Bóg stworzył człowieka jako mężczyznę i kobietę, a w małżeństwie stają się oni jednym ciałem Ewangelia św. Mateusza 19,4-64 A on im odpowiedział: Nie czytaliście, że ten, który stworzył [ich] na początku, uczynił ich mężczyzną i kobietą? 5 I powiedział: Dlatego opuści mężczyzna ojca i matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą dwoje jednym ciałem. 6 A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
- Zajrzyj do ogrodu Eden. W pieśni jest mnóstwo ogrodów, a o pierwszej parze czytamy w Księdze Rodzaju, że byli przed sobą nadzy i nie wstydzili się Księga Rodzaju 2,2525 I oboje, Adam i jego żona, byli nadzy, a nie wstydzili się. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Ta księga pokazuje, jak taką otwartość pielęgnować w małżeństwie.
Co z tego dla mnie dzisiaj
Dbaj o bliskość. Małżeństwo bardzo łatwo zamienia się w układ, w którym po prostu mieszkamy razem i tyle. Z tej księgi wynika, że dla Boga ważne jest to, jak przeżywamy bliskość, i że Jego pomysłem jest małżeństwo, w którym naprawdę dużo się dzieje. Podobnie mówi zresztą Księga Przysłów: „ciesz się żoną twojej młodości” Księga Przysłów 5,1818 Niech twój zdrój będzie błogosławiony i ciesz się żoną twojej młodości. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska.
Zadaj sobie dwa pytania. Co mogę zrobić w tym tygodniu, żeby moja relacja z żoną albo z mężem była bliższa i pełna uwagi? A jeśli nie jestem w małżeństwie, to czego uczę się z tej księgi o czekaniu i o przygotowaniu do miłości?
Nie szukaj ciągle nowych wrażeń. Dreszczyk emocji szybko mija i zostawia pustkę, jeśli nie ma jednej osoby, do której naprawdę jestem przywiązany.
Jeśli chcesz pociągnąć ten temat, posłuchaj też dnia 37, w którym rozmawiamy o tym, czego Biblia uczy na temat seksu, oraz dnia 105 o niezwykłym życiu Salomona.
Posłuchaj w podcaście
Pieśń nad Pieśniami omawiam w jednym odcinku. Jeśli chcesz przeczytać ją razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.
Pieśń nad Pieśniami: tekst rozdział po rozdziale
Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).
