Czego Biblia uczy nas o historii

Cześć, z tej strony Jacek, słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 158 i czytamy Księgę Ezechiela, rozdziały od 25 do 27. I w tych rozdziałach, tak jak też wspomniałem wczoraj, zaczynamy serię przesłań Ezechiela do różnych narodów. I teraz wiem, że kiedy czytamy te teksty, to często możemy, wiecie, wywracać oczami i myśleć sobie: o co tak naprawdę tutaj chodzi? Ale okazuje się, że dzisiaj właśnie w rozdziale 26 Księgi Ezechiela mamy bardzo ważny tekst, w ogóle ważny z perspektywy spojrzenia na Biblię jako na wartościowe historycznie dzieło literackie.

Bo często może być tak, że pewne wydarzenia, które są opisane w Biblii, możemy sobie myśleć, że one były napisane setki lat wcześniej, a wcale niekoniecznie. I o tym rozmawialiśmy też w poprzednich odcinkach, przy okazji też między innymi Jeremiasza, o ile dobrze pamiętam, gdzie rzeczywiście było tak, że pewne zapowiedzi, które z naszej perspektywy mogłyby być takie: wow, wow, ile to lat wcześniej on to powiedział, to tak naprawdę mogły być też związane z późniejszą redakcją danego tekstu. I w takich sytuacjach rzeczywiście, wiecie, niepoważne by było to, gdybyśmy, nie wiem, stawali na rzęsach i bronili tego, że o, to było napisane tyle lat wcześniej, jeżeli tak naprawdę historia nam pokazuje, że wcale niekoniecznie tak było. I co też jest bardzo ważne, musimy niezmiennie pamiętać o tym, żeby patrzeć na to, co dany tekst oznaczał dla pierwotnych adresatów, bo my też często patrzymy na te biblijne teksty z perspektywy naszej, tysięcy lat później, a tak naprawdę bardzo często te wydarzenia, które były opisane u proroków, i to u Izajasza mieliśmy też podobne sytuacje, u Jeremiasza, było tak, że rzeczywiście one miały często gęsto konkretne znaczenie dla ludzi żyjących w tamtych czasach. I choć spokojnie może być tak, że one jednocześnie mogły coś znaczyć dla pierwotnych adresatów, tak samo później mogły mieć swoją kontynuację, jeśli chodzi o swój taki proroczy wymiar w późniejszym czasie w związku z innymi wydarzeniami.

I to jak najbardziej mogło nam się trzymać. Mać, kupy. Niemniej jednak, dzisiaj jesteśmy u Ezechiela w rozdziale 26, który jest bardzo ciekawym rozdziałem, no i co do którego okazuje się, że nawet zwykli świeccy, normalniejsi, niewierzący historycy mają dużo szacunku, bo kto jak kto, ale w ich interesie wcale nie byłoby to, żeby jakkolwiek bronić tego, co nam napisał Ezechiel gdzieś tam setki lat temu na temat miasta, które nazywa się Tyr. I chciałbym, żebyśmy o tym Tyrze dzisiaj odrobinę porozmawiali. Nie będzie to koniecznie takie, wiecie, co z tego dla nas, takiego jak to często mamy w przypadku różnych tekstów biblijnych, ale bardziej będzie to takie spojrzenie na to, że rzeczywiście wiele lat, tam dwieście z hakiem, przed pewnymi wydarzeniami Ezechiel opisał, co takiego się wydarzy.

I co więcej, to nie jest tak, że to, wiecie, chrześcijańscy historycy teraz tego bronią, ale tak naprawdę historia zwyczajnie pokazuje nam, że faktycznie to, co jest napisane u Ezechiela w rozdziale 26, jak najbardziej trzyma się kupy i jest spójne z tym, jak historia miasta Tyr się potoczyła. I chciałbym, żebyśmy właśnie sięgnęli do rozdziału 26 Księgi Ezechiela, przeczytamy sobie spory fragment i później chwilę o nim porozmawiamy. Od początku brzmi on tak. W jedenastym roku, w pierwszym dniu miesiąca, Pan skierował do mnie słowo tej treści: Synu człowieczy, ponieważ Tyr mówił o Jerozolimie: Ha, ha, rozbita brama ludów, teraz kolej na mnie, wzbogacę się nareszcie po niej. Dlatego tak mówi Wszechmocny Pan: Posłuchaj, Tyrze, ja jestem przeciw tobie.

Sprawię, że podniosą się przeciw tobie liczne narody niczym potężne fale, zburzą one mury Tyru, rozbiją jego wieże i tak zedrę, co w nim wyrosło. Zostawię gładką skałę, będzie miejscem, w które rozciąga się sieci na morzu, bo ja tak postanowiłem, oświadcza Wszechmocny Pan. Stanie się on łupem dla narodów, a jego miasta na lądzie zostaną pobite mieczem i przekonają się, że ja jestem Pan. Gdyż tak mówi Wszechmocny Pan: Oto ja sprowadzę z północy na Tyr Nebukadnesara, króla Babilonu, króla królów z końmi, rydwanami, z jazdą i licznymi zastępami wojsk. Mieszkańców tych miast na lądzie wybije on mieczem, a przeciw tobie wzniesie podejścia, usypie wał i ustawi...

Tarcze. Skierują przeciw twoim murom uderzenie swoich taranów, a twoje wieże przewróci swoimi hakami. Okryję cię kurzem spod kopyt masy swoich koni, a okrzyk jego jazdy i turkot kół rydwanów wstrząśnie twoimi murami, gdy wkroczy w twoje bramy, jak wkracza się do rozbitego miasta. Kopyta jego koni podepczą wszystkie twoje ulice, wybije on twój lud mieczem, zwali twe potężne kolumny. Złupią swoje bogactwo, zrabują swoje towary, rozwalą twoje mury, poburzą wspaniałe domy, a twoje kamienie i drewno, gruz, powrzucają do morza.

W ten sposób położę kres zgiełkowi twoich pieśni, już nie będzie słychać twoich cytr, uczynię cię gładką skałą, będziesz miejscem rozciągania sieci, nigdy cię nie odbudują, gdyż ja, Pan, tak postanowiłem — oświadcza wszechmocny Pan. Tak mówi wszechmocny Pan o Tyrze: Odgłos twego upadku, jęki zabijanych, okrucieństwo zdobywców przerazi mieszkańców związanych z tobą wysp. Ich panujący zstąpią ze swoich tronów, zdejmą z siebie płaszcze, ściągną swe haftowane stroje. Ogarnie ich lęk, usiądą na ziemi i będą drżeć nieustannie, przerażeni tym, co cię spotkało. I tam dalej jeszcze mamy kontynuację dalszych losów Tyru, ale tutaj możemy się spokojnie zatrzymać, żeby chwilę porozmawiać o tym, co takiego w Tyrze się wydarzyło.

I teraz, na samym początku, o co w ogóle chodzi z Tyrem, co to było za miasto? Bo okazuje się, że tak naprawdę to nie jest pierwszy moment, gdzie Tyr nam się pojawia w historii, bo już tak naprawdę mieliśmy pewne informacje o Tyrze i o tym, jaka była relacja Tyru z Jerozolimą lata, lata temu, znaczy lata temu z perspektywy biblijnej, z naszej perspektywy to było jakieś tam parę miesięcy temu, kiedy czytaliśmy chociażby drugą księgę Samuela, gdzie mieliśmy króla Tyru, który był w dosyć bliskiej relacji z królem Dawidem i on też wysyłał materiały na budowę domu Dawida. I dalej w pierwszej Księdze Królewskiej, w piątym rozdziale, czytaliśmy też o tym, że właśnie ta relacja króla Hirama z królem Dawidem była zdecydowanie bliska, król Tyru był bardzo przychylny Dawidowi i też wspierał później Salomona przy budowie świątyni. Więc tak, z jednej strony ta relacja była... do pewnego momentu bardzo bliska, ale też Tyr był miastem portowym. Był miastem, które było niesamowicie bogate, w związku z tym, że przez to właśnie miasto przechodził cały handel, ogromna ilość handlu ówczesnego świata.

Więc naturalnie było to miasto, które z perspektywy materialnej było w bardzo, bardzo korzystnej sytuacji. Niemniej jednak okazuje się, że później, kiedy już historia tam potoczyła się dalej, kiedy lata minęły, no to te relacje Tyru z Jerozolimą się rozluźniły, dochodząc do miejsca, w którym Tyr był jak najbardziej zadowolony z upadku Jerozolimy. Dlaczego? No Jerozolima również była miastem, przez które przechodził handel, więc w związku z upadkiem Jerozolimy część zysków związanych z handlem w Jerozolimie przeszłaby do Tyru, więc dla nich zwyczajnie ze stricte materialnego punktu widzenia było to jak najbardziej korzystne i też sprawiło, że Tyr jak najbardziej cieszył się upadkiem Jerozolimy, co, no jak już wiemy z perspektywy historii, no niekoniecznie było to dla nich sensowne posunięcie, bo koniec końców ich historia potoczyła się w sposób jeszcze bardziej tragiczny niż historia Jerozolimy. I teraz kolejna rzecz.

U Ezechiela w 26 rozdziale mamy opisy tego, jak w pewnych falach Tyr zostanie zniszczony. Nie jest wcale koniecznie tutaj pokazane, że to będzie jednorazowa akcja i jedna rzecz, która może być czasami takim lekkim zgrzytem, to jest to, że na przykład pojawia się tutaj wyraźnie wspomniany król Babilonu, który ma dokonać zniszczenia Tyru. I teraz ważna rzecz jest taka, że Tyr to de facto były dwa miasta, bo była część starego Tyru, to była część lądowa, ale też była wyspa położona około 500 metrów z jakimś tam hakiem od lądu, która też była częścią Tyru. I teraz to, co zniszczył Nabukadnezar, to właśnie był stary Tyr. W tym samym czasie, kiedy król Babilonu zdobył stary Tyr, tak naprawdę spora część kosztowności i bogactwa, które w tym mieście się znajdowały, zostały przetransportowane na wyspę.

No i później wyspa tak naprawdę przetrwała ten atak, z wyspą nic się nie stało. Nie dziwi to jakoś szczególnie, no bo jednak znowu. Znowu, mamy tutaj wyspę, która jest kilkaset metrów położona od lądu i jednocześnie mówimy o mieście, które miało absolutnie najlepszą flotę tamtych czasów. Więc w zasadzie ciężko byłoby ich załatwić takimi, wiecie, standardowymi morskimi metodami, skoro oni byli najlepszymi żeglarzami, skoro to oni właśnie dyktowali warunki na morzu. Niemniej jednak jest taki ciekawy fragment, który nam się tutaj pojawia w wersecie dwunastym, gdzie zaraz po tym, jak mamy opis ataku króla Babilonu, który jest opisany w pierwszej osobie, pojawiają nam się dalsze opisy, ale już w liczbie mnogiej.

I teraz werset dwunasty mówi nam następującą rzecz: Złupią twoje bogactwo, zrabują twoje towary, rozwalą twoje mury, poburzą wspaniałe domy, a twoje kamienie i drewno i gruz powrzucają do morza. I teraz to, co wydarzyło się jakieś ponad dwieście lat po tym, jak Księga Ezechiela została napisana, to był najazd Aleksandra Wielkiego na Tyr właśnie. No i po raz kolejny problem był taki, że nie bardzo Aleksander Wielki ze swoją armią, która jakkolwiek nie byłaby imponująca, mógł postawić się Tyrowi od strony morza, bo zwyczajnie nie miał takich możliwości. Mieszkańcy Tyru byli wybitnymi żeglarzami. Tak jak mówiłem, oni tak naprawdę, jeśli chodzi o perspektywę handlu morskiego, dyktowali warunki i mieli zdecydowanie najlepszą flotę.

Co w takim razie zrobił Aleksander Wielki, żeby pokonać tę wyspę? To, co zrobił, to te gruzy wcześniej zniszczonego starego Tyru wykorzystał do tego, żeby usypać przejście między lądem a wyspą i później za pomocą tego przejścia postawił różne maszyny oblężnicze bezpośrednio już przy mieście, które było usadowione na wyspie i w ten sposób je zniszczył. Zniszczył je tak, że w zasadzie mężczyźni wszyscy byli wybici w pień, kobiety i dzieci sprzedane do niewoli i w zasadzie z tego, co czytałem, to okazuje się, że tam przetrwali ludzie, którzy pochowali się w świątyniach. I teraz tak wyglądała właśnie historia Tyru. Co się okazuje?

Opisana u Ezechiela lata, lata wcześniej. Koniec końców Tyr tak naprawdę został doszczętnie zniszczony pod koniec XIII wieku. Ale... To, co dla nas jest ważne z tego dzisiejszego odcinka, to jest to, że tak, faktycznie w Biblii jest masę materiału, który tyczy się przyszłości. Bardzo często jest to bardzo precyzyjny materiał, tak jak chociażby to, co mamy dzisiaj.

No bo znowu ten fragment, który wspomniałem o wykorzystaniu kamieni, drewna, gruzów, które mają być powrzucane do morza i tam zresztą dalej są opisy tego, jak w ogóle całe miasto będzie potopione, zniknie w otchłani morza. To tak naprawdę to jest to, co wydarzyło się właśnie dla tego miasta, które było na wyspie. I teraz, czytając ten opis, możemy powiedzieć: no wiesz, ja nie wiem, czy coś takiego naprawdę szczególnego się dzieje, no jakieś tam kamienie, drewno. No okej, poradzili sobie z tym miastem na wyspie, jak sobie poradzili. No nie jest to wcale takie oczywiste, no bo z jednej strony oni wykorzystali bardzo cenne surowce, które zwyczajnie zostały zmarnowane po to, żeby zniszczyć to miasto.

I ten opis dosyć precyzyjnie jest u Ezechiela pokazany. Więc patrząc na to, co mamy u Ezechiela, patrząc też na relacje późniejszych historyków, archeologów, którzy badali właśnie historię zniszczenia Tyru, okazuje się, że ten opis, który mamy u Ezechiela, jest naprawdę bardzo precyzyjnym opisem. Jest on jak najbardziej szanowany przez świeckich historyków. Nie mówię tutaj o chrześcijańskich, żeby nie było, że są jakieś uprzedzenia. Ludzie, którzy w ogóle nie mają interesu w tym, żeby jakkolwiek potwierdzać relację Ezechiela, to właśnie robią, pokazując, że perspektywa przyszłości wyrysowana w Biblii jest jak najbardziej właściwa, jest jak najbardziej sensowna.

I warto, żebyśmy właśnie pamiętali o tym, że Biblia była napisana w pewnych czasach do konkretnej grupy ludzi, ale jednocześnie przesłanie sięgało dużo dalej. Już nie mówiąc o przesłaniu, które dotyczy nas dzisiaj bezpośrednio. Ale mam nadzieję, że chociażby ta krótka dzisiaj historia, taki odcinek historyczny na temat jednego miasta, który nawet niekoniecznie musiałby nas interesować, może być czymś, co sprawi, że zaczniemy szukać dalej, zaczniemy szukać głębiej. Nie będziemy tylko czytać Biblii, tak wiecie, czytając sobie od początku do końca i tyle, ale chciałbym was zachęcić do tego, żeby rzeczywiście badać to, czy jakkolwiek historia potwierdza pewne wydarzenia. Czy historia potwierdza nam ludzi, którzy w tych wydarzeniach biorą udział?

I okaże się, że tak. I nawet jak często gęsto później pojawiały się momenty, w których historycy mówili, że: A, bo w Biblii coś jest napisane, a to nie tak było, to niedługo później znajdowały się materiały w wykopaliskach archeologicznych, które tak naprawdę potwierdzały bardzo dużo tego, co w Biblii mamy opisane, nawet jeżeli do pewnego momentu historii ciężko było pewne rzeczy precyzyjnie zweryfikować. Biblia jak najbardziej jest wartościowa z perspektywy historycznej i dzisiaj mamy tego piękny przykład. Mam nadzieję, że ten odcinek, trochę inny w swojej formie niż zazwyczaj, był dla Was wartościowy, przydatny, ciekawy. Gdybyście mieli dodatkowe pytania, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl i słyszymy się już jutro w kolejnym odcinku.