Skąd Izajasz wiedział o królu Cyrusie

Cześć, z tej strony Jacek. Słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 129 i czytamy Księgę Izajasza, rozdziały od 45 do 48. Dzisiaj chciałbym, żebyśmy zajęli się tematem, który jest bardzo ciekawy, jest naprawdę tematem, który może wzbudzać olbrzymią ekscytację, szczególnie u osób wierzących, bo oto dzisiaj, zresztą wczoraj w sumie też już pod koniec rozdziału 44, pojawiła nam się bardzo ciekawa postać w tekście, który obecnie czytamy. Chciałbym na samym początku tej naszej dzisiejszej rozkminy zwrócić uwagę na jedną rzecz.

To, co będę mówił, nawet niekoniecznie, że jest jakimś wielkim moim zdaniem, tylko bardziej zbieram różne informacje, które udało mi się zdobyć na temat tego, co dzisiaj czytamy. I nie chcę mówić, że mam wyrobione zdanie na którykolwiek temat, bo jak zobaczycie też, okazuje się, że można na różny sposób podejść do tego tekstu, który dzisiaj się zajmiemy. I broń Boże, nie czuję się być autorytetem w tym temacie na tyle, żeby móc jakoś autorytatywnie właśnie mówić na temat tego fragmentu, który dzisiaj będziemy mieli na tapecie. Niemniej jednak chciałbym pokazać kilka różnych możliwości, kilka różnych sposobów na to, jak możemy spojrzeć na ten tekst i w jaki sposób ten tekst, który dzisiaj jest przed nami, przedstawia nam Boga, który jest Bogiem historii. I teraz chciałbym, żebyśmy przeczytali sobie dzisiaj, pozwolę sobie na nieco dłuższy fragment, ale skupimy się w zasadzie na jednej postaci, która będzie się nam tutaj w tym tekście pojawiała.

I żeby zacząć z odpowiednim kontekstem, to zaczniemy sobie od Księgi Izajasza, od 44 rozdziału, tego, który mieliśmy wczoraj, i przejdziemy sobie gładko do 45. Zaczynamy od Izajasza, 44 rozdział, od 24 wersetu. Tak mówi Pan, twój Odkupiciel, twój Stwórca od poczęcia: Ja jestem Pan, Ja czynię wszystko. Ja sam rozpiąłem niebiosa i rozciągnąłem ziemię. Czy ktoś był ze mną, udaremniałem znaki gadów, zwróżbitów, robię głupców, mędrców odprawiam z niczym, obnażam rzekomo ich mądrość.

Potwierdzam słowo mojego sługi i spełniam radę jego posłów. Mówię o Jerozolimie. Będziesz zamieszkana, a miasto Judy będziecie odbudowane. Podźwignę wasze ruiny, głębi rozkazuję: wyschnij, osuszam też twoje rzeki. Do Cyrusa mówię, mój pasterzu, bo on spełni wszystkie me pragnienia.

Zapowiadam Jerozolimie: będziesz odbudowana, a świątynię zapewniam posadowią cię. I dalej kontynuujemy, właśnie w rozdziale 45: Tak mówi Pan do swego pomazańca, do Cyrusa, którego ująłem za prawą rękę, aby mu poddać narody, odpiąć pasy od bioder królów, a przed nim pootwierać wrota, a bramy pozostawić niezamknięte. Ja pójdę przed tobą, usunę przed tobą wyboje, wyłamię spiżowe wrota, rozbiję żelazne zawory i dam ci skarby ukryte w ciemności i kosztownościach z najgłębszych kryjówek, abyś poznał, że ja jestem Pan, ten, który cię wzywa po imieniu, Bóg Izraela. Ze względu na mego sługę Jakuba, na Izraela, mojego wybrańca, wezwałem cię po imieniu i nadałem ci zaszczytny tytuł, chociaż mnie nie znałeś. Ja jestem Pan i nie ma innego.

Z wyjątkiem mnie nie ma Boga. Przypinam ci pas, chociaż mnie nie znałeś, aby poznali na wschodzie i na zachodzie, że oprócz mnie nie ma nikogo. Ja jestem Pan i nie ma innego. Ja stwarzam światło i tworzę ciemność. Ja czynię pokój i sprowadzam nieszczęście.

Ja, Pan, czynię to wszystko. Pokropiły niebiosa z góry, obłoki spuściły sprawiedliwość. Otwórz się, ziemio, niech zaowocuje zbawienie, niech wraz z nim wykiełkuje sprawiedliwość. Ja, Pan, stworzyłem to wszystko. W tym tekście, który przeczytaliśmy, mamy postać, która jest wymieniona z imienia.

I jest to bardzo ciekawe, że ta postać jest akurat wymieniona z imienia, bo tą postacią jest Cyrus. I samo to, że mamy wspomnianego Cyrusa, jest dosyć ważne. Mam tu na myśli to, że to jest jedno słowo, bez żadnych dodatkowych tytułów, który Cyrus i tak dalej, o czym zaraz będziemy rozmawiać. Po prostu Cyrus. Ma pojawić się jakiś Cyrus, który sprowadzi Izraelitów z powrotem do ich ziemi i będzie zaangażowany w odbudowanie świątyni.

I co ciekawe, okazuje się, że historia potwierdza nam to, że król Cyrus, babiloński król Cyrus, był postacią, która właśnie umożliwiła Izraelitom powrót do Judei i odbudowanie świątyni. I o tym wszystkim. Czytamy u Izajasza, kilka set lat wcześniej. Wiem, że w tym momencie od razu sobie możemy pomyśleć: wow, co tutaj takiego się dzieje i skąd, właśnie skąd Izajasz wiedział o Cyrusie? Najbardziej taką prostą odpowiedzią, którą moglibyśmy usłyszeć od danych chrześcijan, byłoby to, że no to jest oczywiste, Izajasz był prorokiem, więc wiedział, jak będzie wyglądała przyszłość i tyle.

I wiedział, że będzie Cyrus. Niemniej jednak wydaje mi się, że ten temat jest dużo ciekawszy niż tylko to, że właśnie Izajasz był prorokiem, bo my często na Biblię, na wiarę patrzymy właśnie przez pryzmat takiej niewytłumaczalnej ponadnaturalności, która bardzo często się pojawia. Wydaje mi się, że wcale niekoniecznie tutaj. I już chcę powiedzieć, o co takiego mi chodzi. Otóż rozmawialiśmy o tym, że Księga Izajasza, która jest w naszej Biblii jedną księgą, tak naprawdę dzieli się bardzo wyraźnie na dwie części.

Część przed niewolą babilońską i część, którą zaczęliśmy w rozdziale czterdziestym, napisaną z perspektywy niewoli babilońskiej. Mówię, że z perspektywy dlatego, że chciałbym, żebyśmy zwrócili uwagę na to, że ja nie mówię, że to było napisane w niewoli babilońskiej, po niewoli babilońskiej i tak dalej, że to napisali jacyś inni ludzie, dopisali to do Izajasza i takie historie, które jak najbardziej są tematem do dyskusji. To są bardzo poważne rozmowy na temat właśnie autorstwa Księgi Izajasza. I o tym już rozmawialiśmy, że mnie osobiście nie gorszy w żaden sposób to, że nawet część Izajasza, ta część taka, nazwijmy ją sobie Ewangelią Izajasza, bo to jest ta część, która wyraźnie nam mówi o pewnej nadziei, którą Bóg chce wlać w serca ludzi, którzy będą czytać te słowa, mogła być napisana na przykład przez uczniów Izajasza, którzy, znając go bezpośrednio, dopisali część do dzieła, które wcześniej on tworzył, co jak najbardziej z mojej perspektywy mogło być słowami Izajasza, które zwyczajnie zostały spisane przez chociażby jego uczniów, którzy też w pierwszej części Izajasza byli wspomnieni. Więc to jest jedna z opcji, o których już rozmawialiśmy.

I teraz, gdybyśmy na to spojrzeli w ten sposób, to zaraz moglibyśmy sobie powiedzieć: no dobra, czyli chcesz mi powiedzieć, że o tym Cyrusie napisali dlatego, że... To było napisane już tak naprawdę z perspektywy niewoli babilońskiej, czy może nawet po niewoli babilońskiej. No, tego nie mówię. Nie mówię tego, że tak się wydarzyło. Mówię tylko o tym, że takie rozmowy są i ważne jest to, żebyśmy jako poważni dojrzali czytelnicy Biblii rozumieli, że to, w jaki sposób Biblia powstała, niekoniecznie jest takie oczywiste dla nas, żebyśmy dzisiaj mogli sobie odtworzyć te warunki.

Bo zwyczajnie kupa czasu minęła od tego stworzenia i zebrania całego kanonu tego, co my dzisiaj nazywamy Pismem Świętym lub Biblią. Więc jedna opcja jest taka, i to jest jakaś tam opcja, która szczególnie sceptyków by zadowoliła, żeby powiedzieli: no dobra, czyli tak naprawdę to było dopisane później i tyle. I stąd Izajasz mógł wiedzieć, że był Cyrus, bo to nie wiedział Izajasz, tylko ktoś to później dopisał. Niekoniecznie jest to podejście, które mi jakkolwiek gra z różnych powodów. Jedna rzecz jest taka, że w ogóle ta cała dyskusja na temat autorstwa tej drugiej części Izajasza jest o tyle ciekawa, że nigdzie nie mamy wspomnianego tego, że Izraelici są uprowadzeni do Babilonu.

To jest ważne, żebyśmy zwrócili na to uwagę. Tego nie ma. U innych proroków będziemy mieli bardzo wyraźnie zaznaczony fakt tego, że Izraelici zostali uprowadzeni do Babilonu. U Izajasza tego nie ma. I tak jak mówiłem, druga część wyraźnie mówi nam z perspektywy niewoli babilońskiej, ale wcale niekoniecznie bym się upierał, że to musi być tak, że to było pisane w czasach niewoli babilońskiej.

Mam nadzieję, że wiecie, o co mi chodzi. I teraz, gdybyśmy chcieli dalej zastanawiać się nad tym, skąd Izajasz mógł wiedzieć o Cyrusie. Wiecie, z imienia, to jest ważne, z imienia. To jest jeszcze jedna ciekawa rzecz odnośnie właśnie tej konkretnej postaci, bo ten Cyrus, który Izraelitów sprowadził z powrotem do Izraela, to był Cyrus II, tudzież Cyrus Wielki. Nie jestem ultra fachowcem od historii, ale to był drugi Cyrus, to nie był pierwszy Cyrus.

No właśnie, był jeszcze inny Cyrus, który poprzedzał tego Cyrusa, który jest postacią tego proroctwa. I ten Cyrus był dziadkiem naszego bohatera. I gdybyśmy tak sobie zebrali lata, kiedy żył Izajasz, kiedy prorokował, kiedy te jego teksty zostały zebrane, patrząc na to z perspektywy... Jego życia, no to jest ogromna szansa, która w zasadzie, ja jestem raczej przekonany, że to tak mogło być właśnie, że Izajasz miał świadomość istnienia Cyrusa, który był dziadkiem Cyrusa Wielkiego. I teraz, wspomniałem o tym, że ciekawe jest to, że tutaj pojawia się nam tylko imię Cyrus, a nie Cyrus któryś tam, Cyrus jakiś tam, bo wiecie, ci królowie, oni mieli jakieś tam swoje tytuły.

To nie jest tak, że wiecie, chlapniemy sobie Cyrus i tyle i wiemy, o kogo chodzi. Znaczy tutaj wiemy z perspektywy wydarzeń historycznych, które są przypisane tej osobie, wiemy, o którego Cyrusa chodzi, ale biorąc pod uwagę to, że nagle okazuje się, że w historii mamy dwóch Cyrusów, no to Izajasz tu nie mówi który Cyrus, więc Izajasz mógł imię zwyczajnie użyć, wiedząc, że taka postać istnieje. I teraz, czy Izajasz myślał, że to będzie ten Cyrus, czy będzie jakiś inny Cyrus? Nie wiem, nie mam bladego pojęcia. Niemniej jednak imię u Izajasza wcale niekoniecznie musiało się wziąć, wiecie, w jakiś magiczny sposób, bo my często mamy taki obraz na temat właśnie proroków, na temat Biblii, że ona powstała w takiej, wiecie, w jakiejś mitycznej krainie, kupa magii tam się działa i w ogóle jakieś czary, nie wiadomo o co chodzi.

Znaczy wiadomo, że Biblia, już wyraźnie mówiła nam, że czary nie są okej, ale wiecie, o co mi chodzi, w taki sposób, taki baśniowy trochę. Mamy czasami takie wyobrażenie tych różnych wydarzeń, które tam się dzieją. I teraz, ja nie mówię, że pewien obszar ponadnaturalności w Biblii nie istnieje, wydarzeń, które no nie bardzo mamy jak mądrze wytłumaczyć. Niemniej jednak tu wydaje mi się, że Bóg zwyczajnie użył pewnych naturalnych okoliczności życia Izajasza do tego, żeby Izajasz mógł, znając świat, w którym żyje, przekazać przesłanie na przyszłość na temat władcy, który przyprowadzi Izraelitów z powrotem do ich ziemi i który będzie zaangażowany w odbudowę świątyni. Ja osobiście mam poczucie, że taka wersja mi pasuje i w żaden sposób nie podważa to mojej wiary w to, że Biblia jest jak najbardziej inspirowaną przez Boga książką, która została napisana przez ludzi zwyczajnie żyjących w pewnych określonych okolicznościach, w określonej kulturze, w określonym momencie historii świata. którzy mieli takie, a nie inne predyspozycje, tak, byli stworzeni, skonstruowani, jakkolwiek Bóg użył tych ludzi i całego otoczenia ich świata do tego, żeby przekazać swoje słowo.

I wcale niekoniecznie to było tak, że, wiecie, musieli być ludzie, którzy, wiecie, wpadli w trans, ręka im się zaczęła trząść i po prostu, wiecie, Bóg wręcz ich ręką dosłownie pisał. Wiem, że czasami możemy mieć taki obraz tego, jak Biblia powstała, chcemy wierzyć może nawet w taki obraz, bo to jest fajne, takie, wiecie, tajemnicze, ale wydaje mi się, że właśnie okoliczności powstania Biblii są bardzo często właśnie takie, że pomimo tego, że będziemy mieli proroków, którzy będą opisywać pewne wizje, mieli pewne doświadczenia takie, wiecie, ponadnaturalne, których w żaden sposób nie śmiałbym kwestionować, to jednak bardzo często Bóg zwyczajnie użył pewnych okoliczności historii do tego, żeby ktoś przekazał, na przykład taki Izajasz tutaj, proroctwo na temat przyszłości, bardzo precyzyjne, odnosząc się do osoby wymienionej z imienia, ale właśnie nie osoby wymienionej z imienia i z tytułu. Zwyczajnie Izajasz napisał Cyrus, nie napisał, że to był Cyrus Wielki. Gdyby tu było napisane, że to był Cyrus Wielki, to to dopiero byłaby niezła akcja, tak powiem szczerze, to to już byłoby całkiem dużo bardziej precyzyjne. Ale to, jak ja patrzę na tę historię, to jest to, że ogromna szansa jest taka, ja nie mówię, że koniecznie tak było, to jest to, co mówiłem na samym początku we wstępie, nie mówię, że koniecznie tak było, ale jestem w stanie sobie wyobrazić sytuację, w której Izajasz, mając świadomość tego, że jest władca babiloński, który ma na imię Cyrus, przekazuje słowo nadziei dla Izraelitów związane właśnie z Cyrusem, a okazuje się, że to nie ten Cyrus, a dopiero jego wnuk zrealizuje to słowo, co wciąż jest naprawdę wyjątkową akcją, bo tak szczerze, wciąż mówimy o tym, że z dużą dozą prawdopodobieństwa te słowa były napisane dużo wcześniej niż faktyczne wydarzenia.

I co więcej, tu akurat sięgając po źródła pozabiblijne, moglibyśmy na przykład sprawdzić właśnie, co o Cyrusie mówią nam inni. I ciekawostka jest taka, że jest taki historyk dosyć często wspominany, żydowski historyk z pierwszego wieku naszej ery, Józef Flawiusz, który w jednym ze swoich dzieł właśnie o Cyrusie napisał i odniósł się też do tego konkretnego wydarzenia. Pamiętajmy o tym. Józef Flawiusz żył setki lat później, więc to jakby, ja nawet nie chcę mówić, że to na bank tak było, no ale jeden z historyków żydowskich w ten sposób relacjonuje później i przedstawia tę historię, gdzie tak parafrazując, ja akurat nie udało mi się zdobyć tekstu po polsku, to korzystam z tekstu angielskiego, w którym jest napisane, że sam Cyrus powiedział, że jako że wszechmocny Bóg wybrał go do tego, żeby był królem całej zamieszkałej ziemi, wierzy w to, że ten Bóg jest właśnie Bogiem wyznawanym przez Izraelitów, ponieważ przewidział jego imię przez proroków i to, że on właśnie ma zbudować mu dom w Jerozolimie, w Judei. I dalej Józef Flawiusz właśnie mówi o tym, że było wiadome dla Cyrusa przez czytanie właśnie księgi Izajasza to proroctwo i to, że prorok przewidział to, że Bóg wybrał właśnie Cyrusa do tej konkretnej roli związanej z przyprowadzeniem Izraelitów z niewoli i również odbudową świątyni.

Więc taka ciekawostka, możecie sobie sprawdzić w wersji polskiej, jak to jest opisane. Niemniej jednak widzimy, że sam Cyrus według relacji Józefa Flawiusza, kiedy przeczytał tekst Izajasza napisany 140 lat przed zniszczeniem świątyni, wyraził ogromny podziw wobec, jak to u Józefa Flawiusza jest określone, boskiej mocy i jak najbardziej był przez to też zmotywowany i zachęcony do tego, żeby wypełnić to proroctwo. Taka ciekawostka na temat właśnie naszej postaci, która dzisiaj pojawiła się nam u Izajasza i też mam nadzieję, że ten odcinek będzie dla was zachętą do tego, żeby sprawdzać okoliczności historyczne tego, o czym czytamy, żeby gdzieś trochę samemu grzebać. Ja już dzisiaj zostawiłem w ogóle temat tego, że tak naprawdę Cyrus w tym tekście jest nazwany Mesjaszem, bo to samo w sobie jest też dosyć ciekawym wątkiem, ale można by o tym rozmawiać godzinami. Są ludzie, którzy poświęcają całe życie na to, żeby takimi tematami się zajmować, a my zwyczajnie chcemy przeczytać Biblię od początku do końca w 365 dni i wiedzieć, o co w niej chodzi, mieć taki ogólny obraz tego, jak ona też powstała.

Stała po to, żeby ona jak najbardziej mogła mieć wpływ na przemianę naszego życia, na to, żeby nasze życie mogło być jeszcze lepsze i żebyśmy tym życiem mogli wywierać bardzo pozytywny wpływ na świat, który nas otacza, dzięki Bogu, który nas do tego stworzył i nas do tego wyposaża, tak jak też stworzył i wyposażył Cyrusa do tego, żeby zrealizował misję, którą Bóg miał dla niego przygotowaną, która to była zapowiedziana też wcześniej. Tyle z mojej strony na dzisiaj. Mam nadzieję, że ten odcinek w pewien sposób pomógł nam trochę odczarować Biblię, odczarować, tak czasami wyobrażamy sobie to, jak ona mogła powstać. Znowu wspomnę jeszcze raz, nie daję ręki za wszystko, co dzisiaj omówiliśmy, bardziej przedstawiam pewne możliwości, które mamy i chciałbym, żebyśmy korzystając z tych możliwości mieli świadomość tego, że Biblia jest bardzo poważnym dziełem literackim, który powstał na tyle dawno, że dzisiaj zwyczajnie ciężko jest nam jednoznacznie niektóre rzeczy ocenić z perspektywy już tysięcy lat po wydarzeniach. Mam nadzieję, że odcinek swoją robotę zrobi.

Gdybyście mieli pytania, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl, tam możemy sobie porozmawiać, podyskutować i słyszymy się w kolejnym odcinku na temat Księgi Izajasza, kolejnych rozdziałów.