List do Rzymian: o czym jest, streszczenie i jak go czytać

List do Rzymian to najdłuższy i najważniejszy list św. Pawła, a w nim jedno z najpełniejszych w całym Piśmie Świętym wyjaśnień, na czym polega dobra nowina o Jezusie. Jeśli pytasz, o czym jest List do Rzymian, to odpowiedziałbym tak: o tym, że wszyscy bez wyjątku potrzebujemy ratunku, że Bóg sam ten ratunek przygotował i daje go nam jako dar, oraz o tym, że przyjęty dar zmienia całe życie, łącznie z relacjami z ludźmi, których po prostu nie umiemy lubić.

W pierwszym odcinku o tym liście powiedziałem, że gdybyś wylądował na bezludnej wyspie z jedną kartką z Nowego Testamentu i miał z niej zrozumieć, o co w ogóle chodzi w chrześcijaństwie, to ten list nadawałby się do tego najlepiej. Nie bez powodu niektórzy nazywają go wręcz Ewangelią według św. Pawła, bo Paweł krok po kroku tłumaczy w nim całą drogę od problemu do rozwiązania.

List do Rzymian: o czym jest, kto go pisał i do kogo

Napisał go św. Paweł około roku 57, w Koryncie, w czasie swojej trzeciej podróży misyjnej. Co ciekawe, do Rzymu jeszcze wtedy nie dotarł, chociaż, jak sam pisze, chciał tam przyjść od wielu lat, a stamtąd planował wyruszyć dalej, aż do Hiszpanii Rz 15,22-24. Czyli pisze do ludzi, których w większości osobiście jeszcze nie odwiedził.

Adresatami byli wierzący w Rzymie, a ta wspólnota była mocno mieszana. Z jednej strony byli tam chrześcijanie pochodzenia żydowskiego, tacy jak Pryscylla i Akwila, których znamy też z Dziejów Apostolskich Rz 16,3-4. Z drugiej strony byli wierzący z pogan, którzy nigdy nie żyli według żydowskich zwyczajów i nie wychowali się na Prawie Mojżesza. Łatwo sobie wyobrazić, że przy tak różnych ludziach tarć było sporo, więc Paweł musiał pisać tak, żeby i jedni, i drudzy zrozumieli, o co mu chodzi. Główną myśl całego listu, czyli coś w rodzaju jego tezy, zapisał już w rozdziale pierwszym:

Nie wstydzę się bowiem ewangelii Chrystusa, ponieważ jest [ona] mocą Boga ku zbawieniu dla każdego, kto uwierzy, najpierw Żyda, [potem] i Greka. W niej bowiem objawia się sprawiedliwość Boga z wiary w wiarę, jak jest napisane: Sprawiedliwy będzie żył z wiary.

Rz 1,16-17

List do Rzymian: streszczenie w czterech krokach

1. Wszyscy mamy problem (rozdziały 1-4). Paweł pokazuje, że z grzechem zmagają się i poganie, i Żydzi, więc nikt nie stoi wyżej od drugiego. Rozwiązaniem jest Jezus, a ten dar przyjmuje się przez wiarę, czego przykładem jest Abraham.
2. Nowe życie (rozdziały 5-8). Tu Paweł opisuje, co się zmienia, kiedy ten dar przyjmiemy: mamy pokój z Bogiem, wolność od grzechu, Ducha Świętego i pewność, że nic nas nie odłączy od Bożej miłości.
3. Co z Izraelem (rozdziały 9-11). Paweł odpowiada na pytanie, które w Rzymie musiało paść prędzej czy później: skoro zbawienie jest z wiary, to co w takim razie z Bożym ludem?
4. Jak z tym żyć (rozdziały 12-16). Ostatnia część jest bardzo praktyczna i mówi o służbie, miłości, szacunku i jedności mimo różnic, a na samym końcu Paweł wymienia z imienia całą listę osób, które pozdrawia.

Usprawiedliwienie przez wiarę: Paweł zaczyna od złej wiadomości

Każda dobra historia ma jakiś problem i Paweł wcale tego nie ukrywa. Najpierw zwraca się do pogan i mówi im, że Boga można było poznać po Jego dziełach, po tym, co stworzył Rz 1,19-20, ale ludzie i tak poszli własnymi drogami. Potem bierze się za Żydów i mówi im mniej więcej tak: macie Prawo, tylko że wcale nie żyjecie zgodnie z nim. Wyobraź sobie, jak to brzmiało, kiedy ten list czytano na głos we wspólnocie w Rzymie. Każda grupa pewnie przez chwilę kiwała głową, że to o tamtych, a chwilę później przychodziła jej kolej. Wniosek Pawła jest taki, że nikt nie ma się z czego wywyższać Rz 3,10-12.

I tu ważna rzecz: Prawo nie jest w tej historii winowajcą. Paweł pisze później wprost, że Prawo jest święte, sprawiedliwe i dobre Rz 7,12. Jego rola jest po prostu inna, bo ono pokazuje nam, że sami z siebie nie potrafimy żyć tak, jak Bóg nas zamyślił. Prawo nie zbawia, tylko uświadamia, że potrzebujemy ratunku. A rozwiązanie przychodzi z zupełnie innej strony:

Wszyscy bowiem zgrzeszyli i są pozbawieni chwały Boga; A zostają usprawiedliwieni darmo, z jego łaski, przez odkupienie, które [jest] w Jezusie Chrystusie.

Rz 3,23-24

To jest właśnie sedno tego, co nazywamy usprawiedliwieniem przez wiarę. Zbawienie jest darem, a za dar nie da się zapłacić, można go tylko przyjąć. Paweł pokazuje to na przykładzie Abrahama, który „uwierzył Bogu i zostało mu to poczytane za sprawiedliwość” Rz 4,3, i to zanim w ogóle pojawiło się Prawo, czyli zanim ktokolwiek mógł próbować na cokolwiek zasłużyć jego przestrzeganiem. Więcej o tej pierwszej części listu mówię w odcinku Wszyscy mamy problem.

Łaska i nowe życie: Rz 5-8

W tej części najbardziej lubię werset, w którym Paweł pisze, że Bóg okazuje nam swoją miłość przez to, że „gdy jeszcze byliśmy grzesznikami, Chrystus za nas umarł” Rz 5,8. Na pierwszym roku studiów, kiedy dopiero zacząłem na serio szukać wiary, siedziałem na zajęciach z literatury i słuchałem dyskusji o tym, czy on ją kochał, czy nie. Nikt wcześniej nie ustalił, czym w ogóle jest miłość, a wszyscy próbowali to rozstrzygnąć. Dla mnie miarą miłości jest to, co zrobił Bóg, czyli nie motylki w brzuchu, tylko konkretny czyn, który kosztował Go wszystko.

Potem Paweł zestawia ze sobą dwóch ludzi. Przez Adama weszły na świat grzech i śmierć, a przez Jezusa zaczyna się nowa ludzkość Rz 5,17-19. W rozdziale szóstym obrazem tej zmiany jest chrzest: zanurzenie w wodzie przypomina pogrzeb starego życia, a wyjście z wody jest początkiem nowego Rz 6,3-4. I od razu pada pytanie, które każdy z nas mógłby zadać: skoro jestem pod łaską, to znaczy, że mogę robić, co chcę? Odpowiedź Pawła jest krótka i stanowcza: „nie daj Boże” Rz 6,14-15. Łaska nie daje nam wolnej ręki do grzechu, tylko siłę, żeby od niego odejść.

Całość wieńczy rozdział ósmy, w którym Paweł pisze o życiu w Duchu Świętym i o tym, że jesteśmy dziećmi Boga, które mogą wołać do Niego „Abba, Ojcze” Rz 8,14-15. A kończy się on jednym z najpiękniejszych fragmentów całej Biblii, czyli słowami z Rz 8 o tym, że nic nas nie odłączy od miłości Boga.

Ale w tym wszystkim całkowicie zwyciężamy przez tego, który nas umiłował. Jestem bowiem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności, ani moce, ani teraźniejsze, ani przyszłe [rzeczy]; Ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie będzie mogło nas odłączyć od miłości Boga, która jest w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.

Rz 8,37-39

O tym wszystkim opowiadam w odcinku Droga do nowego życia. Jeszcze jedna uwaga o słowie „wiara”, bo bardzo łatwo je źle zrozumieć: greckie słowo, które tak tłumaczymy, znaczy też zaufanie. Czyli nie chodzi o to, żeby zgodzić się na kilka prawd o Bogu, tylko o to, żeby powierzyć swoje życie Temu, który nas kocha.

Rozdziały 9-11: co z Izraelem

To najtrudniejsza część listu, ale zaczyna się bardzo po ludzku. Paweł pisze o wielkim smutku, który nosi w sercu z powodu swoich rodaków, i mówi, że byłby gotów oddać za nich wszystko Rz 9,1-3. Widać, że wiara nie zrobiła z niego człowieka obojętnego na bliskich.

O tych, którzy jeszcze nie uwierzyli, Paweł mówi bez wyśmiewania i bez wyższości: mają „gorliwość dla Boga, ale nie według poznania” Rz 10,2-4. Czyli bardzo się starają, tylko idą nie tą drogą. Znam mnóstwo ludzi, którzy chcieliby być blisko Boga i naprawdę się starają, tylko nie wiedzą, jak to zrobić. Paweł wskazuje im prostą drogę: wiarę, która płynie z serca i zostaje wyznana ustami Rz 10,9-10. I zaraz potem pyta, jak ktoś ma uwierzyć, jeśli nigdy o tym nie usłyszy Rz 10,14-15. Tu pojawia się nasza rola, bo możemy żyć tak, żeby ktoś w końcu zapytał, skąd mamy w sobie tyle pokoju.

W rozdziale jedenastym Paweł zapewnia, że Bóg swojego ludu nie odrzucił Rz 11,1, bo „nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże” Rz 11,29. Wierzący z pogan mają za to zachować pokorę, bo zostali wszczepieni w Boże drzewo z łaski, a nie dlatego, że byli lepsi, więc nie mają żadnego powodu, żeby się wynosić. Na koniec Paweł zatrzymuje się i po prostu zachwyca się głębią Bożej mądrości Rz 11,33-36. Dla mnie to dobra rada na każdy moment, w którym czegoś w Biblii nie rozumiem: zamiast się frustrować, można się zatrzymać i uznać, że Bóg wie, co robi. Całość omawiam w odcinku Nasza rola w Bożym planie.

Rz 12: jak żyć, kiedy przyjęło się ten dar

Od rozdziału dwunastego zaczyna się praktyka i tutaj Paweł jest już bardzo konkretny. Zaczyna od zdania, które porządkuje wszystko, co napisał wcześniej:

Proszę więc was, bracia, przez miłosierdzie Boże, abyście składali wasze ciała jako ofiarę żywą, świętą, przyjemną Bogu, [to jest] wasza rozumna służba. A nie dostosowujcie się do tego świata, ale przemieńcie się przez odnowienie waszego umysłu, abyście [mogli] rozeznać, co jest dobrą, przyjemną i doskonałą wolą Boga.

Rz 12,1-2

Zobacz, jaka jest tu kolejność: najpierw jest Boże miłosierdzie, a dopiero potem nasze życie jako odpowiedź na nie. Wolę Bożą rozpoznaje się przez odnawianie swojego myślenia, bo, jak pisał Izajasz, Jego myśli są wyższe od naszych Iz 55,8-9. Dalej Paweł opisuje wspólnotę jako jedno ciało, w którym każdy ma swoją rolę Rz 12,4-5, a lista zachowań, które z tego wynikają, jest długa: nieobłudna miłość, radość z tymi, którzy się radują, płacz z tymi, którzy płaczą, i żadnego odpłacania złem za zło Rz 12,15. Mamy też wyprzedzać się nawzajem w okazywaniu sobie szacunku Rz 12,9-10. Wyobraź sobie świat, w którym każdy próbuje być pierwszy nie w tym, żeby coś zdobyć, tylko w szacunku wobec innych.

Rozdział trzynasty mówi o szacunku wobec władzy, i to w liście do wspólnoty, której członkom ta sama władza miała z czasem wydawać wyroki Rz 13,1. Jest tu też jedno z najważniejszych zdań całego listu: „Miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Tak więc wypełnieniem prawa jest miłość” Rz 13,8-10. Rozdział kończy się wezwaniem: „obleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa” Rz 13,14. Chodzi o takie życie, w którym inni mogą dostrzec w nas Jezusa. Cały ten fragment czytam w odcinku Droga miłości i służby dla innych.

Rozdziały 14-16: jak żyć razem mimo różnic

W Rzymie ludzie spierali się o to, co wolno jeść i które dni należy obchodzić Rz 14,1-4. Paweł traktuje to jako sprawy drugorzędne i mówi wprost: przestańmy się nawzajem osądzać Rz 14,10-13. Ci, którzy są mocni w wierze, mają wspierać słabszych, zamiast dogadzać sobie Rz 15,1-2, a wszyscy mają przyjmować siebie nawzajem, „jak i Chrystus przyjął nas” Rz 15,7. Dzisiaj też mamy w Kościele różne wrażliwości i różne spory, więc ta rada jest bardzo aktualna. Paweł podpowiada, żeby w sprawach, które nie są fundamentem wiary, nie robić sobie z bliźniego przeciwnika.

W odcinku o końcówce listu przypominam sześć podstaw dobrej nowiny, czyli tak zwany kerygmat, który List do Rzymian rozwija krok po kroku:

1. Bóg cię kocha i ma plan dla twojego życia.
2. Wszyscy mamy problem, którym jest grzech.
3. Jezus za ten grzech zapłacił na krzyżu i zmartwychwstał.
4. Dar zbawienia trzeba przyjąć.
5. Żeby żyć nowym życiem, potrzebujemy mocy Ducha Świętego.
6. Nie idziemy sami, bo mamy wspólnotę.

Rozdział szesnasty to długa lista osób wymienionych z imienia, na przykład Feby, która pomagała wielu ludziom Rz 16,1-5. I zobacz, co w tym jest niezwykłego: Paweł nigdy w Rzymie nie był, a mimo to zna tych ludzi i pamięta o nich. Wiara jest dla niego relacją z konkretnymi ludźmi, a nie ideologią. Całość podsumowuję w odcinku Miłość zaciera różnice.

Jak czytać List do Rzymian i na co uważać

• Czytaj po kolei. Paweł najpierw tłumaczy, co zrobił Bóg, a dopiero potem pisze, jak mamy żyć, więc wyrwane z kontekstu rady z końca listu tracą swój fundament.
• Nie ufaj ślepo podziałowi na rozdziały. Podział na rozdziały dodano dużo później, dlatego na przykład zdanie z końca rozdziału 13 płynnie przechodzi w rozdział 14.
• Śledź słowa klucze. Sprawiedliwość, wiara, prawo, wszyscy i grzech: każde z tych słów wraca w liście co najmniej sześćdziesiąt razy.
• Przy rozdziałach 9-11 nie spiesz się. To najtrudniejsza część listu i warto czytać ją powoli, nawet po kilka razy.
• Pamiętaj o Starym Testamencie. Paweł cały czas powołuje się na Abrahama, Eliasza i Izajasza, więc znajomość tych historii bardzo pomaga.

List do Rzymian oczami pierwszych czytelników

Ten list czytano na głos w kilku domowych wspólnotach w Rzymie, około roku 57. Siedzieli tam razem Żydzi i poganie, którzy dopiero uczyli się żyć obok siebie. W kilku tekstach przechodzę przez niego tak, jakbyśmy słuchali go razem z nimi:

• Chrześcijanie w Rzymie przed Pawłem: edykt Klaudiusza, Akwila, Pryscylla i Febe.
• Nie ma sprawiedliwego ani jednego: pułapka, którą Paweł zastawił w pierwszych rozdziałach.
• Usprawiedliwienie przez wiarę: Bóg, który nie czeka, aż będziemy przyzwoici.
• Grzech pierworodny w Rzymian 5: Adam, Chrystus i pytanie, czy to sprawiedliwe.
• Zapłatą za grzech jest śmierć: chrzest, niewolnik i dar.
• Nie czynię dobra, którego chcę: o kim Paweł pisze w siódmym rozdziale.
• Wszystko współdziała ku dobremu: jakiemu dobru, czyli ósmy rozdział w całości.
• Jakuba umiłowałem, Ezawa znienawidziłem: czy Bóg wybiera ludzi do potępienia.
• Jeśli ustami wyznasz: dziesiąty rozdział jako rozdział o Izraelu.
• Cały Izrael będzie zbawiony: drzewo oliwne i finał jedenastu rozdziałów.
• Rozumna służba: dwunasty rozdział i wiara, która ma sens.
• Wszelka władza pochodzi od Boga: trzynasty rozdział czytany razem z końcem dwunastego.
• Słabi i mocni w wierze: co robić, gdy wierzący spierają się o jedzenie i święta.
• Ludzie z Listu do Rzymian: Febe, Pryscylla, Akwila i inni z ostatniego rozdziału.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Przyjmij dar, zamiast na niego zarabiać. Bóg okazał ci miłość, zanim cokolwiek zrobiłeś, więc nie musisz przez całe życie udowadniać, że na nią zasługujesz.

Zaufaj, a nie tylko się zgódź. Wiara to coś więcej niż przytaknięcie kilku prawdom, dlatego powierz Bogu kierunek swojego życia, także tam, gdzie niczego nie rozumiesz.

Kochaj konkretnie. Spróbuj dziś wyprzedzić kogoś w okazaniu szacunku, odpuść jedną kłótnię o sprawę drugorzędną i odpłać dobrem tam, gdzie miałbyś ochotę odpłacić złem Rz 12,21.

Pamiętaj, że jesteś kochany. W najgorszych dniach wróć do Rz 8, bo jeśli „Bóg za nami, któż przeciwko nam” Rz 8,31-32.

Posłuchaj w podcaście

Wszystkie odcinki o tej księdze zobaczysz na liście odcinków o Liście do Rzymian.

Jeśli chcesz przeczytać List do Rzymian razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

List do Rzymian: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).