Wszystkie odcinki

Dzień 63 Księga Powtórzonego Prawa 14-16

Dlaczego Bóg pozwalał na niewolnictwo

Prowadzi Jacek Obolewicz · Zobacz w planie czytania

Przeczytaj tekst: Pwt 14 Pwt 15 Pwt 16

Dzień 63 z 365 · Otwórz w Spotify

Ten dzień w minutę

Nie masz teraz czasu na cały odcinek? Najważniejsza myśl w krótkim wideo.

Przeczytaj wstęp do księgi: Księga Powtórzonego Prawa

W skrócie

W rozdziale 15 trafiamy na prawa o niewolnictwie, które od razu budzą emocje. Czytam ten fragment i tłumaczę, kim byli niewolnicy w starożytnym Izraelu i czemu to nie było to samo, co znamy z historii Stanów Zjednoczonych. Pokazuję też, jak te prawa wyróżniały Izrael na tle sąsiadów.

Najważniejsze myśli

  1. To nie to niewolnictwo, które znamy

    Kiedy słyszymy słowo „niewolnik”, myślimy o plantacjach i poniżaniu, a w starożytnym Izraelu chodziło zwykle o ekonomię: ktoś miał dług i musiał go odpracować.

  2. Wolność po sześciu latach

    Niewolnik służył sześć lat, a w siódmym roku odzyskiwał wolność. Pan miał go jeszcze szczodrze obdarować, żeby nie odchodził z pustymi rękami.

  3. Niewolnik mógł chcieć zostać

    Jeśli komuś było dobrze w domu pana, mógł dobrowolnie zostać tam na zawsze, i to pokazuje, że te relacje bywały bliskie rodzinnym.

  4. Inne prawa niż u sąsiadów

    Niewolnictwo było wtedy powszechne, ale prawa Izraela stawiały go w zupełnie innym miejscu. Narody dookoła miały zobaczyć, że ci ludzie traktują się nawzajem inaczej.

Z odcinka

To niewolnictwo, które było w Izraelu, to była zgoła inna historia, całkowicie inne relacje, reset co siedem lat.

Tak naprawdę to całe prawo rozbijało się o relacje albo relacje człowieka z Bogiem, albo relacje człowieka z człowiekiem.

To niewolnictwo, które tam funkcjonowało, jest całkowicie inna historia niż to, co było absolutnym przestępstwem względem ogromnej ilości ludzi na przestrzeni wieków.

Fragmenty, o których mowa w odcinku

  • Prawo o niewolnikach: sześć lat służby, wolność w siódmym roku, szczodre wyposażenie na drogę i możliwość zostania na zawsze.
  • Rok jubileuszowy przypadał co 50 lat i był wielkim resetem, w którym każdy dostawał nowy start.
  • Józef był niewolnikiem w Egipcie, a w więzieniu został głównym zarządcą, co pokazuje, że niewolnik mógł awansować.

Kliknij odnośnik, żeby przeczytać fragment.

Gdzie jeszcze w Biblii wraca ten temat

  • Wcześniejsza wersja tego samego prawa o hebrajskim niewolniku: sześć lat służby i wolność w siódmym roku.
  • Paweł pisze do Filemona o zbiegłym niewolniku Onezymie i prosi, by przyjął go już nie jako niewolnika, ale jako umiłowanego brata.
  • Paweł pisze, że w Chrystusie nie ma już niewolnika ani wolnego, bo wszyscy jesteśmy jedno.

Do przemyślenia

  • Jak traktuję ludzi, którzy są ode mnie zależni: w pracy, w rodzinie, w relacjach?
  • Czego nie rozumiem w Biblii, a co mogłoby się wyjaśnić, gdybym poznał kontekst tamtej kultury?

Powiązane odcinki

niewolnictwo prawa Starego Testamentu rok jubileuszowy sprawiedliwość kontekst kulturowy Księga Powtórzonego Prawa

Fragmenty Biblii w dymkach pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0). W podcaście czytam z innego przekładu. Tutaj korzystamy z UBG, bo jej licencja pozwala swobodnie udostępniać tekst.

Transkrypcja odcinka

Zapis powstał automatycznie i może zawierać drobne błędy. Najważniejsze zdania są wyróżnione, a podkreślone miejsca otwierają fragment Biblii, o którym mowa.

Cześć, z tej strony Jacek Słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 63 i czytamy Księgę Powtórzonego Prawa, rozdziały od 14 do 16. W rozdziale 15 mamy pewien fragment, który znowu może wzbudzać trochę emocji. Mamy znowu prawa, jak zresztą sama nazwa księgi wskazuje, i mamy w rozdziale 15 prawa związane z niewolnictwem. I warto, żebyśmy pochylili się nad pytaniem, dlaczego w ogóle Bóg pozwalał na niewolnictwo.

No bo w naszych głowach samo niewolnictwo może na dzień dobry wzbudzić takie dosyć negatywne emocje i całkowicie zasadnie, bo z naszej perspektywy my kojarzymy niewolnictwo prawdopodobnie przede wszystkim z tym, co działo się w Stanach Zjednoczonych, w jaki sposób osoby były transportowane z Afryki, sprzedawane już tam ludziom w Stanach, pracowały na farmach, były całkowicie poniżane, były tak naprawdę traktowane jako nie jako podludzie. I ta forma niewolnictwa, która nam jest znana z tej najbliższej historii, no to tak naprawdę jest coś, co rzeczywiście mogłoby wzbudzać ogromne emocje, gdyby się okazało, że coś takiego było praktykowane w Izraelu. I co więcej, że to było w jakiś sposób regulowane przez Boga w ogóle w prawie, które dał, że jak w ogóle Bóg mógłby pozwolić na niewolnictwo, gdyby oczywiście ono było tym, czym my je znamy dzisiaj. No i jak też oczywiście pewnie się domyślacie, z tym niewolnictwem niekoniecznie było do końca tak, jak nam by się mogło wydawać. Co więcej, nawet nie do końca.

To w ogóle jest kompletnie inna historia, bo tak naprawdę to niewolnictwo, które znamy z perspektywy starożytnego Izraela. To jest zgoła, ale to zgoła inna historia i chciałbym, żebyśmy przeczytali sobie ten konkretny tekst, który odnośnie niewolnictwa daje nam najwięcej informacji, jeśli chodzi o same prawo. Tak naprawdę to jest taki fragment, który w zasadzie reguluje kwestię relacji niewolnika z jego panem i brzmi on następująco. , gdzie jest napisane: Jeśli twój brat Hebrajczyk lub Hebrajka zaprzeda ci się w niewolę, to będzie ci służyć przez sześć lat. W siódmym roku wypuścisz ich na wolność, a gdy będziesz wypuszczał ich na wolność, to nie odeślesz ich z pustymi rękami.

Szczodrze ich obdarzysz zasobnością swoich stad, twojego klepiska i tłoczni, tym, czym pobłogosławił cię Pan, twój Bóg. Pamiętaj przy tym, że sam byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i że Pan, twój Bóg, wykupił cię stamtąd, dlatego teraz nakazuję ci właśnie takie postępowanie. Lecz jeśli twój niewolnik powiedział: ‘Nie odejdę od ciebie’, gdyż pokochałem ciebie i twój dom, bo dobrze mu było u ciebie, to weźmiesz szydło, przekłujesz mu ucho od drzwi i będzie twoim niewolnikiem na zawsze. Ze swoją niewolnicą postąpisz podobnie. Nie czuj jednak żalu, jeśli przyjdzie ci ich wypuścić wolno.

Przecież przez sześć lat wysłużyli u ciebie podwójną zapłatę najemnika. Poza tym Pan, twój Bóg, będzie ci błogosławił we wszystkim, co będziesz czynił. Samo słowo niewolnictwo może wzbudzać ogromne emocje, ale kiedy czytamy ten tekst, no to tak naprawdę ten wydźwięk ma już wcale niekoniecznie aż tak bardzo negatywny, wręcz przeciwnie. I teraz, przede wszystkim, kim byli niewolnicy w starożytnym Izraelu? Tak naprawdę to niewolnictwo, o którym tutaj czytamy, to było zazwyczaj niewolnictwo związane bezpośrednio z kwestią ekonomiczną.

To znaczy ktoś wisiał komuś kasę, nie miał opcji, żeby tę kasę zwrócić i musiał ją odpracować. My dzisiaj w zachodnim świecie mamy taką możliwość, żeby ogłosić bankructwo. Niemniej jednak w starożytnym Izraelu możesz sobie ogłaszać bankructwo, ale nie zmienia to tego, że musisz odrobić to, co jesteś winien. I to właśnie sprawiało, że ludzie stawali się niewolnikami innych. To polegało przede wszystkim na tym, że musieli odrobić to, co wisieli, musieli odrobić ten dług, który mieli względem drugiej osoby.

I jednocześnie coś takiego było ograniczone czasowo, no bo... Ktoś mógł stać się czyimś niewolnikiem, ale trwało to tak naprawdę sześć lat, bo co siedem lat był rok tak zwany szabatni, w którym taki niewolnik zostawał wypuszczony na wolność. Więc to samo w sobie już nam daje taką fajną opcję, w której widzimy, że no dobra, z jednej strony, okej, muszę odpracować, czyli tak naprawdę są to przymusowe roboty na rzecz kogoś, żebym mógł po prostu wyrównać naszą sytuację związaną z długiem, który względem danej osoby zaciągnąłem. Z drugiej strony wiem, że będę wypuszczony. I co więcej, też kojarzycie pewnie, i tu może pojawić się małe pytanie, ileś tam odcinków temu , który dział się raz na pięćdziesiąt lat, czyli to było siedem razy siedem lat, był rok jubileuszowy, w którym też była mowa o tym, że niewolnicy otrzymują wolność.

Tylko że tak naprawdę ten rok jubileuszowy to była taka kumulacja powrotu do całkowicie pierwotnej wersji wolności, w której ludzie byli, taki wiecie, boję się tego hasła używać szczególnie w dzisiejszych czasach, ale to faktycznie był wielki reset. Po prostu każdy miał nowy start, a niewolnicy tak naprawdę ten nowy start mieli de facto co siedem lat. Ale co jest jeszcze ciekawe, to nie jest tak, że ten nowy start był jakoś konieczny, no bo jak też przed chwilą przeczytaliśmy, była opcja, w ramach której niewolnik mógł powiedzieć, że jest mi tak dobrze u ciebie w domu, że mógł zdecydować się na to, żeby być takim niewolnikiem na zawsze, co samo w sobie pokazuje, jak ci niewolnicy często gęsto byli traktowani. Byli traktowani na tyle dobrze, będąc tak naprawdę poniekąd pewnie częścią rodziny, tak sobie to wyobrażam, że mogli nawet podjąć decyzję, że oni nie chcą w żaden sposób rozstawać się. Z tą rodziną, na rzecz której służą, tylko chcą z nimi zostać na zawsze, co pokazuje, że tak naprawdę te relacje były co najmniej wyjątkowe i co najmniej nie brzmiały jak niewolnictwo, no bo jeżeli miałbym być niewolnikiem źle traktowanym, poniżanym i traktowanym jako swego rodzaju podczłowiek, tak jak to miało miejsce w przypadku niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych, to nikt nie chciałby się czegoś takiego zdecydować dobrowolnie.

A tutaj dobrowolnie była opcja, że możesz zostać takim niewolnikiem dożywotnio. Więc znowu, to słowo niewolnik oczywiście brzmi dosyć dramatycznie, ale jak widzimy, niekoniecznie to tak było. Co więcej, pamiętajmy też o tym, że . No i wiecie, on był takim niewolnikiem, że tak naprawdę stał się głównym zarządcą więzienia, co też pokazuje, że w tamtych czasach niewolnicy mogli osiągnąć bardzo wysoki status społeczny, tak naprawdę mogli wciąż się angażować w różne kwestie społeczne, mogli awansować w jakiś tam sposób, mogli dochodzić do miejsc wpływu, jednocześnie będąc w relacji z inną osobą, wobec której musieli odpracować dług, który zaciągnęli. Więc znowu widzimy przez to, że to niewolnictwo nie było koniecznie tym, czym byśmy sobie wyobrażali, że może być z perspektywy historii, która jest nam trochę bliższa.

No ale teraz znowu, czy to niewolnictwo było okej, czy nie było okej? Czy Bóg mógł po prostu powiedzieć, że no dobra, ale to nie róbmy w ogóle niewolnictwa, nie ma niewolników u was, nie ma w ogóle takiej opcji. Z jednej strony ciekawe jest to, że Bóg bardzo, ale to bardzo dbał o sprawiedliwość i tak jak też patrzymy na te prawa, no to one bardzo wyraźnie wskazują na to, że Bogu zależy na tym, żeby ludzie sprawiedliwie się traktowali. To jest jedna kwestia. Druga kwestia jest taka, że w otoczeniu kulturowym, w którym starożytny Izrael funkcjonował, to też było tak, że to niewolnictwo było powszechne, tylko właśnie to niewolnictwo wyglądało całkiem inaczej.

Pewnie było dużo bliższe tego, z czym my byśmy sobie wyobrazili niewolnictwo dzisiaj i na tle... Tych wszystkich narodów, które otaczały Izrael, gdzie niewolnictwo rzeczywiście pewnie wiązało się często gęsto z poniżaniem, z bardzo złym traktowaniem tych niewolników, to tutaj nagle mamy Izraela, który instytucję niewolnictwa ma zachowaną, ale jednocześnie ona działa w oparciu o takie standardy, które są kompletnie nie do pomyślenia dla narodów, które otaczały Izrael. I znowu wracamy tutaj do tej historii, że znowu te prawa były nadane w dużej mierze po to, żeby właśnie narody, które są wokół Izraela, żeby widziały, że hej, oni niby mają to, co my, oni niby funkcjonują tak jak my, ale tak naprawdę sposób ich relacji, sposób traktowania siebie nawzajem jest całkowicie inny. I to stawiało ich w bardzo wyjątkowej sytuacji, jeśli chodzi o to, jakim byli narodem, zakładając, że oczywiście przestrzegali tych wszystkich praw, no bo też tak jak dzisiaj wspomniałem o roku jubileuszowym, okazuje się, w Biblii nie znajdziemy ani jednego miejsca, które by nam pokazało, że to kiedykolwiek było praktykowane. Nie mówię, że nie było, no ale nie ma zapisu tego, żeby to jakkolwiek kiedykolwiek było praktykowane, poza tym, że jest opisane w prawie, więc możecie okazać, że oni nigdy tego tak naprawdę nawet nie zrobili.

Co nie zmienia tego, że prawo, które im nadał Bóg, oczekiwało od nich tego, żeby co te 50 lat był taki reset dla każdego, po prostu startujesz całkowicie z czystą kartą, ty, twoja rodzina i tak dalej. Więc patrząc znowu na kwestię niewolnictwa, na kwestię tego, w jaki sposób to funkcjonowało w starożytnym Izraelu, widzimy, że po pierwsze to nie jest to, co my sobie byśmy mogli wyobrazić, po drugie to jest sytuacja, która stawiała znowu Izraela w kompletnie innym miejscu względem pozostałych narodów, no i tak naprawdę też jednocześnie oni nie byli kompletnie, wiecie, kosmitami, no bo tak naprawdę gdybyśmy mieli taką sytuację, w której Bóg by powiedział: nie ma niewolnictwa, koniec, koniec niewolnictwa, nie ma, w ogóle nie ma absolutnie takiej opcji, to to, wiecie, to trochę kosmici, no bo w tamtym świecie to wręcz było oczywiste, że taka instytucja jest, więc sama kwestia tego, jak Bóg nadał prawa, czy pewne rzeczy można było Można było zrobić jeszcze inaczej, można było inaczej w tym prawie zawrzeć. Być może, ale też Bóg w pewien taki stopniowy sposób pokazywał, że hej, względem tego wszystkiego, co tam się dzieje, róbcie to, to już będzie fantastyczny start dla was i nie będzie jednocześnie taką totalną rewolucją, choć wciąż było całkiem sporą, względem tych narodów, które są dookoła. I te prawa pokazywały nam, że ludzie mogą się dobrze traktować, mogą żyć w dobrych relacjach. Tak naprawdę, tak jak też rozmawialiśmy o tym już wcześniej, prawa były nadane po to, żeby uregulować, że tak pozwolę sobie powiedzieć, to w jaki sposób człowiek może żyć we właściwej relacji z Bogiem i z innymi ludźmi.

Tak naprawdę to całe prawo rozbijało się o relacje albo relacje człowieka z Bogiem, albo relacje człowieka z człowiekiem. Więc jeżeli kiedykolwiek zastanawialiście się, dobra, o co chodzi z tym niewolnictwem w Biblii, no bo tak naprawdę znowu to nie jest kwestia tylko i wyłącznie Starego Testamentu, ten temat pojawi się też w Nowym. Znaczy nie, żeby się jakoś bardzo pojawił, ale znowu pojawią się jacyś niewolnicy w Nowym Testamencie, tak? Więc ten temat gdzieś może wrócić. Jeżeli chcielibyście sobie zadać pytanie, dlaczego Bóg pozwalał na niewolnictwo w Starym Testamencie, no to tak naprawdę mamy tutaj już odpowiedź.

Przede wszystkim to nie jest to, co my sobie myślimy, że to jest, czyli to niewolnictwo, które tam funkcjonowało, jest całkowicie inna historia niż to, co było absolutnym przestępstwem względem ogromnej ilości ludzi na przestrzeni wieków, kiedy to jeden człowiek traktował drugiego jako kogoś gorszego, jako kogoś podczłowieka. To niewolnictwo, które było w Izraelu, to była zgoła inna historia, całkowicie inne relacje, reset co siedem lat i wciąż możliwość tego, że taka osoba, która przede wszystkim właśnie też odpracowywała dług względem kogoś innego, mogła zajmować jak najbardziej wpływowe miejsca w społeczeństwie. Więc mam nadzieję, że też na przykładzie tego jednego prawa znowu inaczej spojrzymy na to, co teraz czytamy. Nie będzie to wzbudzało aż tak ogromnych emocji w nas, tylko pozwoli nam spokojnie podejść do tematu tego, że hej, no są prawa, które może wydają się mi być niezrozumiałe, ale są niezrozumiałe dlatego, że mogę zwyczajnie nie rozumieć. kultury tamtych czasów i okoliczności, w jakich one były praktykowane. Gdybyście jednak mieli pytania odnośnie jakichkolwiek praw, do tego też się odniesiemy.

Odniesiemy się jeszcze do fragmentów, które są dla nas trudne, co powinniśmy z nimi zrobić, ale o tym w kolejnych odcinkach. A tymczasem wielkie dzięki za dzisiaj. Jeżeli macie dodatkowe pytania, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl, dołączcie do grupy na Facebooku, podyskutujmy, porozmawiajmy i słyszymy się już jutro w kolejnym odcinku.