Jak nie pocieszać cierpiących

Cześć, z tej strony Jacek, słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 209 i czytamy Księgę Hioba, rozdziały od 5 do 7. Gdybyście chcieli dowiedzieć się więcej na temat tego podcastu, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl. Wczoraj zrobiliśmy sobie krótki wstęp do historii Hioba i mówię krótki, bo dużo można by było jeszcze rozmawiać o tym, jak w ogóle ta historia się zaczyna i jak wyjątkowa też księga jest przed nami. Dzisiaj chciałbym, żebyśmy zajęli się postaciami, które pojawiły nam się już w poprzednich rozdziałach, mianowicie w rozdziale drugim, bo tak jak też wspomniałem to wczoraj, generalnie większość Księgi Hioba to jest jego rozmowa z jego, w cudzysłowie, przyjaciółmi, bo ci goście są po prostu naprawdę nieźle wykręceni, gdyby mieli naprawdę się określać jakimikolwiek poważnymi przyjaciółmi.

Niemniej jednak mamy tutaj taką, wiecie, wymianę zdań na temat tego, co kto myśli o Bogu i o sytuacji, w której znalazł się Hiob i dlaczego akurat ta sytuacja, w której się znalazł, znaczy to i tamto i generalnie, chłopaki, kiedy pojawiają się nam w tej historii, to mają całkiem spoko start, bo oni pojawiają się już w tej historii w rozdziale drugim. Zaraz na koniec po tym, jak wspomnieliśmy też wczoraj żonę Hioba, która też była załamana i przybita tą sytuacją i jednak ma głupią radę dla swojego męża, zaraz po tym, jak Hiob wszystko stracił, jak już mieliśmy naprawdę bardzo mocne otwarcie tej księgi, pojawia nam się trójka bohaterów. I czytamy o nich w rozdziale drugim pod koniec, gdzie od wersetu 11 jest napisane: Usłyszeli trzej przyjaciele Hioba o wszystkim, co na niego spadło, i przyszli każdy z nich z miejscowości swojej: Elifaz z Temanu, Bildad z Szuchar i Sofar z Naamy. Porozumieli się, by przyjść, boleć nad nim i pocieszać go. Skoro jednak spojrzeli z daleka, nie mogli go poznać.

Podnieśli swój głos i zapłakali, każdy z nich rozdarł swoje szaty i rzucał proch w górę na głowę. Siedzieli z nim na ziemi siedem dni i siedem nocy, nikt nie wyrzekł słowa, bo widzieli ogrom jego bólu. Generalnie chłopaki mieli naprawdę sensowny start, bo ich motywacje w tym, żeby przyjść do Hioba, żeby... Być z nim w cierpieniach, którego doświadczył, było jak najbardziej sensowne, no bo czytamy, że zdecydowali się, żeby przyjść, boleć nad nim i pocieszać go. Chcieli go pocieszyć, chcieli być generalnie tymi, którzy w jakiś sposób przyniosą zachętę do jego życia.

No, tak im się wydawało na tamtym etapie. Ale kiedy z daleka zobaczyli, co takiego się wydarzyło, zrozumieli skalę problemu, to przez pierwsze siedem dni zrobili najlepszą rzecz, jaką mogli zrobić: nic się nie odzywali. Po prostu siedzieli i nie wiedzieli, co mają ze sobą zrobić. I bardzo często, kiedy spotykamy się z ludźmi, którzy są naprawdę właśnie w trudnej sytuacji, często też kiedy my jesteśmy w trudnej sytuacji, to najlepszą rzeczą jest to, żeby po prostu być z drugą osobą, żeby z nią być, żeby niekoniecznie startować od razu, wiecie, ze złotymi radami i tak dalej. Ja przyznaję się do tego, nie jestem mistrzem duszpasterstwa i o tym bardzo dobrze wiedzą osoby, które są mi stosunkowo bliskie, bo one też często są osobami, których problemy widzę z bliska.

I mam taką przypadłość, że ja generalnie lubię rozwiązywać problemy, dlatego też kiedy widzę jakiś problem, to mózg zaczyna mi od razu wskakiwać na wyższe obroty i się zastanawiam: okej, dobra, co takiego można tu zrobić, jak to można rozwiązać i tak dalej. I moja żona na przykład tego nie cierpi, nie cierpi. I dla niej najlepszą reakcją, jaką mogę przyjść, to jest to, żeby ją przytulić, żeby z nią być, najlepiej żeby się nie odzywać, bo niekoniecznie ma poczucie, że moje rady są jakoś szczególnie trafne w jej sytuacji. Chociaż, okej, czasami może się okazać, że tak, że jak zaczynamy rozmawiać, to gdzieś moja perspektywa jest w stanie być pomocna. Niemniej jednak startowanie z pozycji: okej, dobra, wiem, o co chodzi, wydarzyło się to, to i to, to teraz zrobimy to, to i tamto i w ogóle weź się uspokój, nie ma problemu, no to domyślacie się, że w sytuacji, kiedy bliska ci osoba mierzy się z jakimś problemem i zaczynasz swoją pomoc w ten sposób, no to najprędzej dostaniesz w łeb albo nie będzie ci się do siebie odzywać, bynajmniej nie dlatego, że jesteś tak dobrym duszpasterzem, tylko...

Zwyczajnie może się zrobić trochę napięta atmosfera. Dlatego też start przyjaciół Hioba był całkiem spoko, naprawdę był spoko. Chłopak stwierdził: Dobra, okej, lepiej się nie będziemy odzywać, bo to, co widzimy, to nie jest to, czego się spodziewaliśmy. I bardzo często to, co widzimy też w życiu drugiego człowieka, ten problem, z którym druga osoba może się mierzyć, może przerosnąć i zazwyczaj przerasta nasze wyobrażenie, bo wiecie, każdy z nas inaczej radzi sobie z różnymi sytuacjami. I coś, co dla mnie może nie być żadnym problemem, dla kogoś innego może być problemem.

Coś, co dla innej osoby będzie problemem, dla mnie nie będzie żadnym. Więc wiecie, nie możemy mierzyć wszystkich jedną miarą. Zdecydowanie nie jest to dobry pomysł. Dobrze jest na początek przede wszystkim posłuchać drugiej strony i zrozumieć jej perspektywę, zrozumieć ból, którego doświadcza ta osoba, jeżeli chcemy być tymi, którzy jakkolwiek przyjdą z sensownym pocieszeniem. I dzisiaj chciałbym, żebyśmy chwilę porozmawiali o pierwszym z przyjaciół Hioba, który właśnie też swoją przemowę rozpoczął jeszcze właśnie w poprzednich rozdziałach, w rozdziale czwartym i kontynuował do piątego.

I był to Elifaz. Elifaz był gościem, który odpowiedział na pierwszą taką przemowę Hioba, która miała miejsce w trzecim rozdziale. I ta przemowa Hioba, ona była dosyć taka, wiecie, bezpośrednia, bardzo szczera, taka po prostu ultrasurowa, na zasadzie: nienawidzę dnia, w którym się urodziłem, wolałbym się nigdy nie urodzić. Po co mi to wszystko było? Po co mi w ogóle żyć?

Na co mi to wszystko? Po prostu teraz jestem w totalnie porąbanej sytuacji, wolałbym się w niej nigdy nie znaleźć, wolałbym nigdy nie żyć, żeby po prostu nie doświadczyć tego wszystkiego, czego doświadczyłem. I kiedy przeczytacie sobie trzeci rozdział, to już nie będę o tym za dużo rozmawiał, bo przy okazji psalmów też rozmawialiśmy o tym, że Bóg nie boi się naszych emocji. Bóg jest okej z naszymi emocjami. Bóg nie ma problemu z tym, że jesteśmy wobec Niego szczerzy, że wyrażamy siebie słowami, które czasami nawet mogą być dosyć takie, wiecie, ciężkie dla kogoś, kto może tego usłyszeć z boku.

Niemniej jednak dla Boga one nie są, bo pamiętajmy o jednej rzeczy: Hiob w żadnym miejscu nie powiedział: Boże, w ogóle co to odwaliłeś w moim życiu? To się nie pojawiło. On miał problemy z tym, że okej, wolałbym się nigdy nie urodzić i tak dalej, ale on nie złorzeczył Bogu, on nie mówił jakichś rzeczy skierowanych w stronę Boga, które jakkolwiek dyskredytowały to, że okej, Bóg jest Bogiem ostatecznie i zarządza tym światem w swój sposób. W tym miejscu to się jeszcze w ogóle w żaden sposób nie pojawiło. Zwyczajnie gość wyraził swój ból i nie ma problemu z tym, żeby swój ból wyrażać, co też widzieliśmy przy okazji Księgi Psalmów.

Ale teraz mamy gościa, który nazywa się Elifaz i ten gość w ogóle jest śmieszny. W zasadzie w tych najbliższych odcinkach zrobimy sobie tak, że te trzy najbliższe dni poświęcimy właśnie teologii każdego z tych przyjaciół, bo tak szczerze sobie powiedzmy, te chłopaki to głupio nie gadają. Tak jak wiecie, czytacie to i być może znacie też historię trochę dalej, to możecie sobie pomyśleć: No co takiego gość złego powiedział? No bo generalnie Elifaz reprezentuje taką szkołę teologiczną, w ramach której najbardziej prostym wyjaśnieniem sytuacji, w której znalazł się Hiob, jest grzech. I teologia Elifaza jest taka: cierpisz z powodu grzechu i z pewnością sobie na to zasłużyłeś.

Stary, nic prostszego. Coś takiego nie jest w stanie przydarzyć się osobie, która jest bezgrzeszna, która nie zgrzeszyła, która naprawdę nie schrzaniła czegoś w naprawdę gruby sposób. I chociażby w rozdziale czwartym jeszcze, w wersecie siódmym Elifaz mówi takie słowa: Przypomnij, czy zginął kto prawy? Gdzie sprawiedliwych zgładzono? O ile wiadomo, złoczyńca, który sieje nieprawość, zbiera z niej plon.

I tam dalej kontynuuje swój wywód na temat Bożej sprawiedliwości, która w jego odczuciu sprowadza się do tego, że no stary, sam sobie na to zasłużyłeś. Tu nie ma absolutnie szans, żeby cokolwiek innego się wydarzyło. To wszystko to jest twoja wina. Zgrzeszyłeś, masz za swoje. Ale dalej w rozdziale jeszcze piątym mówi bardzo ciekawą rzecz, do której chciałbym, żebyśmy jeszcze odnieśli, bo jest ona dosyć kluczowa.

Mówi on w siedemnastym wersecie piątego rozdziału, że: Szczęśliwy, kogo Bóg karci, więc nie odrzucaj nagan Wszechmocnego. I teraz to już jest naprawdę bardzo ciekawe, że akurat takie rzeczy Elifaz mówi, no bo ci z nas... Którzy może kojarzą, jest to prawda, która też pojawia się w innym miejscu w Biblii. I gdybyśmy sięgnęli do Listu do Hebrajczyków, do dwunastego rozdziału i przeczytali wersety siódmy i ósmy, no to patrzcie, co tutaj jest napisane. Trwajcież w karności.

Bóg obchodzi się z wami jak z dziećmi. Jakiż to bowiem syn, którego ojciec nie karci? Jeśli jesteście bez karania, którego uczestnikami stali się wszyscy, nie jesteście synami, lecz dziećmi nieprawymi. Tutaj widzimy z perspektywy nowotestamentowej, że dyscyplina w Bożym wykonaniu jest nie tylko, że jest okej, wręcz brak jakiejkolwiek dyscypliny z Bożej strony w naszym życiu może świadczyć o tym, że no, może zwyczajnie nie jesteśmy Jego dziećmi, jeżeli w żaden sposób Bóg nas nie dyscyplinuje. I w tym układzie znowu moglibyśmy sobie powiedzieć: no dobra, no to o co czepiać się w ogóle tego biednego Elifaza?

No dobrze chłop gada, w zasadzie no później się okazuje, że w innych miejscach w Biblii prawie że to samo jest napisane. Więc w czym problem? No problem tej wątpliwej rady i wątpliwego pocieszenia tego konkretnego przyjaciela polega na tym, że on zwyczajnie nie zakumał, co wydarzyło się za kulisami. Dlatego wydawało mu się, że okej, zgrzeszyłeś albo Bóg ciebie dyscyplinuje i tak dalej, i on, wiecie, wrzuca te swoje mądrości, które generalnie sprowadzają się do tego: zgrzeszyłeś, masz za swoje. Nie rozumiejąc w ogóle źródła sytuacji, w której znalazł się Hiob.

Do niego w ogóle do głowy nie przychodzi to, że coś innego mogłoby być powodem sytuacji, w której Hiob się znalazł. Dlatego on mówi rzeczy, które z jednej strony są okej i one nawet w niektórych aspektach mogą być naprawdę bardzo wartościową prawdą na temat Boga również dla nas. Niemniej jednak fakt tego, że on w żaden sposób nie dopasował prawdy do konkretnej sytuacji sprawiło, że zwyczajnie on gadał bzdury. Gadał bzdury nie dlatego, że same te słowa były bzdurami, ale w kontekście, w którym one się znalazły, zwyczajnie. No po prostu, sorry stary, takich rzeczy nie mówisz o sobie, która nie wiesz z jakiego powodu znalazła się w tak ekstremalnej sytuacji.

No bo znowu, niby z jednej strony chłopaki będą się wymądrzać, tu jednego mamy dzisiaj zawodnika, ale później będą kolejni, będą się wymądrzać, że okej, dobra, my wiemy, my znamy Boga. Boga wszyscy znamy, Boga jakby oni, wiecie, operują trochę takimi uniwersalnymi prawdami na temat Boga, jakoby wiedzieli, o co chodzi, ale kiedy przyszli do Hioba i zobaczyli jego sytuację, to oni w ogóle się tego nie spodziewali. I to jest ciekawe, że to nie sprawiło, że oni się zastanowili: Dobra, okej, może dzieje się tutaj coś naprawdę wyjątkowego. Nie. Pomimo tego, że wiedzieli, że ich przyjacielowi wydarzyła się straszna krzywda, że go cierpi, to kiedy przyszli, byli przerażeni, nie mogli uwierzyć w to, co się wydarzyło.

I jednocześnie nie sprawiło to, że przyszli do Boga i przed jakąkolwiek radą: Boże, jak możemy pomóc temu chłopowi? Zamiast odkryć źródło problemu i być pociechą zgodnie z tym, co się wydarzyło, byli oni zwyczajnymi mędrcami, tak jak zresztą kto z nas czasami taki nie jest, albo nawet może bardzo często, że my po prostu wiemy, my wiemy, znamy odpowiedzi na wszystkie pytania, a mam swoją teologię poukładaną, a wszystko wiem. I kiedy widzimy ludzi, którzy znajdują się w różnych sytuacjach, po prostu: Słuchaj, stary, to jest oczywiste, rzucę ci kilka fragmentów z pamięci, po prostu z dokładnymi referencjami biblijnymi, weź sobie przeczytaj, weź sobie przeczytaj, zobaczysz, dlaczego to czy tamto się wydarzyło. Jeżeli nie zadamy sobie trudu, żeby może najpierw zwrócić się do Boga i powiedzieć: Boże, pozwól mi lepiej zrozumieć tę sytuację, żebym mógł być wartościowym pocieszycielem, może lepiej się nie odzywać, bo coś, co może być generalnie prawdą w danym kontekście, nie przyniesie żadnego pożytku dla osoby, która tę prawdę usłyszy. Tyle z mojej strony na dzisiaj, jeśli chodzi o naszego pierwszego przyjaciela Hioba, którym jest Elifaz.

Elifaz, tak jak powiedziałem, wyznawał teologię: jeżeli wydarzyło się coś złego w twoim życiu, to z pewnością zgrzeszyłeś i tyle. No i widzimy też, że choć dużo tych rzeczy, które ci przyjaciele będą mówić, brzmi naprawdę sensownie, to biorąc pod uwagę to, że oni jakby nie zakumali sytuacji, w której się mędrkują i mędrzą, i wymądrzają, i jakkolwiek gadają rzeczy, gdzie tak naprawdę nie wiedzą w ogóle, co mówią, bo właśnie nie kumają sytuacji, do której przemawiają. Niech z jednej strony ich teologia, a z drugiej strony też to, w jaki sposób oni odwalili kiepską robotę pocieszając swojego przyjaciela, będzie dla nas lekcją odnośnie tego, jak pomagać ludziom, którzy są w cierpieniu. Ale o tym będziemy jeszcze rozmawiać. Przy kolejnych odcinkach, bo ta księga, jak mało która, jest do tego naprawdę świetna.

Tyle z mojej strony na dzisiaj. Słyszymy się już jutro w kolejnym odcinku, a gdybyście chcieli dowiedzieć się więcej na temat tego podcastu lub zadać jakieś pytania, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl.