Księga przypadków i zbiegów okoliczności

Cześć, z tej strony Jacek, słuchasz właśnie podcastu Przeczytaj Biblię w rok. Dzisiaj mamy dzień 239 i czytamy Księgę Estery, rozdziały od pierwszego do piątego. Gdybyście chcieli dowiedzieć się więcej na temat tego podcastu, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl. Wiem, że powiem to po raz kolejny, ale Księga Estery jest naprawdę wyjątkową księgą. I to jest trochę tak, że akurat jesteśmy w takiej części Starego Testamentu, gdzie mamy bardzo dużo różnych ksiąg.

Stąd, co by nie było, siłą rzeczy jest tak, że te księgi mogą od siebie się znacznie różnić, jeśli chodzi o klimat, to w jaki sposób zostały napisane. Nie zmienia to jednak tego, że w tej różnorodności mamy bardzo dużo ciekawych i unikalnych tekstów. I takim właśnie tekstem jest między innymi Księga Estery. I teraz na samym początku chciałbym zwrócić uwagę na jedną ważną rzecz. Jeżeli słuchasz tego podcastu i nie przeczytałeś jeszcze Księgi Estery, to zrób teraz pauzę, przeczytaj Księgę Estery od początku do końca.

Nie mówię, że teraz, w tej chwili, ale nie wiem, usiądź wieczorem, przeczytaj ją od początku do końca i wtedy wróć do tego podcastu, bo będzie dużo spoilerów i po prostu chciałbym, żebyśmy całą historią zajęli się od początku do końca, już w dzisiejszym odcinku, a jutro porozmawiamy o innym spojrzeniu na tą całą historię, więc wydaje mi się, że będzie bardzo ciekawie, bardzo wartościowo. Niemniej jednak będzie dużo spoilerów, od razu powiem, o co w tym wszystkim chodzi, jak ta historia się toczy, a Księga Estery ma to do siebie, że jest ona napisana w taki sposób, że naprawdę czyta się ją jak fajną powieść, w sensie dosyć krótką, bo to jest raptem dziesięć rozdziałów, więc możemy to na jedno takie stosunkowo niedługie posiedzenie, nie wiem, tam kilkanaście, może dwadzieścia parę minut, przeczytać ją od początku do końca. Niemniej jednak cała akcja jest naprawdę świetna, naprawdę fajnie się to czyta. Nawet jeżeli byłbyś osobą, która totalnie, nie wiem, nie interesuje się Bogiem i tak dalej, to wciąż jest to naprawdę fajna, bardzo ciekawa lektura. Jeżeli jesteś osobą, która nie interesuje się Bogiem, to od razu powiem jedną bardzo ważną ciekawostkę.

W tej księdze w ogóle nie ma mowy o Bogu i to jest jedna z bardzo ważnych cech tej księgi. Tu w ogóle nie pojawia się imię Boga w żaden sposób, ani trochę. Niemniej jednak, oczywiście z perspektywy tych z nas, którzy do wiary przykładają duże znaczenie, to co by nie było, widać, że obrót akcji, pewne niespodziewane zwroty... Pewne z pozoru oczywiście przypadki, które się dzieją z biegiem okoliczności. No właśnie, niby tego Boga nie ma z imienia, a tutaj co chwilę dzieje się coś takiego na zasadzie: O, a to ciekawe.

O, a jak to się stało? O, ale przypadek. Taka jest właśnie Księga Estery. Jest bardzo interesującą i ciekawą lekturą, fajnie się ją czyta. I jednocześnie oczywiście nie będzie dla was jakimś szczególnym zaskoczeniem, że powiem, że często w tej księdze zwracam uwagę na rzeczy, które wcale niekoniecznie są aż tak kluczowe, bo chociażby Księga Estery jest nazwana imieniem kobiety, która jest, no i właśnie, główną bohaterką tej księgi.

Jest to druga księga w Biblii, która jest zatytułowana imieniem kobiety. Wcześniej mieliśmy Rut, całkiem niedawno. No i teraz Estera jako główna bohaterka, tak i nie w pewien sposób. To nie mówię dlatego, że jest Estera, jest jeszcze jeden zawodnik, który jest w moim odczuciu ważniejszy w tej księdze niż sama Estera. Bo Estera niejako jest twarzą całej historii, która tutaj się rozgrywa.

Ona jest tą, która... właśnie, kim jest Estera. Historia toczy, wygląda mniej więcej w ten sposób, tak opowiadając ją w dużym skrócie, szybko od początku do końca, on naprawdę jak się to czyta, to tu można sobie dużo rzeczy fajnych pozaznaczać. Na początku mamy grubą imprezę, trwa jakieś pół roku, 180 dni dokładnie. Później jest jeszcze druga impreza trwająca 7 dni i organizuje te imprezy król Persji. Wszyscy tam są pochlani, to są imprezy, które naprawdę, no głupio w ogóle zgadywać, co tam się działo, ale działo się pewnie bardzo grubo i to były bardzo ostre imprezy.

I w tych imprezach bierze udział jeden z bliższych współpracowników króla, który nazywa się też Haman. On będzie bardzo ważną postacią. No ale właśnie, jeśli też chodzi o imprezę, to przy okazji imprezy dzieje się jedna rzecz, która ustawia nam początek historii i wprowadza niejako Esterę do tych wszystkich wydarzeń, które mają miejsce. No bo na tej imprezie generalnie zorganizowane po to, żeby król pochwalił się tym, jaki jest wyrobisty. To tylko i wyłącznie o to chodzi.

No i między innymi chciał się pochwalić swoją żoną, tylko że żona powiedziała, że ona nie przyjdzie na tę imprezę. No i wiecie, ból werso ogromny, no zresztą gość był królem jeszcze do tego prawdopodobnie schlany w momencie... W momencie, kiedy to usłyszał, jako że to była naprawdę ostra impreza, i dochodzi do wniosku, że no trzeba coś z tym zrobić, więc oczywiście królowa jest ukarana, ona już ma nie być królową, trzeba znaleźć nową królową. Przy okazji jest wydany dekret, że mężczyźni mają być panami swoich domów, bo teraz wszystkie kobiety będą się zachowywać tak jak królowa, niewdzięczna do krlanego króla, żeby się nim chwalić, jakkolwiek. Co by nie było, wyzwanie jest takie, że trzeba zorganizować nową królową, no bo tak ta się nie nadaje.

Nie, nie wnikajmy w to, co się z nią stało. Więc szukają nowej królowej i robi się konkurs piękności. I w ramach tego konkursu piękności pojawia się nam pewna Żydówka, którą my znamy jako Estera. I oczywiście moglibyśmy jeszcze posiedzieć przy imionach i tak dalej, nie będziemy tego robić. Tu naprawdę wiem, że przy tej księdze można dużo omawiać różnych rzeczy, ale chciałbym ogólnie omówić kilka takich absolutnie kluczowych.

Więc mamy Esterę. Estera jest piękną kobietą, więc co by nie było, nie dziwi nas to, przy okazji jest Żydówką, i nie dziwi nas to, że ona wygrywa ów konkurs piękności. I ta Estera ma też kuzyna, kuzyn ten nazywa się Mordochaj. No i z Mordochajem numer jest taki, że podpadł on bardzo bliskiemu współpracownikowi króla, wcześniej wspomnianemu, mianowicie Hamanowi, więc Haman wpada na pomysł, żeby Mordochaja i w ogóle wszystkich Żydów zabić, bo po co oni mieliby tutaj w ogóle żyć w naszym królestwie. Więc jeżeli chcielibyśmy porozmawiać o historii niedoszłego holokaustu, no to to właśnie jest taka historia.

I dopiero jesteśmy na samym początku księgi, dopiero jesteśmy gdzieś w okolicach pierwszych rozdziałów. Niemniej jednak Mordochaj ma też jedną bardzo taką ważną rzecz, o której trzeba pamiętać. On tak całkiem przypadkiem, oczywiście całkiem przypadkiem, usłyszał kiedyś o spisku, który był przygotowany na życie króla. No i w związku z tym doniósł odpowiednim osobom, król oczywiście pozbył się tych ludzi, którzy spiskowali przeciw niemu. Niemniej jednak w żaden sposób Mordochaj nie był tutaj wynagrodzony, doceniony, no dzięki stary, nie, i tyle.

Więc tutaj nic ciekawego się nie wydarzyło przy tej okazji. Niemniej jednak Mordochaj uratował życie króla, więc to jest bardzo ważna rzecz, o której trzeba pamiętać. Haman jednak Mordochaja nie cierpi. Między innymi dlatego, że Mordochaj, który znowu... Znowu, imienia Boga nie wspomina w żaden sposób, niemniej jednak nie chce się kłaniać Hamanowi.

Jak to zresztą nie dziwi nas w przypadku Żydów, którzy zwyczajnie nie kłaniali się absolutnie nikomu, bo kłaniali się tylko i wyłącznie Bogu, żeby to było jasne. Mordochaj nie chce się kłaniać Hamanowi, Haman jest wściekły, w związku z tym dochodzi do tego, że trzeba tych wszystkich Żydów wybić, bo oni mają dziwne zwyczaje i w ogóle są dziwni i pozbądźmy się. Mamy tutaj przygotowany dekret, rzucają kości, gdzie jest wylosowany dzień, kiedy to zabicie Żydów ma mieć miejsce. No i Mordochaj jest dosyć grubo przejęty tą całą sprawą. Nie dziwota, bo na gościa w zasadzie podpisano wyrok, więc grzeją do Estery.

No i mówi: Słuchaj, ogólnie coś trzeba z tym zrobić. No i Estera generalnie twierdzi, że ona za dużo nie jest w stanie z tym zrobić, no bo problem jest taki, że nie można pójść do króla ot tak sobie bez zaproszenia, ona od dawna nie była zaproszona, no i jeżeli pójdzie do króla bez zaproszenia, to zginie. No chyba że król się nad nią zlituje, jest taka opcja. No i Mordochaj w tym wszystkim mówi: Słuchaj, dziewczyno, rzecz jest taka, to była konwersacja za pośrednictwem posłańca. Mówi on tak: Nie wyobrażaj sobie, że będąc w pałacu królewskim unikniesz losu wszystkich Żydów.

Jeśli w takiej chwili jak ta zachowasz milczenie, uwolnienie i ocalenie dla Żydów przyjdzie skądinąd, lecz ty i dom twego ojca zginiecie. A kto wie, czy godności królewskiej nie dostąpiłaś ze względu na taki czas jak ten. Najbardziej znane słowa z Księgi Estery, których właśnie nie wypowiada Estera, tylko właśnie Mordochaj, który zwraca jej uwagę na to: Słuchaj, zostałaś postawiona w bardzo szczególnym miejscu. W sumie nie wiem dlaczego, niekoniecznie to była historia najbardziej też radosna dla niej, kiedy spojrzymy sobie na to, jak te castingi wyglądały i tak dalej, ale słuchaj, jesteś w bardzo wyjątkowym miejscu, w bardzo wpływowym miejscu i okej, łapie, że boisz się tego, co może się wydarzyć, jeśli pójdziesz do króla, niemniej jednak czy przy okazji pójścia do króla, czy później i tak zginiesz. Wyrok na twoje życie został już też podpisany, tak jak na wszystkich innych Żydów, więc generalnie jedziemy na tym samym wózku.

Oczywiście możesz teraz nie iść, my w jakiś sposób zostaniemy uratowani, w jakiś tajemniczy sposób. Niemniej jednak ciebie spotka zdecydowanie ten los, którego tak bardzo się boisz. I tutaj właśnie kluczowe, kluczowe słowa: A kto wie, czy godności królewskiej nie dostąpiłaś ze względu na taki czas jak ten. Więc Estera w końcu mówi: Dobra, słuchajcie. Słuchajcie, puścimy, pójdę do króla, więc puścili Żydzi, puściła ona jej służące, no i poszła do króla.

I król okazał jej łaskę, oczywiście, bo czytamy w piątym rozdziale, te ważne słowa to jest, właśnie jakbyście chcieli sobie poszukać, to jest czwarty rozdział, wersety, możecie przeczytać od dwunastego do czternastego i później w piątym rozdziale, w drugim wersecie, ona idzie do króla. Gdy tylko król zobaczył Esterę stojącą na dziedzińcu, okazał jej łaskę, wyciągnął ku niej złote berło, które trzymał w ręce. Estera podeszła i dotknęła jego głowy. No i dalej historia toczy się w ten sposób, że król mówi: Dobra, co byś chciała? Ona mówi: Słuchaj, przyjdź do mnie na imprezę, zorganizuję imprezę dla ciebie i dla Hamana.

No to chłopaki wpadają na imprezę, oczywiście popili, jak to zwykle. No i pijany Haman wpada na pomysł po tej imprezie, że ja w ogóle tu ustawię pal, żeby w ogóle na niego wbić tego Mordochaja, którego tak bardzo nie lubię, trzeba się go pozbyć. I zwija się do domu, tam chwali się, jaki jest wyrobisty Haman, to w ogóle jeśli chodzi o jego ego, to jest naprawdę mistrzostwo świata, o czym zresztą zaraz się przekonamy. No i później jest środek księgi i o tej strukturze już też rozmawialiśmy, gdzie tak naprawdę tutaj w pewien sposób znowu środek jest najważniejszy, bo na samym środku księgi mamy obrót zdarzeń, król przez przypadek, całkiem przez przypadek ma sen, który... znaczy ma sen, sorry, śpi, czy próbuje zasnąć, nie może zasnąć i mówi: Dobra, to weźcie mi poczytajcie jakieś kroniki, nie wiem, może zasnę, coś nudnego mi poczytaj. No więc siedzi chłop czyta i akurat tak całkiem przez przypadek czyta tą historię o Mordochaju, który uratował wtedy króla, ostrzegając go przed spiskiem.

Więc król mówi: No dobra, a czy my w ogóle nagrodziliśmy jakoś chłopa? No i okazało się, że nie. Więc król wymyśla, jak nagrodzić chłopa, żeby go tam posadzić na koniu i żeby on był oprowadzany, i żeby go wszyscy chwalili, krzyczeli, że jest wyrobisty i w ogóle bomba. Więc mówi o tym Hamanowi i tu właśnie jest cała taka śmieszna sytuacja z tym Hamanem, bo generalnie pyta Hamana: No słuchaj, co król powinien zrobić dla człowieka, którego chciałby jakoś uhonorować? No i Haman, oczywiście, tu już jesteśmy w szóstym rozdziale, mówi: No kogóż król chciałby bardziej wyróżnić niż mnie?

Po prostu ego tego gościa jest kompletny odjazd. Jest też zabawny jest w tym wszystkim, no nie, przynajmniej dla mnie. Więc de facto Haman wymyśla to, w jaki sposób uhonorować tą osobę, po tym jak król go o to spytał. No i król mówi: No dobra, słuchaj, to chodzi o Mordochaja, nie? To weź i ty będziesz go prowadzał.

Mistrzostwo świata. Więc później mamy drugą ucztę, na którą przychodzi znowu król i Haman. No i tutaj Estera już otwiera wszystkie karty i mówi: Drogi królu, jest problem. Haman knuł spisek, chciał zabić mnie, wszystkich Żydów. Ja jestem akurat Żydówką, tak się całkiem składa, mogłeś o tym nie wiedzieć, ale spoko.

No i teraz lipa. No i Haman oczywiście po prostu: Nie, proszę, nie róbcie mi nic złego. No i jego historia kończy się tak, że zostaje nabity na ten pal, który został przygotowany wcześniej dla Mordochaja, który sam osobiście zresztą przygotował to wszystko, co po prostu chciał złego zrobić, spotkało jego, wszystkiego najlepszego. No ale później trzeba jeszcze odkręcić całą sytuację, bo tak: dekret, który wcześniej król podpisał o zabiciu Żydów, no nie może być cofnięty. W związku z tym mówi Mordochajowi i Esterze, że dobra, słuchajcie, to weźcie ogarnijcie jakiś nowy dekret.

Więc oni odkręcają ten dekret w ten sposób, że tamten dekret ciągle jest ważny, okej, dobra, Żydzi mają zginąć, ale jest drugi dekret, który mówi: Ale Żydzi mogą się bronić i mogą spokojnie zabić wszystkich, którzy się im postawią. Więc dokładnie tak się dzieje. W tym wszystkim Żydzi się ratują, zabijają wszystkich synów Hamana i koniec końców jest ogromna impreza, święto, Żydzi są uratowani, ustanawiają święto Purim, które jest bardzo ważnym świętem żydowskim, są ocaleni przed całkowitą zagładą i w tym wszystkim Mordochaj koniec końców jest drugim po królu gościem w całym królestwie. Dlatego też mówiłem, że Mordochaj jest dla mnie chyba bardziej kluczową postacią tej historii niż Estera, no bo Estera, ona jest twarzą tej historii, bez dwóch zdań, ale tak naprawdę Mordochaj tutaj wszystko ustawia, on jej mówi, co ma robić, jak ma robić, on ją ostrzega przed jakimiś różnymi konsekwencjami tego właśnie, że co jeżeli czegoś nie zrobisz, więc Mordochaj dla mnie tutaj absolutnie jest kluczowym zawodnikiem tym, co dzieje się w księdze Estery. Nie chcę tutaj przy tym umniejszać Esterze w żaden sposób, no ale taka jest rzeczywistość tej księgi, że rzeczywiście jakby ona niejako wyróżnia się jako osoba, która miała bezpośredni dostęp do króla, ale to, co tam się działo, było ustawiane przez Mordochaja, dlatego on jest dla mnie bardzo szczególną postacią tej historii.

No i właśnie w tej historii nie pojawia się imię Boga w żaden sposób, w żadnym miejscu, ani trochę. Tam są jakieś historie, żeby gdzieś tam próbować wkręcić coś. Chcesz przeczytać z innej strony, no ale jakkolwiek, no przeczytajcie od początku do końca, nie ma mowy o Bogu. Co sprawia właśnie, że jest to bardzo ciekawa księga. Jednocześnie jest to ciekawa księga z jeszcze jednego względu.

Jest ona ciekawa dlatego, że Haman nie był takim sobie zwykłym, przypadkowym gościem. Haman był potomkiem Agaga. I oczywiście możemy nie pamiętać teraz, kto to jest Agag, ale wydaje mi się, że wspomniałem o tym przy jednym z odcinków z pierwszej Księgi Samuela, kiedy to pierwszy król Izraela, Saul, miał wybić przy okazji jednej bitwy wszystkich ludzi, w pień, po prostu jak leci. I wiecie, tu było: W ogóle jak tak można, co to za Bóg, weź przestań, w ogóle, że każe takie rzeczy robić. No i numer jest taki, że tam akurat wśród tych ludzi, którzy potencjalnie mieli zginąć, był Agag i Agag nie zginął, król go oszczędził i tam w ogóle też, no w ogóle Saul nie zrobił tego, co miał zrobić i był z tego powodu wielki dym, tak naprawdę to był początek końca jego panowania.

No i Haman jest potomkiem tegoż właśnie Agaga. Czyli widzicie, tutaj z jednej strony jest ból, Wiesz, jak to może być, taki Bóg każe wszystkich zabić, a tutaj z drugiej strony prawie wszyscy Żydzi zginęli absolutnie bez żadnej winy przez potomka Agaga, tego, który miał zginąć, co prawda później zginął w tej historii, ale no jacyś synowie, jacyś potomkowie tam się zachowali, więc ta jego linia była dalej pociągnięta. I doprowadziło to do tego miejsca, że zwyczajnie gość, który był potomkiem Agaga, prawie doprowadził do całkowitej eksterminacji Żydów. Całkowitej. Więc znowu, wiecie, taki przypadek.

Ale żeby było jeszcze ciekawiej, to coś, na co możemy nie zwrócić uwagi, to jest to, że tak jak mówiłem, Mordochaj i Estera byli kuzynami, więc jeśli chodzi o ich linię, no to znowu jesteśmy tutaj w miejscu, gdzie idziemy tą samą genealogią. I numer jest taki, że jak spojrzymy na przedstawienie Mordochaja, to czytamy, kim on tam był, synem i tak dalej, i w końcu dochodzimy do tego, że którymś tam praprapradziadków Mordochaja był Kish, który był Beniaminitą. I teraz tak się składa, całkiem przez przypadek oczywiście, że Kish był też ojcem Saula, co wcale niekoniecznie jednoznacznie oznacza, że Mordochaj i Estera byli potomkami Saula, ale otwiera taką opcję w bardzo taki wyraźny sposób. Oczywiście Kish mógł mieć też innych synów, więc to mogło pójść trochę inaczej, niemniej jednak pochodzili z tego samego plemienia, z całą pewnością z tego opisu, który mamy. Mamy księdza Estery, byli oni, Beniaminita, z pokolenia Beniamina, podobnie jak król Saul, więc ostatecznie król Saul zwalił całkiem sprawę i tak naprawdę on doprowadził swoim nieposłuszeństwem do tego, co później kilkaset lat dalej miało miejsce, czy miało mieć miejsce, jeśli chodzi o eksterminację Żydów.

A tutaj numer jest taki, że to, co potomek Agaga próbował zorganizować, osoba z linii Kisza, tudzież Beniaminita i Beniaminitka odkręcili, więc niejako zdjęli tę hańbę ze swojego rodu, którą to zapoczątkował król Saul. No, taka ciekawostka, na którą wydaje mi się, że warto, żebyśmy zwrócili uwagę, bo właśnie jest dużo takich rzeczy w Biblii, które wyglądają właśnie tak jak to, co mamy tutaj. Z jednej strony mówimy: A, dlaczego tutaj coś się dzieje? I teraz, jeżeli my znamy Biblię tylko przez pryzmat jakichś, wiecie, wybranych historii, pojedynczych fragmentów, totalnie zero kontekstu, już nie mówiąc o całości, no to później jesteśmy w takim miejscu, gdzie mówimy: A, dlaczego tu jest to napisane, bez sensu, a coś tam. No dlatego ważne jest to, żebyśmy znali całą Biblię, w sensie, wiecie, nie na pamięć, bo okej, dobra, to jest niewykonalne, ale żebyśmy orientowali się w tym, co w niej się dzieje, żebyśmy później nie dali się zapędzać w kozi róg, nawet swój taki osobisty, żebyśmy się nie zapędzali sami w miejsce, gdzie: O, w ogóle o co tutaj chodzi?

Bo prawdopodobnie, jeżeli jest jakieś miejsce w Biblii, które wzbudza nasze pytania, wątpliwości, jakieś tam, wiecie, mieszane uczucia, to z dużą dozą prawdopodobieństwa jest inne miejsce w Biblii, w którym możemy znaleźć wyjaśnienie tej konkretnej historii i zobaczyć, że to wcale nie jest tak, jak może nam się wydawało i w jakiś sposób bulwersowało. Więc tyle z mojej strony, jeśli chodzi o księgę Estery. Wiem, że tutaj może, nie wiem, nie rozmawialiśmy o, nie wiem, szczególnych lekcjach i tak dalej, niemniej jednak lekcje są dosyć jasne, jeśli chodzi o tę księgę. Nie jest wspomniany Bóg, ale widzimy, że ten Bóg działa zakulisowo, działa przez ludzi, działa w ludziach i tak naprawdę realizuje konsekwentnie swój plan. No bo gdyby w tym momencie to, co Haman planował, się wydarzyło, no to byłoby po historii, po Mesjaszu i w ogóle lipa.

Niemniej jednak Bóg dbał o to, żeby realizować swoje obietnice, nawet jeżeli z pozoru był niewidoczny, nikt o Nim za bardzo tam nie słyszał w całej tej księdze, w całej tej historii, a jednak widzimy, że w tych wszystkich przypadkach i zbiegach okoliczności, no, ciekawe. Druga rzecz jest taka, że jeśli chodzi o samą Esterę i o ten fragment też z czwartego rozdziału, gdzie Mordochaj właśnie kieruje tą wiadomość do Estery, że słuchaj, być może właśnie dla takiego czasu ty stałaś się królową, po to, żeby nam teraz pomóc. Gdzie znowu widzimy, że on wcale nie uważał oczywistością tego, że Estera miała być tą królową, ale w tym momencie się połapał, że hej, miejsce, w którym jesteś w życiu, prawdopodobnie nie jest przypadkowe. I to jest bardzo ważna lekcja dla nas. Być może miejsce, w którym jesteśmy w życiu dzisiaj, nie jest wcale przypadkowe.

Znaczy być może. Z pewnością nie jest, tak jak to widzimy w historii Estery. Pytanie tylko, dlaczego Bóg postawił nas w takim narodzie, w takich rodzinach, w takich miastach, miasteczkach, wioskach, skądkolwiek tam słuchacie. Po co i dlaczego to się wydarzyło? I co Bóg chce uczynić przez nasze życie po to, żeby również ratować ludzi, którzy żyją bez Niego, którzy w żaden sposób nie doświadczyli Jego miłości, dobroci, wolności, którą On daje.

Być może to nie jest przypadek, że mieszkasz tam, gdzie mieszkasz, że masz taką rodzinę, jaką masz, bo w tym wszystkim Bóg może spokojnie działać i chce działać. I chce, żebyśmy nasze życie prowadzili w taki sposób, który Jego uhonoruje, który będzie pożytkiem ogromnym dla innych ludzi, który pomoże innym ludziom odnaleźć właśnie Jego, po to, żeby każdy z nas, realizując swoją życiową misję daną nam przez samego Boga, mógł sprawić, że ten świat stanie się choć trochę lepszym miejscem i że coraz więcej ludzi będzie mogło do Niego się zbliżyć, poznać Jego, jaki jest wyjątkowy, niesamowity. Tyle z mojej strony na dzisiaj, jeśli chodzi o Księgę Estery. Wiem, że omówiłem całą, ale w kolejnym odcinku dalej będziemy rozmawiać o Księdze Estery, tylko chciałbym, żebyśmy spojrzeli na kilka innych kwestii z nią właśnie związanych. Gdybyście mieli pytania, wątpliwości, cokolwiek, wejdźcie na stronę bibliawrok.pl albo napiszcie do mnie maila na jacek@bibliawrok.pl i do usłyszenia w kolejnym odcinku.