Werset dnia
10Wtedy PAN mu powiedział: Żałujesz tej tykwy, przy której nie pracowałeś ani nie dałeś jej wzrostu; wyrosła w jedną noc i w jedną noc uschła; 11A ja miałbym nie żałować Niniwy, tego wielkiego miasta, w którym jest więcej niż sto dwadzieścia tysięcy ludzi, którzy nie umieją rozróżnić swej prawej ręki od lewej, a także wiele bydła?
Własnymi słowami: Jonasz żałuje rośliny, której nawet nie posadził. A Bóg pyta: czy ja mam nie żałować miasta, w którym żyje ponad sto dwadzieścia tysięcy ludzi?
Księga Jonasza 4,10-11 · Uwspółcześniona Biblia Gdańska
O Księdze Jonasza większość ludzi pamięta jedno: rybę. A to nie jest historia o rybie. To historia o facecie, który ucieka przed zadaniem od Boga, a potem obraża się na Boga za to, że zadanie się udało. Księga kończy się w połowie rozmowy, pytaniem bez odpowiedzi. Jeśli kiedykolwiek wkurzyło cię, że komuś, kto cię skrzywdził, wszystko jakoś uchodzi na sucho, ta opowieść jest o tobie.
Bóg wysyła Jonasza do Niniwy, wielkiego obcego miasta, do którego Jonasz miał powody czuć niechęć. Ma tam ostrzec ludzi, że ich zło doszło aż przed Boga. Jonasz wstaje i płynie w przeciwną stronę, do Tarszisz, czyli w praktyce na koniec świata. Gdy wybucha burza, marynarze wołają każdy do swojego boga, a on schodzi pod pokład i zasypia. Potem sam przyznaje, że czci Boga, który stworzył morze i ląd. Ironii nie trzeba tłumaczyć.
Marynarze to obcy ludzie, ale zachowują się przyzwoicie. Jonasz sam mówi im, żeby wyrzucili go za burtę, a oni wiosłują jeszcze mocniej, żeby tego uniknąć. Dopiero potem proszą Boga, żeby nie obciążał ich za śmierć niewinnego człowieka. Jonasz ląduje w wielkiej rybie i po trzech dniach wygłasza piękną modlitwę, w której o ratunku mówi jak o czymś, co już się stało. Ani słowa przepraszam. Ryba wypluwa go na brzeg.
Bóg wysyła go drugi raz i tym razem Jonasz idzie. Wchodzi do miasta i woła jedno zdanie: za czterdzieści dni Niniwa zostanie zburzona. Nic o Bogu, nic o szansie. A jednak ludzie mu wierzą. Król zdejmuje płaszcz, siada w popiele i każe wszystkim przestać robić zło, razem ze zwierzętami, które też mają pościć. Bóg widzi, że się odwrócili od swojej złej drogi, i nie robi tego, co zapowiedział.
I teraz zwrot. Jonasz się wścieka. Mówi Bogu prosto w twarz: dlatego uciekłem, bo wiedziałem, że jesteś łaskawy i nie lubisz karać. Prosi, żeby Bóg zabrał mu życie. Siada za miastem w szałasie i czeka, czy może jednak coś się zawali. Bóg każe wyrosnąć nad nim roślinie, która daje cień, a następnego dnia ją usuwa. Jonasz znowu chce umrzeć, tym razem z powodu krzaka. Wtedy Bóg pyta: ty żałujesz rośliny, której nie wyhodowałeś, a ja miałbym nie żałować miasta, w którym mieszka ponad sto dwadzieścia tysięcy ludzi? Księga się kończy. Jonasz nie odpowiada.
Głębiej
To księga, w której wszystko jest odwrócone. Obcy marynarze i mieszkańcy Niniwy reagują szybko i szczerze. Prorok, czyli człowiek wysłany, żeby mówić w imieniu Boga, reaguje najgorzej. Jacek zwraca uwagę na szczegół: słowo, które w kazaniu Jonasza oznacza zburzenie, może też oznaczać odwrócenie, przemianę. Jonasz próbuje popsuć własne przesłanie, a tekst i tak zostawia w nim otwarte drzwi. Jezus później przypomina, że ludzie z Niniwy zmienili się po usłyszeniu Jonasza, i mówi, że jest tu ktoś większy (Mt 12,41). A cierpliwość, z jaką Bóg traktuje Jonasza, zadziwia tak samo jak ta wobec Niniwy.
Trudne pytanie
Czy to w ogóle fair, że ludzie, którzy robili złe rzeczy, dostają przebaczenie po kilku dniach postu i w worku na głowie?
Jonasz miał dokładnie ten sam problem, więc nie jesteś w tym sam. Księga nie twierdzi, że zło przestaje mieć znaczenie. Zło Niniwy jest prawdziwe i Bóg bierze je na serio, dlatego w ogóle wysyła Jonasza. Mówi tylko, że kiedy ludzie naprawdę zawracają, Bóg nie czeka na okazję do zemsty. Czy ci, których Niniwa krzywdziła, mają to przyjąć od razu? Tego księga nie rozstrzyga. Nie mówi, że ofiara ma natychmiast wybaczyć. Zwróć uwagę na jedno: gdy Jonasz wybucha złością, Bóg go nie karci. Najpierw pyta: czy to dobrze, że tak się gniewasz? Twoja złość nie jest dowodem, że z tobą coś jest nie tak.
Co z tym zrobić
Możesz znać taką osobę. Ktoś w klasie albo w grupie znajomych robił z ciebie żart, plotkował, wrzucał do sieci komentarze albo po prostu cię zawiódł. Potem wszystko się rozmyło, a on dalej jest lubiany i nikt nic nie pamięta. Pewnie czujesz to, co Jonasz za miastem w szałasie: niech to się w końcu zawali. Nie musisz udawać, że ci przeszło, ani wybaczać na zawołanie. Ta historia mówi tylko, że z Bogiem można być szczerze wściekłym i nie zostanie się za to odrzuconym. Krok na dziś: powiedz Bogu na głos albo w notatce w telefonie, o co dokładnie jesteś zły na tę osobę. Bez ozdobników, tak jak Jonasz.
Do przemyślenia
- Do kogo albo do jakiej grupy ludzi trudno ci czuć cokolwiek poza niechęcią? Skąd ta niechęć się wzięła?
- Jonasz uciekł, bo wiedział, że Bóg jest łaskawy. Czy zdarza ci się nie robić czegoś dobrego ze strachu, że wyjdzie to komuś na dobre? Dlaczego?
- Co się zmienia, gdy ktoś, kto cię zranił, przestaje być tylko „tym, który mi to zrobił”, a jest też człowiekiem, na którym komuś zależy?
Jeden krok
Zapisz w telefonie imię jednej osoby, której nie chcesz, żeby się udało. Obok dopisz jedno zdanie, które chcesz o niej powiedzieć Bogu, bez cenzury. Nie musisz kończyć niczego miłym akcentem.
Modlitwa
Boże, jestem czasem zły na ludzi, którym według mnie coś się nie należy. Nie będę udawać, że jest inaczej, bo Ty i tak to wiesz. Pomóż mi zobaczyć w nich kogoś, na kim Ci zależy. I naucz mnie zostawać przy Tobie nawet wtedy, gdy się z Tobą nie zgadzam. Amen.