Werset dnia
I nazwała PANA, który mówił do niej: Ty jesteś Bogiem, który mnie widzi. Powiedziała bowiem: Czyż tu nie spoglądałam na tego, który widzi mnie?
Własnymi słowami: Hagar, której nikt o nic nie pytał, mówi o Bogu: to ten, który mnie widzi.
Księga Rodzaju 16,13 · Uwspółcześniona Biblia Gdańska
Coś ci obiecano, a nic się nie dzieje. Może to dobry start po maturze, może relacja, która miała się ułożyć, może moment, który ciągle jest później. W tej historii ktoś w końcu nie wytrzymuje czekania i bierze sprawy w swoje ręce. Skutki są poważne, a największą cenę płaci osoba, która nie miała nic do powiedzenia.
Bóg obiecał Abramowi wielki naród i własnego syna. Mijają lata, a dziecka nie ma. Saraj, żona Abrama, ma dość czekania i wpada na pomysł: Abram ma mieć dziecko z jej służącą, Egipcjanką Hagar. Według zwyczaju z tamtych czasów dziecko służącej mogło zostać uznane za dziecko jej pani. Saraj mówi to wprost: może z niej będę miała dzieci.
Zatrzymaj się na tym, co tu naprawdę się dzieje. Hagar jest niewolnicą. Nikt nie pyta jej o zdanie. Abram nie protestuje, tekst mówi tylko, że usłuchał głosu Saraj. Dwoje ludzi podejmuje decyzję o życiu trzeciej osoby, a ona nie ma w tej sprawie nic do powiedzenia. Hagar zachodzi w ciążę.
Potem wszystko się psuje. Hagar zaczyna patrzeć na Saraj z góry. Saraj obwinia o wszystko Abrama. A Abram umywa ręce: twoja służąca jest w twoim ręku, zrób z nią, co uważasz za słuszne. Saraj ją dręczy i Hagar ucieka na pustynię, sama i w ciąży. W tym trójkącie nikt nie wychodzi dobrze, ale tylko jedna osoba nie miała żadnego wyboru.
Przy źródle na pustyni znajduje ją posłaniec od Boga, w tekście Anioł Pana. I robi coś, czego nie zrobił nikt w tej historii: pyta. Hagar, skąd przyszłaś i dokąd idziesz? Mówi jej, żeby wróciła, i obiecuje, że jej syn dostanie imię Izmael, co znaczy w praktyce Bóg słyszy, bo Pan usłyszał jej cierpienie. Hagar odpowiada zdaniem, które trafiło do Biblii: Ty jesteś Bogiem, który mnie widzi.
Kilka rozdziałów dalej Bóg powtarza Abrahamowi, że Sara, czyli dawna Saraj, za rok urodzi syna. Sara śmieje się, bo to brzmi absurdalnie, a Bóg pyta: czy jakakolwiek rzecz jest za trudna dla Pana? Obietnica się więc spełni. Ale nie dzięki planowi B, tylko mimo niego. A skutki tego planu zostają: rodzina, w której dwóch braci dorasta w napięciu, i kobieta, którą zrobiono narzędziem.
Głębiej
Policz to. Abram ma siedemdziesiąt pięć lat, gdy wychodzi z Charanu (Rdz 12,4). Gdy rodzi się Izmael, ma osiemdziesiąt sześć (16,16). Gdy w końcu rodzi się Izaak, ma sto (21,5). Od obietnicy do jej spełnienia mija więc około dwudziestu pięciu lat. Plan B pojawia się po dziesięciu latach życia w Kanaanie (16,3). Kiedy Biblia mówi o czekaniu na Boga, nie mówi o tygodniach. To pomaga zrozumieć, dlaczego Abram i Saraj w końcu pękli. Paweł, jeden z pierwszych przywódców chrześcijan, pisze potem, że Abraham wbrew nadziei uwierzył Bogu (Rz 4,18-21).
Trudne pytanie
Dlaczego anioł każe Hagar wrócić do domu, w którym ją dręczono?
To jedno z tych zdań, przy których trudno się nie zatrzymać, a tekst nie tłumaczy, dlaczego tak brzmi. Część czytelników zauważa, że Hagar była sama na pustyni, w ciąży, więc powrót oznaczał dla niej dach nad głową i ochronę. Inni widzą, że Bóg od razu daje jej obietnicę i wiadomość o synu, czyli nie zostawia jej z samym poleceniem. Jedno jest pewne: tej sceny nie wolno czytać jako zachęty, żeby ktoś, kogo krzywdzą, zostawał tam, gdzie grozi niebezpieczeństwo. Ofiara nigdy nie jest winna, a szukanie bezpiecznego miejsca nie jest brakiem wiary. Pełnej odpowiedzi tu nie mam i nie będę udawać, że jest inaczej.
Co z tym zrobić
Plan B masz pewnie w kilku miejscach. Ściąganie, żeby nie oblać. Podkręcanie prawdy w rozmowie z kimś, na kim ci zależy. Nacisk na osobę, która jeszcze nie jest gotowa. Pytanie z tej historii brzmi nie tylko: czy się uda, ale też: kto za to zapłaci. Krok na dziś: wybierz jedną sprawę, w której czekasz i zaczynasz kombinować. Zapisz, co jest w twoim zasięgu, na przykład nauka albo szczera rozmowa, i zrób to. Resztę zostaw. A jeśli ktoś w twoim domu cię krzywdzi albo wykorzystuje, to nie twoja wina. Powiedz zaufanemu dorosłemu albo zadzwoń pod bezpłatny numer 116 111, całą dobę, a w nagłym zagrożeniu pod 112.
Do przemyślenia
- W jakiej sprawie czekasz tak długo, że zaczynasz zastanawiać się, czy nie pomóc losowi? Co dokładnie by to oznaczało?
- Kto zapłaci za twój skrót, jeśli go wybierzesz? Czy ta osoba miałaby cokolwiek do powiedzenia?
- Hagar dostała od Boga coś, czego nie dał jej nikt z ludzi: pytanie o nią samą. Kto w twoim życiu pyta cię, jak naprawdę jest, i o co ty pytasz innych?
Jeden krok
Wybierz jedną sprawę, w której masz ochotę pójść na skróty. Zapisz trzy rzeczy, które są w twoim zasięgu, i zrób jedną z nich jeszcze dziś. Potem zapytaj siebie, czy ten skrót kosztowałby kogoś coś, o czym ta osoba nie mogłaby zdecydować.
Modlitwa
Boże, nie lubię czekać i często próbuję przyspieszyć to, co powinno przyjść w swoim czasie. Pilnuj mnie, żeby moje skróty nie kosztowały innych. Dziękuję, że jesteś Bogiem, który widzi także tych, którym ktoś odebrał głos. Amen.