Blog

Stary Testament Księgi Biblii

Księga Daniela: o czym jest, streszczenie i lekcje na dziś

Jacek Obolewicz · · 17 min czytania

W tym artykule
  1. Księga Daniela: o czym jest
  2. Księga Daniela: streszczenie
  3. Kim był prorok Daniel
  4. Dieta Daniela i sen Nabuchodonozora
  5. Trzej młodzieńcy w piecu ognistym
  6. Napis na ścianie
  7. Daniel w jaskini lwów
  8. Wizje Daniela i Syn Człowieczy
  9. Ohyda spustoszenia i Mateusz 24
  10. Jak czytać Księgę Daniela i na co uważać
  11. Co z tego dla mnie dzisiaj
  12. Posłuchaj w podcaście

Księga Daniela to opowieść o młodym Żydzie, który jako jeniec trafia do Babilonu i przez kilkadziesiąt lat pozostaje wierny Bogu w kraju, w którym nikt tego od niego nie oczekuje, a wręcz wielu by wolało, żeby o swoim Bogu po prostu zapomniał. Jest to jednocześnie księga niezwykłych wizji o przyszłości. Jeśli więc pytasz, o czym jest Księga Daniela, to moja najkrótsza odpowiedź brzmi tak: o tym, jak żyć blisko Boga w kulturze, która jest ci obca, i o Bogu, który trzyma w ręku historię królów i całych królestw.

Wiele osób zna Daniela głównie z Biblii dla dzieci, gdzie mamy jamę lwów, piec ognisty i w zasadzie na tym koniec. Nie śmieję się z tych historii, bo są świetne, ale to jest dopiero wierzchołek góry lodowej. W odcinku mówię wprost, że to bardzo poważna księga, a niektórzy nazywają ją nawet Apokalipsą Starego Testamentu, bo obrazy z jej drugiej połowy wracają później w Apokalipsie św. Jana.

Księga Daniela: o czym jest

Księga ma dwanaście rozdziałów, które dzielą się na dwie wyraźne części. W rozdziałach od 1 do 6 mamy opowieści o Danielu i jego przyjaciołach na babilońskim dworze, a w rozdziałach od 7 do 12 Daniel sam opowiada o wizjach, które dostaje od Boga. W pierwszej części widzimy Boga, który ratuje swoich ludzi i zadziwia pogańskich królów. W drugiej Bóg pokazuje, że cała historia ma w Nim swojego Pana i że ostatnie słowo zawsze należy do Niego, niezależnie od tego, jak potężne imperia akurat rządzą światem.

Ciekawostka dla tych, którzy lubią porządek: w kanonie hebrajskim, czyli w Biblii, jaką czytają Żydzi, Daniel stoi wśród tak zwanych Pism, a nie wśród proroków. Mimo to jest to księga bardzo prorocza i zwykle zalicza się ją do proroków większych, obok Izajasza, Jeremiasza i Ezechiela. Tradycja przypisuje jej autorstwo samemu Danielowi. W naszym planie czytamy ją przez cztery dni, po trzy rozdziały dziennie.

Księga Daniela: streszczenie

  1. Rozdziały 1 do 3: Babilon, sen króla i piec ognisty. Babilończycy zdobywają Jerozolimę i zabierają do siebie młodych Izraelitów z najlepszych rodów, a wśród nich Daniela i trzech jego przyjaciół . Daniel nie chce się kalać królewskim jedzeniem, a potem tłumaczy Nabuchodonozorowi jego sen o wielkim posągu. Przyjaciele Daniela odmawiają oddania pokłonu złotemu posągowi i za karę trafiają do pieca ognistego.
  2. Rozdziały 4 do 6: pycha króla, napis na ścianie i jama lwów. Król dostaje kolejny sen i na jakiś czas traci rozum. Jego następca Belszazar urządza ucztę, na której pije z naczyń zabranych ze świątyni, i wtedy na ścianie pojawia się tajemnicze pismo . Za panowania Dariusza zazdrośni urzędnicy podstępem doprowadzają do tego, że Daniel ląduje w lwiej jamie.
  3. Rozdziały 7 do 9: wizje i modlitwa. Daniel widzi cztery bestie, sąd i kogoś podobnego do Syna Człowieka. Jest tym zatrwożony, więc prosi o wyjaśnienie, a później, czytając Księgę Jeremiasza, modli się o zrozumienie tego, co przeczytał.
  4. Rozdziały 10 do 12: ostatnie wizje. Daniel słyszy o zmaganiach królów i o czasie ucisku, a cała księga kończy się obietnicą zmartwychwstania .

Kim był prorok Daniel

Kiedy Daniel trafia do Babilonu, ma jakieś piętnaście lat, plus minus rok czy dwa. Mówię o tym dlatego, że łatwo przez całą księgę trzymać w głowie obraz nastolatka, a tymczasem ta historia rozciąga się na kilkadziesiąt lat. Gdy Daniel ląduje w jamie lwów, ma już ponad osiemdziesiąt lat i od dawna jest wpływowym człowiekiem na dworze, kimś, kto przetrwał zmianę władców, a nawet całych imperiów.

Daniel i jego trzej przyjaciele byli elitą elit, czyli chłopakami z królewskiego rodu, bystrymi i zdolnymi. Babilończycy uczą ich swojego pisma i języka i nadają im nowe imiona , bo chcą z nich zrobić urzędników, którzy będą myśleć po babilońsku. A oni w tym wszystkim nie zapominają, skąd są. Zwróć uwagę, że przez prawie całą księgę przyjaciół Daniela nazywa się ich babilońskimi imionami: Szadrak, Meszak i Abed-Nego.

Dieta Daniela i sen Nabuchodonozora

Pierwszy sprawdzian Daniela wygląda na pozór na coś zupełnie błahego. Daniel odmawia jedzenia z królewskiego stołu i prosi o jarzyny i wodę . Stąd właśnie wzięła się dieta Daniela, o której możesz sobie poczytać w sieci. Po dziesięciu dniach próby jego twarz wyglądała lepiej niż u młodzieńców, którzy jedli królewskie potrawy . Dla mnie to jednak nie jest lekcja o jedzeniu, tylko o człowieku, który postanawia w sercu, że pewnych rzeczy nie zrobi, nawet jeśli wszyscy wokół je robią.

Potem przychodzi sen Nabuchodonozora. Król stawia swoim mędrcom zadanie, które brzmi absurdalnie: mają najpierw odgadnąć, co mu się śniło, a dopiero potem ten sen wyjaśnić. Mędrcy odpowiadają, że to niemożliwe, bo potrafiliby to tylko bogowie, a bogowie przecież „nie mieszkają wśród ludzi” . I wiesz co? Ta myśl brzmi dziwnie znajomo, bo wielu ludzi myśli dziś dokładnie tak samo: Bóg niby istnieje, ale gdzieś daleko i w ogóle się nami nie interesuje. Daniel razem z przyjaciółmi prosi Boga nieba o miłosierdzie i dostaje objawienie , a król na koniec przyznaje, że Bóg Daniela jest Bogiem bogów .

Bardzo przypomina to historię Józefa w Egipcie, który też tłumaczył sny faraona i też awansował w obcym kraju . Obaj żyli blisko Boga, i to było ich prawdziwym źródłem mądrości. Więcej o tym, jak zachować wiarę w świecie, który nie jest nasz, mówię w odcinku Jak odnieść sukces we wrogim świecie.

Trzej młodzieńcy w piecu ognistym

Nabuchodonozor stawia wielki złoty posąg i każe wszystkim oddawać mu cześć, a Szadrak, Meszak i Abed-Nego po prostu odmawiają. Ich odpowiedź to jedno z moich ulubionych miejsc w całej księdze, bo mówią mniej więcej tak: nasz Bóg może nas wyrwać z pieca, ale nawet jeśli tego nie zrobi, i tak nie oddamy pokłonu . Czyli ich wierność nie zależy od tego, czy Bóg ich uratuje. Piec rozpalono tak mocno, że płomień zabił nawet ludzi, którzy ich do niego wrzucili , a trzej przyjaciele wyszli z niego bez szwanku, tak że nie spaliły się nawet ich włosy .

Napis na ścianie

Belszazar urządza ucztę, pije wino z naczyń zabranych ze świątyni w Jerozolimie i jednocześnie chwali swoich bogów. I właśnie w tej samej godzinie pojawiają się palce ludzkiej ręki, które piszą coś na ścianie pałacu . Nikt nie potrafi odczytać tych słów, więc wzywają Daniela, a on wyjaśnia, co znaczą: Bóg policzył królestwo Belszazara, zważył króla i uznał go za zbyt lekkiego . Tej samej nocy Belszazar został zabity .

Daniel w jaskini lwów

W szóstym rozdziale Daniel jest już starszym człowiekiem. I tu zwróć uwagę na jedną rzecz: prawie każdy biblijny bohater ma na koncie jakąś wtopę, czy to Dawid, czy Abraham, czy nawet Mojżesz. Daniel jest jednym z dwóch wyjątków, razem z Józefem, bo Biblia nie opisuje u niego żadnej winy. Widzą to nawet jego wrogowie:

Wtedy zwierzchnicy i satrapowie usiłowali znaleźć przeciwko Danielowi powód [oskarżenia] dotyczący królestwa; nie mogli jednak znaleźć żadnego pretekstu ani wady, ponieważ był on wierny i żadnej winy ani wady nie można było w nim znaleźć. Dlatego ci mężczyźni powiedzieli: Nie znajdziemy przeciwko temu Danielowi żadnego powodu [do oskarżenia], chyba że znajdziemy coś przeciwko niemu w prawie jego Boga.

Czyli mówią sobie tak: skoro nie ma się do czego przyczepić, to przyczepmy się do jego wiary. Wymyślają więc zakaz modlenia się do kogokolwiek poza królem. A Daniel robi to, co robił zawsze, czyli trzy razy dziennie klęka przy oknie otwartym w stronę Jerozolimy . W efekcie wylatuje do lwiej jamy. Pogański król, który wcale tego nie chciał, ale dał się złapać we własne prawo, mówi mu na pożegnanie, że jego Bóg go wybawi . A rano Daniel odpowiada mu, że Bóg zamknął paszcze lwom, bo znalazła się w nim niewinność .

Mnie w tej historii najbardziej rusza to, że Daniel jest w tym wszystkim sam. Jego przyjaciół w tej części już nie widać, a on dalej, jako stary człowiek, trzyma się swojej wiary dokładnie tak samo jak wtedy, gdy był nastolatkiem. Więcej o tym mówię w odcinku Ryzykowna droga wiary.

Wizje Daniela i Syn Człowieczy

Od siódmego rozdziału zaczyna się część, którą czyta się dużo trudniej, bo zamiast opowieści mamy obrazy i symbole. Daniel widzi bestie, tron Odwiecznego i kogoś, kto przychodzi w obłokach:

Widziałem [też] w nocnym widzeniu: Oto w obłokach nieba przybył ktoś podobny do Syna Człowieka, przyszedł aż do Odwiecznego i przyprowadzono go przed niego. I dano mu władzę, cześć i królestwo, aby wszyscy ludzie, [wszystkie] narody i języki służyli mu. Jego władza jest władzą wieczną, która nie przeminie, a jego królestwo nie będzie zniszczone.

Ten fragment jest bardzo ważny i w odcinku zapowiadam, że wrócimy do niego przy Nowym Testamencie. W odcinku o siódmym rozdziale chciałem się jednak zatrzymać przy czymś innym, bardzo praktycznym. Zobacz, że Daniel, czyli człowiek, który tłumaczył sny królom, nie rozumie własnej wizji. Jest tym przygnębiony i prosi jednego z tych, którzy tam stali, o wyjaśnienie .

Podobnie jest w rozdziale dziewiątym:

W pierwszym roku jego królowania ja, Daniel, zrozumiałem dzięki księgom liczbę lat, o których doszło słowo PANA do proroka Jeremiasza, że miało się wypełnić spustoszenie Jerozolimy w siedemdziesiąt lat. I zwróciłem swoją twarz do Pana Boga, by szukać go modlitwą i błaganiem, w poście, worze i popiele.

Daniel czyta Pismo, ale nie zostawia go samego sobie, tylko zanosi to, co przeczytał, do Boga w modlitwie. I wtedy przychodzi do niego anioł Gabriel z odpowiedzią . Daniel w obcym kraju miał właściwie tylko Boga, a my mamy dużo więcej: wspólnotę, parafię, nauczycieli i ludzi, którzy znają Pismo Święte i mogą nam pomóc. Opowiadam o tym w odcinku Jak zrozumieć to, co Bóg chce nam powiedzieć.

Ohyda spustoszenia i Mateusz 24

W ostatnich rozdziałach pojawia się zagadkowe wyrażenie „ohyda spustoszenia”. Daniel pisze o wrogim władcy, który zbezcześci świątynię i zniesie codzienną ofiarę . Do tego samego wyrażenia odwołuje się później Jezus w swojej mowie o końcu czasów, zapisanej w 24. rozdziale Ewangelii według św. Mateusza , i dodaje przy tym: „kto czyta, niech rozumie”.

O co tu właściwie chodzi? Są trzy najczęstsze odpowiedzi. Niektórzy widzą tu Antiocha Epifanesa, który zbezcześcił świątynię w Jerozolimie, inni myślą o zburzeniu Jerozolimy w 70 roku, a jeszcze inni o czymś, co dopiero przed nami. Ja nie rozstrzygam tego za ciebie, bo proroctwa najłatwiej sprawdzić dopiero po fakcie, a sam Daniel usłyszał, że ich pełne znaczenie będzie jasne dopiero w czasie końca . Wyliczanie dat końca świata zostawiam więc wróżbitom.

Po co w takim razie są te proroctwa? Dają nadzieję i uczą wierności, bo pokazują, że Bóg jest Panem historii i ma wszystko poukładane, nawet jeśli my nie widzimy całego obrazu. Nasza rola to trwać przy Nim i czuwać. Całość tej rozmowy znajdziesz w odcinku O co chodzi w proroctwie Daniela.

Jak czytać Księgę Daniela i na co uważać

  • Zacznij od opowieści. Rozdziały od 1 do 6 czyta się lekko, a pokazują, jak Daniel żył na co dzień, zanim w ogóle dostał wizje.
  • Nie licz dat. W proroctwach nie ma jednej oczywistej wykładni, więc czytaj je jak zaproszenie do wierności, a nie jak kalendarz.
  • Czytaj z modlitwą i z kimś mądrym. Daniel sam prosił o pomoc w zrozumieniu tego, co zobaczył, więc ty też śmiało możesz.
  • Szukaj połączeń. Ezechiel stawia Daniela obok Noego i Hioba jako człowieka sprawiedliwości , a autor Listu do Hebrajczyków wspomina o tych, którzy zamknęli paszcze lwom .

Co z tego dla mnie dzisiaj

Zostań sobą. Daniel i jego przyjaciele uczyli się cudzej kultury, cudzego języka i cudzego pisma, ale nie zapomnieli, kim są. Zadaj sobie pytanie: w jakim miejscu mojego życia czuję się jak Daniel w Babilonie i o czym dziś nie chcę zapomnieć, nawet jeśli wszyscy wokół robią inaczej?

Nie przejmuj się, gdy ktoś powie, że przeginasz. Sam słyszałem to nieraz na początku mojej drogi z Bogiem. Jezus zresztą uprzedził uczniów, że świat ich nie zrozumie . Wierne życie bywa niezrozumiane, ale potrafi też sprawić, że ktoś zacznie pytać o Boga, i tak było nawet z pogańskim królem, który na koniec wychwalał Boga Daniela.

Nie czytaj Pisma w pojedynkę. Kiedy nie rozumiesz jakiegoś fragmentu, zrób tak jak Daniel, czyli weź go do modlitwy, a potem pytaj ludzi, którzy znają Biblię i żyją blisko Boga. Pamiętasz, jak Filip zapytał etiopskiego dworzanina, czy rozumie, co czyta? Ten odpowiedział, że nie może zrozumieć, skoro nikt mu tego nie wyjaśnił .

Trwaj i czuwaj. Zapytaj siebie szczerze, czy twoja wierność Bogu zależy od okoliczności, czy jest taka jak u trzech przyjaciół przed piecem: nawet jeśli nie.

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać Księgę Daniela razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Daniela: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).