Werset dnia
Jeśli bowiem ty całkowicie będziesz milczeć w tym czasie, uwolnienie i wybawienie dla Żydów przyjdzie z innego miejsca, ale ty i dom twego ojca zginiecie. A kto wie, czy nie na tę właśnie chwilę dostąpiłaś godności królestwa?
Własnymi słowami: Jeśli zamilkniesz, pomoc przyjdzie skądś indziej, ale ty stracisz najwięcej. Może właśnie po to jesteś tu, gdzie jesteś, na taki moment.
Księga Estery 4,14 · Uwspółcześniona Biblia Gdańska
Księga Estery czyta się jak powieść: impreza, intryga, konkurs piękności, spisek, wyrok na cały naród. Ma tylko jeden dziwny szczegół. Imię Boga nie pada w niej ani razu. Ani razu. A jednak niemal każda scena wygląda tak, jakby ktoś w tle ustawiał figury na planszy. Dziś pytanie: czy to przypadek, że ktoś jest dokładnie tam, gdzie jest?
Zaczyna się od imprezy. Perski król Aswerus przez sto osiemdziesiąt dni pokazuje swoje bogactwa, potem urządza jeszcze tydzień uczty. W siódmym dniu, gdy „serce króla rozweseliło się winem”, każe przyprowadzić królową Waszti, „chcąc pokazać ludowi i książętom jej piękność”. Waszti odmawia. Król wpada w gniew, traci ona koronę, a w całym państwie ogłasza się, „aby każdy mężczyzna był panem w swoim domu”. Biblia to opisuje, nie zaleca. Pokazuje świat takim, jaki jest, razem z pychą i władzą.
Potem do pałacu zabierają młode dziewczyny, żeby król wybrał nową królową. Wśród nich jest Estera, Żydówka, sierota, wychowywana przez kuzyna Mardocheusza. Tekst mówi tylko, że ją „wzięto” do domu króla, więc nie wiemy, czy miała wybór. Wygrywa i zostaje królową, ale na prośbę Mardocheusza nie mówi, kim jest. Mardocheusz przy okazji ratuje królowi życie, ujawniając spisek, ale nikt mu za to nie dziękuje.
Wtedy na scenę wchodzi Haman, nowy numer dwa w państwie. Wszyscy się przed nim kłaniają, tylko Mardocheusz nie klęka. Haman uznaje, że ukaranie jednego człowieka to za mało i postanawia zgładzić cały naród żydowski. Losuje dzień, przekonuje króla, a dekret mówi o zabiciu wszystkich, „od młodego do starca, dzieci i kobiety”. Król i Haman siadają pić, a miasto jest zatrwożone. To historia o tym, jak z urażonej dumy jednego człowieka rodzi się nienawiść do całej grupy.
Mardocheusz prosi Esterę, żeby poszła do króla. Ona odpowiada, że nie może: kto wejdzie bez wezwania, ma zginąć, chyba że król wyciągnie berło, a ją nie wzywano od trzydziestu dni. Odpowiedź Mardocheusza to najsłynniejsze zdanie księgi: jeśli będziesz milczeć, pomoc przyjdzie skądinąd, ale ty stracisz. „A kto wie, czy nie na tę właśnie chwilę dostąpiłaś godności królestwa?”. Estera prosi o trzy dni postu i mówi: „A jeśli zginę, to zginę”. Trzeciego dnia stoi na dziedzińcu. Król wyciąga berło.
Głębiej
Haman jest nazwany Agagitą, czyli prawdopodobnie potomkiem Agaga. To wskazówka dla kogoś, kto zna Pierwszą Księgę Samuela (rozdział 15): król Saul miał nie oszczędzić Agaga, a oszczędził. Mardocheusz jest z pokolenia Beniamina, tego samego co Saul, a jego przodkiem jest Kisz, imię znane z rodziny Saula. Nie wiemy, czy byli bezpośrednimi potomkami, ale księga pokazuje, że stare sprawy wracają i że ktoś z tego samego rodu może je naprawić. Jacek zwraca uwagę, że Biblia często tłumaczy samą siebie: jeśli jakieś miejsce budzi w tobie sprzeciw, wyjaśnienie bywa w innej księdze.
Trudne pytanie
Skoro Boga nie ma w tej księdze ani razu, to skąd wiadomo, że to nie są zwykłe zbiegi okoliczności?
Nie da się tego udowodnić. Księga nigdy nie mówi: tu działał Bóg. Sceptyk przeczyta ją jako opowieść o szczęściu i sprycie, a wierzący jako ślad kogoś, kto działa w ukryciu. Obie lektury są możliwe i tekst celowo zostawia to otwarte. Wierzący opierają się tu na tym, co Biblia mówi gdzie indziej, na przykład przy Józefie (Rdz 50,20): to, co ludzie zamierzyli na zło, Bóg może obrócić w dobro. To nie jest dowód, tylko sposób patrzenia. Jedno jest pewne: Estera nie czekała na znak z nieba. Zrobiła to, co mogła, w miejscu, w którym była.
Co z tym zrobić
Wyobraź sobie klasę, w której ktoś jest regularnie wyśmiewany, na czacie albo na korytarzu. Wszyscy to widzą, nikt nie reaguje, bo każdy się boi, że będzie następny. Ty możesz być w miejscu, które Estera znałaby: masz wśród innych jakąś pozycję, ktoś cię słucha. Mardocheusz mówi jej, że milczenie nie jest neutralne. Ono też coś robi. Krok na ten tydzień: jedna mała reakcja. Napisz do tej osoby jedno zwykłe zdanie, nie przyłączaj się do żartu albo powiedz o sprawie dorosłemu. To nie musi być bohaterstwo. Jeśli to ciebie ktoś gnębi, nie musisz tego znosić w pojedynkę. Powiedz o tym komuś zaufanemu, nie czekaj, aż się skończy.
Do przemyślenia
- W jakiej sytuacji w ostatnim czasie milczenie wydało się tobie najłatwiejsze? Co by się zmieniło, gdyby ktoś się odezwał?
- Co myślisz o tym, że w księdze nie ma imienia Boga, a wierzący i tak widzą Jego działanie? Gdzie w twoim życiu widzisz coś podobnego?
- Dlaczego w pałacu pełnym ludzi to właśnie Estera mogła coś zmienić? Co to mówi o miejscu, w którym ty jesteś?
Jeden krok
Wybierz jedną sytuację w szkole, w domu albo w sieci, w której do tej pory milczysz, i zrób jeden mały krok: napisz, powiedz albo nie przyłączaj się. Wieczorem zapisz, jak było.
Modlitwa
Boże, czasem nie widzę Cię w tym, co się dzieje, a jednak wierzę, że jesteś w tle. Pomóż mi dostrzec, po co jestem tu, gdzie jestem, i daj mi odwagę, żeby się nie chować. Bądź ze mną, gdy się boję. Amen.