Księga Rut: o czym jest, streszczenie i Boaz wykupiciel

Księga Rut to krótka opowieść w czterech rozdziałach o dwóch wdowach, o cudzoziemce z Moabu i o człowieku, który wziął na siebie odpowiedzialność za cudzą rodzinę. Jeśli pytasz, o czym jest księga Rut, odpowiem tak: o wierności, o Bogu, który dba o ludzi będących na samym dnie, i o tym, że z historii wdowy z obcego kraju wyrasta rodzina króla Dawida, a w końcu rodzina Jezusa.

Księga Rut: streszczenie rozdział po rozdziale

Akcja rozgrywa się w czasach, gdy w Izraelu rządzili sędziowie, czyli zanim naród dostał swojego pierwszego króla. Cała historia dzieje się w czterech miejscach i każdemu z nich odpowiada mniej więcej jeden rozdział.

1. Moab (rozdział 1). Z powodu głodu Elimelech z Betlejem wyrusza z żoną Noemi i dwoma synami do Moabu, czyli na ziemie po drugiej stronie Morza Martwego Rt 1,1. Tam umiera najpierw on, a potem obaj jego synowie, którzy zdążyli się ożenić z Moabitkami, Orfą i Rut Rt 1,3-5. Kiedy Noemi słyszy, że w Judzie znów jest chleb, postanawia wrócić do domu Rt 1,6, a Rut idzie razem z nią.
2. Pole Boaza (rozdział 2). Dwie wdowy nie mają z czego żyć, więc Rut idzie zbierać kłosy, które zostają za żniwiarzami. Trafia akurat na pole Boaza, krewnego zmarłego męża Noemi Rt 2,1, a on troszczy się o nią i każe swoim ludziom dopilnować, żeby miała co zbierać Rt 2,15-16.
3. Klepisko (rozdział 3). Noemi podsuwa Rut plan: ma pójść nocą na klepisko, gdzie Boaz będzie przewiewał jęczmień, i dać mu do zrozumienia, że jest gotowa na małżeństwo Rt 3,2-4.
4. Brama miasta (rozdział 4). Boaz załatwia całą sprawę oficjalnie, przy świadkach, i bierze Rut za żonę Rt 4,9-10. Rodzi im się syn Obed, który zostaje ojcem Jessego, a Jesse jest ojcem Dawida Rt 4,17.

„Twój lud będzie moim ludem”: wierność Rut

Najsłynniejszy moment księgi dzieje się w drodze powrotnej z Moabu. Noemi namawia obie synowe, żeby wróciły do swoich rodzinnych domów, znalazły sobie nowych mężów i ułożyły życie od nowa, bo z nią w obcym kraju nie czeka ich nic dobrego. Orfa przyjmuje tę radę i wraca, ale Rut zostaje przy teściowej i odpowiada słowami, które do dziś czyta się na ślubach:

Rut jednak odpowiedziała: Nie nalegaj na mnie, abym cię opuściła i odeszła od ciebie. Gdziekolwiek bowiem pójdziesz i ja pójdę, a gdziekolwiek zamieszkasz i ja zamieszkam. Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg będzie moim Bogiem. Gdzie ty umrzesz, [tam i] ja umrę, i tam będę pogrzebana. Niech mi to PAN uczyni i niech do tego dorzuci, jeśli coś innego niż śmierć oddzieli mnie od ciebie.

Dla mnie to jest jedno z najmocniejszych wyznań oddania wobec drugiej osoby w całej Biblii. I zobacz, że Rut nie zostaje dlatego, że jej się to opłaca, bo jako cudzoziemka i wdowa ma w Betlejem najgorszy możliwy start. Wdowy w tamtych czasach nie miały właściwie jak same zadbać o swoje utrzymanie, a Rut była do tego obca. Mimo to wybiera konkretnego człowieka i jego Boga. Kiedy już docierają do Betlejem, Rut nie siedzi i nie czeka, aż ktoś je utrzyma, tylko jako zaradna kobieta mówi Noemi: pójdę na pole i będę zbierać kłosy. Korzysta w ten sposób z przepisu Prawa, który kazał zostawiać część plonu ubogim i obcym Kpł 19,9-10, i właśnie tą postawą zwraca na siebie uwagę Boaza.

Boaz i wykupiciel w Księdze Rut

Żeby zrozumieć rozdziały trzeci i czwarty, trzeba znać jedną zasadę z tamtych czasów. Kiedy mężczyzna umierał i zostawiał wdowę, najbliższy krewny miał zadbać o nią i o dziedzictwo zmarłego, czyli między innymi poślubić wdowę, żeby rodzina zmarłego nie zniknęła. Taki człowiek nazywał się wykupicielem. Boaz przyznaje Rut, że rzeczywiście jest z nią blisko spokrewniony, ale zaraz dodaje, że jest ktoś jeszcze bliższy, kto ma pierwszeństwo Rt 3,12-13.

Scena na klepisku może się nam dziś wydawać dziwna, a nawet trochę dwuznaczna. Rut przychodzi po cichu w nocy i kładzie się u stóp Boaza, a to w tamtej kulturze było czytelnym oświadczeniem, które znaczyło mniej więcej: chcę, żebyś mnie wykupił i wziął za żonę. Nic niestosownego się tam jednak nie dzieje. Boaz od razu dba o jej dobre imię i prosi, żeby nikt się nie dowiedział, że na klepisku była jakaś kobieta Rt 3,14, bo nie chce, żeby padły na nią jakiekolwiek podejrzenia.

W czwartym rozdziale Boaz rozgrywa całą sprawę po mistrzowsku. Siada w bramie miasta, bo tam załatwiało się oficjalne sprawy, wzywa dziesięciu starszych i tego bliższego krewnego, i zaczyna od pola, które należało do Elimelecha. Tamten chętnie je wykupi, bo to dobry interes, ale tylko do momentu, w którym słyszy, że razem z polem dostaje też Rut. Wtedy rezygnuje, bo boi się o własne dziedzictwo Rt 4,5-6, i Boaz bierze odpowiedzialność na siebie. Opowiadam o tej scenie dokładniej w odcinku Jak Bóg zaplanował ratunek dla wszystkich. Dla mnie Boaz jest obrazem Mesjasza, który wykupi ludzi po to, żeby znów mogli być częścią Bożej rodziny Ef 1,7.

Rut w rodowodzie Jezusa

Największa niespodzianka tej księgi czeka na samym końcu, bo okazuje się, że Rut, Moabitka, jest prababką króla Dawida Rt 4,17. Co więcej, św. Mateusz wymienia ją na początku swojej Ewangelii w rodowodzie Jezusa Mt 1,5. Jak mówię w odcinku, w tamtych czasach kobiet w ogóle nie wymieniało się w rodowodach, a tutaj jest ich pięć i wszystkie poza jedną to poganki, czyli kobiety spoza narodu izraelskiego.

To mówi coś bardzo ważnego o Bożym planie: Mesjasz nie był tylko dla jednego narodu. Bóg nigdy nie skreślał pogan, a Rut jest jednym z przykładów ludzi, którzy zwrócili się w Jego stronę, choć na pewno nie jedynym. Nawet uczniom po zmartwychwstaniu Jezusa wydawało się jeszcze, że ta historia dotyczy przede wszystkim Izraelitów, ale Bóg dość szybko pokazał, że Jego plan jest dużo szerszy. Później św. Paweł napisze wprost, że w Chrystusie nie ma już różnicy między Żydem a Grekiem Ga 3,28.

Jak czytać księgę Rut

• Pamiętaj, gdzie stoi. W większości wydań Biblii, które mamy w domu, księga Rut leży tuż po Księdze Sędziów, a przed Księgami Samuela, więc łączy czasy sędziów z początkami królestwa. U nas w planie czytania pojawia się później, bo trzymamy się kolejności z Biblii hebrajskiej. Mówię o tym w odcinku Czego możemy się nauczyć z Księgi Sędziów, a o tym, skąd się wziął Dawid, w odcinku Król według Bożego serca.
• Zwróć uwagę na gorycz Noemi. Kiedy wraca do Betlejem, prosi, żeby nazywać ją Marą, czyli gorzką Rt 1,20-21. Na końcu kobiety z Betlejem błogosławią Boga, który nie zostawił jej bez spokrewnionego, czyli bez wykupiciela, a o Rut mówią, że jest dla niej lepsza niż siedmiu synów Rt 4,14-15.
• Szukaj połączeń z Nowym Testamentem. Początek Ewangelii wg św. Mateusza, o którym mówię w odcinku Łącznik między Starym a Nowym Testamentem, bierze się właśnie z takich historii jak ta.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Bądź wierny komuś, nawet gdy ci się to nie opłaca. Rut mogła spokojnie wrócić do domu, a została przy człowieku, który nie miał jej nic do zaoferowania. Kto w twojej rodzinie albo wśród znajomych potrzebuje dziś właśnie takiej wierności?

Jeśli czujesz się obcy, pamiętaj, że Bóg cię zaprasza. Rut była cudzoziemką i ubogą wdową, czyli kimś, kogo łatwo było przeoczyć, a dostała swoje miejsce w historii zbawienia.

Nie oceniaj swojej historii po najgorszym rozdziale. Noemi w pewnym momencie widziała w swoim życiu tylko stratę. My, czytając tę historię do końca, wiemy, że Bóg cały czas prowadził ją w stronę Dawida.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 232 · Księga Rut 1-4Jak Bóg zaplanował ratunek dla wszystkichCała Księga Rut w jednym odcinku: Rut, Noemi, Boaz, wykupiciel i poganka w rodowodzie Jezusa.

Księgę Rut omawiam w jednym odcinku, więc to jedyny odcinek, który jej dotyczy.

Jeśli chcesz przeczytać księgę Rut razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Rut: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).