Święty Jan ewangelista: kim był apostoł Jan i co napisał
W tym artykule
- Kim był święty Jan: rybak, który poszedł za Jezusem
- Jan apostoł: jeden z trzech najbliższych
- Umiłowany uczeń: czy to Jan?
- Czy święty Jan napisał Ewangelię i Apokalipsę?
- Listy Jana: jak sprawdzić, czy jestem uczniem Jezusa
- Jan na wyspie Patmos
- Jak zmarł święty Jan?
- Co z tego dla mnie dzisiaj
- Posłuchaj w podcaście
Święty Jan ewangelista to jeden z dwunastu apostołów, rybak znad Jeziora Galilejskiego, syn Zebedeusza i brat Jakuba. Tradycja przypisuje mu pięć ksiąg Nowego Testamentu, czyli Ewangelię według św. Jana, trzy listy i Apokalipsę. Jeśli pytasz, kim był święty Jan, to najkrócej mówiąc był jednym z najbliższych uczniów Jezusa, człowiekiem, który widział więcej niż prawie wszyscy inni, a potem przez dziesiątki lat o Nim pisał. W tym tekście zbieram to, co o nim wiemy z Pisma Świętego i z tradycji, oraz to, co mówię o nim w podcaście. Kwestie autorstwa podaję ostrożnie, bo badacze od dawna się o nie spierają.
Kim był święty Jan: rybak, który poszedł za Jezusem
Jan pojawia się w Ewangeliach od razu na samym początku. Jezus idzie brzegiem jeziora i widzi dwóch braci, którzy siedzą przy łodzi razem ze swoim ojcem:
Ewangelia św. Mateusza 4,21-2221 A gdy poszedł stamtąd dalej, zobaczył innych dwóch braci, Jakuba, [syna] Zebedeusza, i Jana, jego brata, jak ze swoim ojcem Zebedeuszem naprawiali w łodzi swoje sieci. I wezwał ich. 22 A oni natychmiast opuścili łódź i swego ojca i poszli za nim. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaA gdy poszedł stamtąd dalej, zobaczył innych dwóch braci, Jakuba, [syna] Zebedeusza, i Jana, jego brata, jak ze swoim ojcem Zebedeuszem naprawiali w łodzi swoje sieci. I wezwał ich. A oni natychmiast opuścili łódź i swego ojca i poszli za nim.
Tę scenę czytamy w odcinku Co oznacza być uczniem Jezusa. Jan i Jakub dostali później od Jezusa przydomek „synowie gromu” Ewangelia św. Marka 3,1717 Jakuba, [syna] Zebedeusza, i Jana, brata Jakuba, którym nadał przydomek Boanerges, co znaczy: Synowie Gromu; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Nie wiemy dokładnie, skąd się wziął, ale możliwe, że chodziło o ich temperament. Kiedy bowiem mieszkańcy pewnej wioski nie przyjęli Jezusa, bracia zapytali, czy nie mają ściągnąć na nich ognia z nieba Ewangelia św. Łukasza 9,54-5554 A jego uczniowie Jakub i Jan, widząc to, powiedzieli: Panie, czy chcesz, żebyśmy rozkazali, aby ogień zstąpił z nieba i pochłonął ich, jak [to] uczynił Eliasz? 55 Lecz [Jezus], odwróciwszy się, zgromił ich i powiedział: Nie wiecie, jakiego jesteście ducha. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, a Jezus ich za to zgromił. Czyli nie byli to spokojni, cisi ludzie, tylko raczej tacy, którzy szybko się zapalają.
Jan apostoł: jeden z trzech najbliższych
W Ewangeliach Jan wraca w ściśle określonej trójce uczniów, czyli razem z Piotrem i Jakubem. To właśnie oni byli przy wskrzeszeniu córki Jaira Ewangelia św. Marka 5,3737 I nie pozwolił iść za sobą nikomu oprócz Piotra, Jakuba i Jana, brata Jakuba. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, na górze Przemienienia Ewangelia św. Marka 9,22 A po sześciu dniach Jezus wziął [ze sobą] Piotra, Jakuba i Jana i wprowadził ich samych na wysoką górę, [żeby byli] na osobności. I przemienił się przed nimi. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska i w Getsemani, kiedy Jezus się smucił Ewangelia św. Mateusza 26,3737 A wziąwszy ze sobą Piotra i dwóch synów Zebedeusza, zaczął się smucić i odczuwać udrękę. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Apostoł Paweł nazywa później Jakuba, Piotra i Jana „filarami” Kościoła List do Galatów 2,99 I gdy poznali daną mi łaskę, Jakub, Kefas i Jan, którzy są uważani za filary, podali mnie i Barnabie prawicę na [znak] wspólnoty, abyśmy my [poszli] do pogan, a oni do obrzezanych. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, więc ich pozycja wśród pierwszych chrześcijan była naprawdę wyjątkowa.
W Dziejach Apostolskich widzimy Jana razem z Piotrem. Kiedy obaj stają przed radą, przełożeni dziwią się, że to ludzie nieuczeni i prości, i rozpoznają w nich tych, którzy byli z Jezusem Dzieje Apostolskie 4,1313 Gdy zobaczyli odwagę Piotra i Jana i zrozumieli, że są ludźmi nieuczonymi i prostymi, dziwili się. Rozpoznali również, że byli z Jezusem. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. W odcinku Początek problemów mówię, że to dla mnie jeden z najmocniejszych dowodów, bo nie stoją tam fachowcy z wykształceniem, tylko ludzie, którzy po prostu spędzili czas z Jezusem.
Umiłowany uczeń: czy to Jan?
W Ewangelii Jana jego imię nie pada ani razu. Zamiast tego pojawia się „uczeń, którego Jezus miłował”, czyli ten, który przy wieczerzy położył się na piersi Jezusa Ewangelia św. Jana 13,2323 A jeden z jego uczniów, ten, którego Jezus miłował, położył się na piersi Jezusa. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Pod krzyżem Jezus powierza mu swoją matkę Ewangelia św. Jana 19,26-2726 Gdy więc Jezus zobaczył matkę i ucznia, którego miłował, stojącego obok, powiedział do swojej matki: Kobieto, oto twój syn. 27 Potem powiedział do ucznia: Oto twoja matka. I od tej godziny uczeń [ten] wziął ją do siebie. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Tradycja od dawna wiąże tego ucznia z Janem i to jest też mój punkt wyjścia w odcinkach, chociaż nie wszyscy badacze są co do tego zgodni.
Mój ulubiony fragment z jego udziałem jest na samym końcu Ewangelii. Piotr, który wcześniej się zaparł, pyta Jezusa o tego ucznia: „Panie, a co z nim?”. A Jezus odpowiada: „co tobie do tego? Ty pójdź za mną” Ewangelia św. Jana 21,20-2420 A Piotr, odwróciwszy się, zobaczył ucznia, którego Jezus miłował, idącego za nim, który też przy wieczerzy położył się na jego piersi i zapytał: Panie, kto jest tym, który cię wyda? 21 Gdy więc Piotr go zobaczył, zapytał Jezusa: Panie, a co z nim? 22 Jezus mu odpowiedział: Jeśli chcę, żeby on został, aż przyjdę, co tobie do tego? Ty pójdź za mną. 23 I rozeszła się wśród braci wieść, że ten uczeń nie umrze. Jezus jednak nie powiedział mu, że nie umrze, ale: Jeśli chcę, aby został, aż przyjdę, co tobie do tego? 24 To jest ten uczeń, który świadczy o tym i to napisał, a wiemy, że jego świadectwo jest prawdziwe. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Mówię o tym w odcinku Spotkanie przy ognisku, a lekcja jest tu bardzo prosta: nie oglądaj się na cudzą drogę, bo masz swoją.
Czy święty Jan napisał Ewangelię i Apokalipsę?
Najkrócej mówiąc, tradycja odpowiada, że tak, a badacze spierają się o to, w jakim stopniu. Same księgi nie podpisują się bowiem w jednakowy sposób. Ewangelia wskazuje na ucznia, który „świadczy o tym i to napisał” Ewangelia św. Jana 21,2424 To jest ten uczeń, który świadczy o tym i to napisał, a wiemy, że jego świadectwo jest prawdziwe. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Apokalipsa przedstawia autora po imieniu, jako sługę Jana Apokalipsa św. Jana 1,1-21 Objawienie Jezusa Chrystusa, które dał mu Bóg, aby ukazać swoim sługom to, co ma się stać wkrótce, a [on to] ukazał i posłał przez swojego anioła swemu słudze Janowi; 2 Który poświadczył słowo Boże i świadectwo Jezusa Chrystusa, i wszystko, co widział. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Listy są anonimowe, a w dwóch krótszych autor nazywa siebie „Starszym” 2 List św. Jana 1,11 Starszy do wybranej pani i do jej dzieci, które miłuję w prawdzie, a nie tylko ja, ale i wszyscy, którzy poznali prawdę; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Już w starożytności niektórzy zastanawiali się, czy część tych pism nie wyszła spod ręki innego Jana, zwanego Janem Prezbiterem, ale tradycja Kościoła przypisuje je apostołowi.
Ja tych sporów nie rozstrzygam. W odcinku o Pierwszym Liście Jana mówię wprost, że styl wskazuje na to, że listy, Apokalipsę i Ewangelię łączy ten sam autor, ale ważniejsze od tego, który to Jan, jest to, co napisał. Jego Ewangelia mocno różni się od pozostałych trzech, bo Jan mniej skupia się na kolejności wydarzeń, a bardziej na ich znaczeniu. Sam też wyjaśnia, po co ją napisał: żebyśmy uwierzyli i mieli życie Ewangelia św. Jana 20,30-3130 I wiele innych cudów uczynił Jezus na oczach swoich uczniów, które nie są napisane w tej księdze. 31 Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Więcej o niej przeczytasz w moim wstępie do Ewangelii św. Jana i usłyszysz w odcinku Źródło prawdziwego życia.
Listy Jana: jak sprawdzić, czy jestem uczniem Jezusa
Pierwszy List Jana jest głęboki i trochę poetycki, bo wraca do tych samych myśli tak, jak refren wraca w piosence. Odpowiada na jedno pytanie: skąd mam wiedzieć, że naprawdę jestem uczniem Jezusa? Jan wskazuje trzy znaki, czyli posłuszeństwo Chrystusowi 1 List św. Jana 2,33 A po tym poznajemy, że go znamy, jeśli zachowujemy jego przykazania. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska, zwycięstwo nad grzechem i miłość do braci 1 List św. Jana 3,1414 My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci. Kto nie miłuje brata, pozostaje w śmierci. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. To właśnie w tym liście pada zdanie „Bóg jest miłością” 1 List św. Jana 4,88 Kto nie miłuje, nie zna Boga, gdyż Bóg jest miłością. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Odcinek na ten temat to Jak sprawdzić, czy jesteś uczniem Jezusa, a wstęp do samego listu znajdziesz tutaj: 1 List św. Jana.
Jan na wyspie Patmos
Ostatnia księga Biblii mówi o swoim autorze, że pisał ją w trudnych okolicznościach:
Apokalipsa św. Jana 1,9-109 Ja, Jan, który też [jestem] waszym bratem i współuczestnikiem w ucisku i królestwie oraz w cierpliwości Jezusa Chrystusa, byłem na wyspie zwanej Patmos z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa Chrystusa. 10 Znalazłem się w zachwyceniu Ducha w dniu Pańskim i usłyszałem za sobą głos potężny jakby trąby; Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia GdańskaJa, Jan, który też [jestem] waszym bratem i współuczestnikiem w ucisku i królestwie oraz w cierpliwości Jezusa Chrystusa, byłem na wyspie zwanej Patmos z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa Chrystusa. Znalazłem się w zachwyceniu Ducha w dniu Pańskim i usłyszałem za sobą głos potężny jakby trąby;
Tradycja mówi, że apostoł Jan został zesłany na Patmos za głoszenie Ewangelii. W podcaście, przy początku Apokalipsy, zwracam uwagę na to, że według Ireneusza Jan dożył czasów cesarza Domicjana, i dlatego zwykle datuje się tę księgę na lata dziewięćdziesiąte pierwszego wieku. Zauważam też, że grecki Apokalipsy jest surowszy niż grecki Ewangelii, i zastanawiam się, co by było, gdyby Jan najpierw doświadczył wizji Jezusa, a dopiero później napisał Ewangelię. To tylko hipoteza, ale tłumaczyłaby, skąd w jego Ewangelii taka głębia. Początek księgi omawiam w odcinku O co chodzi w Apokalipsie, a wstęp do niej znajdziesz tutaj: Apokalipsa św. Jana.
Jak zmarł święty Jan?
Jego brat Jakub był pierwszym z apostołów, który zginął za wiarę Dzieje Apostolskie 12,22 I zabił mieczem Jakuba, brata Jana. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Jan natomiast, według tradycji, był jedynym z apostołów, który nie zginął jako męczennik, a pod koniec życia mieszkał w Efezie. Opieram się tu na źródłach spoza Biblii, więc traktuję te informacje jako tradycję, a nie jako pewnik.
Co z tego dla mnie dzisiaj
Życie z Bogiem zaczyna się dzisiaj. U Jana Jezus mówi, że kto słucha Jego słowa i wierzy, „przeszedł ze śmierci do życia” Ewangelia św. Jana 5,2424 Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto słucha mego słowa i wierzy temu, który mnie posłał, ma życie wieczne i nie będzie potępiony, ale przeszedł ze śmierci do życia. Czytaj cały rozdziałUwspółcześniona Biblia Gdańska. Zauważ, że nie mówi „kiedyś, po śmierci”, tylko już teraz, a ten wątek wraca potem we wszystkich pismach Jana.
Bliskość z Jezusem to nie wyróżnienie dla wybranych. Jan był blisko Jezusa przede wszystkim dlatego, że szedł za Nim na każdym kroku. Ty możesz zrobić dokładnie to samo, czyli zwyczajnie spędzać z Nim czas.
Kochaj konkretnie. Jan nie pisze o miłości w teorii. Jeśli widzisz brata w potrzebie, a zamykasz przed nim serce, to gdzie właściwie jest ta miłość?
Posłuchaj w podcaście
Jeśli chcesz przeczytać pisma Jana razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.
Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).







