Blog

Postacie

Święty Jan ewangelista: kim był apostoł Jan i co napisał

Jacek Obolewicz · · 11 min czytania

Św. Jan Ewangelista
W tym artykule
  1. Kim był święty Jan: rybak, który poszedł za Jezusem
  2. Jan apostoł: jeden z trzech najbliższych
  3. Umiłowany uczeń: czy to Jan?
  4. Czy święty Jan napisał Ewangelię i Apokalipsę?
  5. Listy Jana: jak sprawdzić, czy jestem uczniem Jezusa
  6. Jan na wyspie Patmos
  7. Jak zmarł święty Jan?
  8. Co z tego dla mnie dzisiaj
  9. Posłuchaj w podcaście

Święty Jan ewangelista to jeden z dwunastu apostołów, rybak znad Jeziora Galilejskiego, syn Zebedeusza i brat Jakuba. Tradycja przypisuje mu pięć ksiąg Nowego Testamentu, czyli Ewangelię według św. Jana, trzy listy i Apokalipsę. Jeśli pytasz, kim był święty Jan, to najkrócej mówiąc był jednym z najbliższych uczniów Jezusa, człowiekiem, który widział więcej niż prawie wszyscy inni, a potem przez dziesiątki lat o Nim pisał. W tym tekście zbieram to, co o nim wiemy z Pisma Świętego i z tradycji, oraz to, co mówię o nim w podcaście. Kwestie autorstwa podaję ostrożnie, bo badacze od dawna się o nie spierają.

Kim był święty Jan: rybak, który poszedł za Jezusem

Jan pojawia się w Ewangeliach od razu na samym początku. Jezus idzie brzegiem jeziora i widzi dwóch braci, którzy siedzą przy łodzi razem ze swoim ojcem:

A gdy poszedł stamtąd dalej, zobaczył innych dwóch braci, Jakuba, [syna] Zebedeusza, i Jana, jego brata, jak ze swoim ojcem Zebedeuszem naprawiali w łodzi swoje sieci. I wezwał ich. A oni natychmiast opuścili łódź i swego ojca i poszli za nim.

Tę scenę czytamy w odcinku Co oznacza być uczniem Jezusa. Jan i Jakub dostali później od Jezusa przydomek „synowie gromu” . Nie wiemy dokładnie, skąd się wziął, ale możliwe, że chodziło o ich temperament. Kiedy bowiem mieszkańcy pewnej wioski nie przyjęli Jezusa, bracia zapytali, czy nie mają ściągnąć na nich ognia z nieba , a Jezus ich za to zgromił. Czyli nie byli to spokojni, cisi ludzie, tylko raczej tacy, którzy szybko się zapalają.

Jan apostoł: jeden z trzech najbliższych

W Ewangeliach Jan wraca w ściśle określonej trójce uczniów, czyli razem z Piotrem i Jakubem. To właśnie oni byli przy wskrzeszeniu córki Jaira , na górze Przemienienia i w Getsemani, kiedy Jezus się smucił . Apostoł Paweł nazywa później Jakuba, Piotra i Jana „filarami” Kościoła , więc ich pozycja wśród pierwszych chrześcijan była naprawdę wyjątkowa.

W Dziejach Apostolskich widzimy Jana razem z Piotrem. Kiedy obaj stają przed radą, przełożeni dziwią się, że to ludzie nieuczeni i prości, i rozpoznają w nich tych, którzy byli z Jezusem . W odcinku Początek problemów mówię, że to dla mnie jeden z najmocniejszych dowodów, bo nie stoją tam fachowcy z wykształceniem, tylko ludzie, którzy po prostu spędzili czas z Jezusem.

Umiłowany uczeń: czy to Jan?

W Ewangelii Jana jego imię nie pada ani razu. Zamiast tego pojawia się „uczeń, którego Jezus miłował”, czyli ten, który przy wieczerzy położył się na piersi Jezusa . Pod krzyżem Jezus powierza mu swoją matkę . Tradycja od dawna wiąże tego ucznia z Janem i to jest też mój punkt wyjścia w odcinkach, chociaż nie wszyscy badacze są co do tego zgodni.

Mój ulubiony fragment z jego udziałem jest na samym końcu Ewangelii. Piotr, który wcześniej się zaparł, pyta Jezusa o tego ucznia: „Panie, a co z nim?”. A Jezus odpowiada: „co tobie do tego? Ty pójdź za mną” . Mówię o tym w odcinku Spotkanie przy ognisku, a lekcja jest tu bardzo prosta: nie oglądaj się na cudzą drogę, bo masz swoją.

Czy święty Jan napisał Ewangelię i Apokalipsę?

Najkrócej mówiąc, tradycja odpowiada, że tak, a badacze spierają się o to, w jakim stopniu. Same księgi nie podpisują się bowiem w jednakowy sposób. Ewangelia wskazuje na ucznia, który „świadczy o tym i to napisał” . Apokalipsa przedstawia autora po imieniu, jako sługę Jana . Listy są anonimowe, a w dwóch krótszych autor nazywa siebie „Starszym” . Już w starożytności niektórzy zastanawiali się, czy część tych pism nie wyszła spod ręki innego Jana, zwanego Janem Prezbiterem, ale tradycja Kościoła przypisuje je apostołowi.

Ja tych sporów nie rozstrzygam. W odcinku o Pierwszym Liście Jana mówię wprost, że styl wskazuje na to, że listy, Apokalipsę i Ewangelię łączy ten sam autor, ale ważniejsze od tego, który to Jan, jest to, co napisał. Jego Ewangelia mocno różni się od pozostałych trzech, bo Jan mniej skupia się na kolejności wydarzeń, a bardziej na ich znaczeniu. Sam też wyjaśnia, po co ją napisał: żebyśmy uwierzyli i mieli życie . Więcej o niej przeczytasz w moim wstępie do Ewangelii św. Jana i usłyszysz w odcinku Źródło prawdziwego życia.

Listy Jana: jak sprawdzić, czy jestem uczniem Jezusa

Pierwszy List Jana jest głęboki i trochę poetycki, bo wraca do tych samych myśli tak, jak refren wraca w piosence. Odpowiada na jedno pytanie: skąd mam wiedzieć, że naprawdę jestem uczniem Jezusa? Jan wskazuje trzy znaki, czyli posłuszeństwo Chrystusowi , zwycięstwo nad grzechem i miłość do braci . To właśnie w tym liście pada zdanie „Bóg jest miłością” . Odcinek na ten temat to Jak sprawdzić, czy jesteś uczniem Jezusa, a wstęp do samego listu znajdziesz tutaj: 1 List św. Jana.

Jan na wyspie Patmos

Ostatnia księga Biblii mówi o swoim autorze, że pisał ją w trudnych okolicznościach:

Ja, Jan, który też [jestem] waszym bratem i współuczestnikiem w ucisku i królestwie oraz w cierpliwości Jezusa Chrystusa, byłem na wyspie zwanej Patmos z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa Chrystusa. Znalazłem się w zachwyceniu Ducha w dniu Pańskim i usłyszałem za sobą głos potężny jakby trąby;

Tradycja mówi, że apostoł Jan został zesłany na Patmos za głoszenie Ewangelii. W podcaście, przy początku Apokalipsy, zwracam uwagę na to, że według Ireneusza Jan dożył czasów cesarza Domicjana, i dlatego zwykle datuje się tę księgę na lata dziewięćdziesiąte pierwszego wieku. Zauważam też, że grecki Apokalipsy jest surowszy niż grecki Ewangelii, i zastanawiam się, co by było, gdyby Jan najpierw doświadczył wizji Jezusa, a dopiero później napisał Ewangelię. To tylko hipoteza, ale tłumaczyłaby, skąd w jego Ewangelii taka głębia. Początek księgi omawiam w odcinku O co chodzi w Apokalipsie, a wstęp do niej znajdziesz tutaj: Apokalipsa św. Jana.

Jak zmarł święty Jan?

Jego brat Jakub był pierwszym z apostołów, który zginął za wiarę . Jan natomiast, według tradycji, był jedynym z apostołów, który nie zginął jako męczennik, a pod koniec życia mieszkał w Efezie. Opieram się tu na źródłach spoza Biblii, więc traktuję te informacje jako tradycję, a nie jako pewnik.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Życie z Bogiem zaczyna się dzisiaj. U Jana Jezus mówi, że kto słucha Jego słowa i wierzy, „przeszedł ze śmierci do życia” . Zauważ, że nie mówi „kiedyś, po śmierci”, tylko już teraz, a ten wątek wraca potem we wszystkich pismach Jana.

Bliskość z Jezusem to nie wyróżnienie dla wybranych. Jan był blisko Jezusa przede wszystkim dlatego, że szedł za Nim na każdym kroku. Ty możesz zrobić dokładnie to samo, czyli zwyczajnie spędzać z Nim czas.

Kochaj konkretnie. Jan nie pisze o miłości w teorii. Jeśli widzisz brata w potrzebie, a zamykasz przed nim serce, to gdzie właściwie jest ta miłość?

Posłuchaj w podcaście

Jeśli chcesz przeczytać pisma Jana razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).