Księga Jozuego: o czym jest, streszczenie i jak ją czytać

Księga Jozuego to szósta księga Pisma Świętego i opowieść o tym, jak naród Izraela po śmierci Mojżesza wchodzi do Ziemi Obiecanej, zdobywa ją i dzieli między swoje plemiona. Jeśli pytasz, o czym jest księga Jozuego, to mówię to tak: o Bogu, który dotrzymuje obietnic, i o ludziach, którzy muszą w tę obietnicę uwierzyć, a potem jeszcze ruszyć się z miejsca i zacząć działać. Pod koniec księgi pada zdanie, które należy do moich ulubionych w całej Biblii, a mianowicie że żadne z dobrych słów Boga nie zawiodło.

Księga Jozuego: o czym jest w skrócie

Bohaterem księgi jest Jozue, który przez wiele lat był pomocnikiem Mojżesza i towarzyszył mu przez całą wędrówkę po pustyni. Co ciekawe, to samo imię, tylko w innej formie, nosił później cieśla z Nazaretu, czyli Jezus. Księga zaczyna się od zdania: „Mojżesz, mój sługa, umarł” Joz 1,2. Wyobraź sobie tę sytuację: przywódca, za którym przez czterdzieści lat szedł cały lud, odszedł, a przed Jozuem leży rzeka, za nią wrogie miasta i zadanie, którego nikt przy zdrowych zmysłach nie chciałby dostać. Stąd pierwsze słowa, które Bóg do niego kieruje: nie bój się.

Księga Jozuego: streszczenie w czterech krokach

1. Wejście do ziemi (rozdziały 1-5). Bóg wzywa Jozuego, żeby był mocny i odważny Joz 1,9. Dwóch szpiegów trafia do Jerycha, a ukrywa ich tam kobieta o imieniu Rachab Joz 2,1. Potem lud przechodzi przez Jordan po suchej ziemi Joz 3,17, a dwanaście kamieni wyjętych z rzeki ma przypominać przyszłym pokoleniom, co się wtedy stało Joz 4,21-22.
2. Jerycho i dalsze walki (rozdziały 6-12). Najpierw padają mury Jerycha Joz 6,20, a potem przychodzi porażka przez Achana, który zabrał z łupów to, czego nie wolno było zabierać Joz 7,20-21, a także podstęp Gibeonitów Joz 9,14-15. Kolejne miasta wpadają w ręce Izraela, aż w końcu ziemia „zaznała pokoju od wojny” Joz 11,23.
3. Podział ziemi (rozdziały 13-21). Każde plemię dostaje swój kawałek ziemi, a wśród tych długich list jest historia osiemdziesięciopięcioletniego Kaleba, który prosi o najtrudniejsze góry Joz 14,10-12, a rozdział 21 kończy się podsumowaniem całej obietnicy Joz 21,45.
4. Pożegnanie Jozuego (rozdziały 22-24). Jozue odsyła do domów plemiona, które zamieszkały po drugiej stronie Jordanu Joz 22,4-5, a potem zbiera cały lud w Sychem i pyta, komu chcą służyć Joz 24,15. Księga kończy się jego śmiercią w wieku stu dziesięciu lat Joz 24,29.

Bądź mocny i odważny: Joz 1,9 i strach

Najbardziej znany fragment tej księgi to początek pierwszego rozdziału. W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej brzmi on: „Wzmocnij się i bądź mężny”, a w skrócie znamy go jako „bądź mocny i odważny”. Bóg powtarza to Jozuemu kilka razy i moim zdaniem nie bez powodu, bo Jozue najprawdopodobniej po prostu się bał. Nikt przecież nie mówi „nie bój się” komuś, kto się nie boi.

Niech ta księga Prawa nie oddala się od twoich ust, ale rozmyślaj o niej we dnie i w nocy, abyś pilnował wypełnienia wszystkiego, co w niej jest napisane. Wtedy bowiem poszczęści się twojej drodze i będzie ci się wiodło. Czyż ci nie nakazałem? Wzmocnij się i bądź mężny. Nie lękaj się i nie przerażaj, gdyż PAN, twój Bóg, jest z tobą, dokądkolwiek pójdziesz.

Zwróć uwagę, że Słowo Boże ma tu być blisko, czyli w ustach i w myślach. Biblia nie jest jednak księgą magicznych zaklęć, więc samo powtarzanie jednego zdania w chwili, kiedy się boimy, niczego jeszcze nie załatwia. Podobnie jest z fragmentem z Listu do Filipian, gdzie św. Paweł pisze, że pokój Boży ma strzec naszych serc Flp 4,7. Tyle że zdanie wcześniej podaje konkret: nie troszczcie się o nic, tylko mówcie Bogu, czego potrzebujecie Flp 4,6. Bądź więc z Nim szczery, bo On i tak wie, co cię gryzie, ale ty, kiedy to wypowiadasz, zaczynasz widzieć, co w tobie siedzi. Całe to rozważanie jest w odcinku Jak doświadczyć pokoju.

Rachab, przejście przez Jordan i mury Jerycha

Weźmy na początek Rachab, kobietę z Jerycha, która ukryła izraelskich szpiegów. Jej słowa pokazują coś, czego pokolenie z Księgi Liczb w ogóle nie wiedziało, a mianowicie że mieszkańcy ziemi „truchleją” przed Izraelem Joz 2,9-11. Czyli czterdzieści lat wcześniej ojcowie Izraelitów bali się tamtych ludzi, a tamci w tym samym czasie bali się ich. Obie strony siedziały w swoich wyobrażeniach i żadna nie znała prawdy.

Ta lekcja jest dla mnie bardzo praktyczna, bo często żyjemy w takim alternatywnym świecie tego, co inni „na pewno” o nas myślą. Zamiast zgadywać, lepiej zapytać i sprawdzić, jak jest naprawdę. Opowiadam o tym w odcinku Rzeczywistość, której nie widzimy. A Rachab ma jeszcze ciąg dalszy, bo św. Mateusz wpisuje ją do rodowodu Jezusa Mt 1,5. To znak, że Mesjasz przyszedł także do ludzi spoza Izraela, czyli również do nas.

Kolejne ważne sceny tej księgi rozgrywają się nad Jordanem i pod Jerychem. Woda w rzece zatrzymała się dopiero wtedy, gdy stopy kapłanów weszły do wody Joz 3,15-16, więc ludzie najpierw musieli zrobić krok, a dopiero potem zobaczyli cud. Tuż przed Jerychem Jozue spotyka mężczyznę z mieczem i pyta go, czy jest po ich stronie, czy po stronie wrogów. Słyszy w odpowiedzi „Nie”, bo ten, kto przed nim stoi, jest wodzem wojska Pana Joz 5,13-15. Czyli to nie Bóg ma być po stronie Jozuego, tylko Jozue po stronie Boga. Wreszcie przychodzą mury: lud okrąża miasto, wydaje okrzyk i mury padają Joz 6,20. Z tego, co wiem, odkrycia archeologiczne w ruinach miasta pasują do biblijnego opisu upadku i spalenia Jerycha.

Wojny w księdze Jozuego: co z tym zrobić

Nie będę udawał, że ten temat jest łatwy. Księga jest pełna bitew, a zdobycie ziemi oznacza, że ludy, które w niej wcześniej mieszkały, musiały ją opuścić albo zginęły. Przy Jerychu tekst mówi o tym zupełnie wprost Joz 6,21. Zanim zaczęliśmy czytać tę księgę, uprzedzałem w podcaście, że znowu będzie jatka. Nie będę tego wygładzał ani dorabiał do tego własnej teorii, pokażę tylko kilka rzeczy, które widzę w samym tekście.

• To nie jest siła Izraela. Pan sam walczy za swój lud Joz 23,10, a część wrogów wypędziły szerszenie, a nie miecz ani łuk Joz 24,12. Czyli nie wszystkie walki w ogóle musiały się odbyć.
• Ale Izrael nie siedzi z założonymi rękami. Bóg walczy, jednak ludzie i tak muszą chwycić za broń i ruszyć, a każda bitwa niosła dla nich realne ryzyko.
• Nie wszyscy zginęli. Rachab i jej rodzina zostali przy życiu Joz 6,25, a Gibeonici, mimo że oszukali Izraela, też uszli z życiem Joz 9,26.

Gibeon: przysięga i jedna wpadka Jozuego

Gibeonici dowiedzieli się, że Izrael zdobywa kolejne miasta, i postanowili zrobić Izraelitów w bambuko. Włożyli stare ubrania, zabrali ze sobą czerstwy chleb i udawali podróżników z dalekiego kraju. Izraelici uwierzyli tym „dowodom”, ale nie zapytali Pana o radę Joz 9,14. To jedyna taka wpadka Jozuego w całej Biblii. I nie chodzi tu o to, żeby przed każdą decyzją modlić się tygodniami, tylko o to, żeby w każdej sytuacji pamiętać o Bogu i zwyczajnie Go zapytać.

Przysięga została złożona na Pana, więc choć była oparta na podstępie, nie dało się jej złamać Joz 9,18-19. Przypomina mi się przy tym Psalm 15, który mówi o człowieku, co dotrzymuje słowa, nawet gdy go to kosztuje Ps 15,4. W odcinku Przysięga, której nie można było złamać opowiadam o własnej wpadce z pracy. W nerwach obiecałem klientowi zwrot pieniędzy, choć wcale nie miałem takiego obowiązku. Mogłem się z tego wycofać, ale zwróciłem, bo powiedziałem, że zwrócę. Od tamtej pory podaję rękę z dużo większą powagą.

Kaleb w Biblii: ambicja zgodna z Bożym planem

Wśród nudnawych list miast i granic nagle wyskakuje Kaleb. Miał osiemdziesiąt pięć lat, a mimo to poprosił o najtrudniejsze pogórze, gdzie mieszkali Anakici w wielkich warownych miastach Joz 14,10-12. Zwróć tu uwagę na dwie rzeczy, które łatwo przeoczyć. Po pierwsze, Kaleb jest Kenizytą, czyli nie był rodowitym Izraelitą Joz 14,6, a mimo to poszedł za Panem całym sercem Joz 14,8. Po drugie, w tym wieku nie szukał spokojnej emerytury, tylko brał to, co Bóg mu obiecał.

Mnie to uczy, że ambicja nie jest grzechem, jeśli jest zgodna z Bożym planem. I że prawdziwy odpoczynek to nie leżenie na kanapie, tylko praca, w której działa łaska. Więcej o Kalebie mówię w odcinku Wiara do samego końca.

Podział ziemi i obietnice, które się spełniają

Rozdziały od 13 do 21 to listy plemion, miast i granic, które czyta się naprawdę trudno, jeśli nie usiądziesz przy nich z mapą. Zamiast tego zadałem sobie pytanie: jak czuli się ci, którym los przydzielił gorszy kawałek ziemi? Dużą część podziału robiono przez losowanie, więc pewnie niejeden myślał sobie, dlaczego to „Heniek” ma lepszą działkę. Znam to z życia, bo kiedy byłem nauczycielem, uczniowie mówili mi, że w naszym mieście jest nudno i beznadziejnie, a mnie się tam po prostu podobało. Miejsca tworzą ludzie, a nie sama geografia. Więcej o tym w odcinku Jak pokochać miejsce, w którym mieszkasz.

Potem pada zdanie, na które czeka cała księga:

Dał więc PAN Izraelowi całą ziemię, którą przysiągł dać ich ojcom; i posiedli ją, i mieszkali w niej. Dał im PAN także odpoczynek ze wszystkich stron, tak jak przysiągł ich ojcom. Nie ostał się przed nimi nikt spośród wszystkich ich wrogów, wszystkich ich wrogów wydał PAN w ich ręce. Nie zawiodło [żadne] słowo ze wszystkich dobrych słów, które PAN obiecał domowi Izraela; wszystko się wypełniło.

To jest obietnica sprzed setek lat, jeszcze z czasów Abrahama. Bóg nie spieszy się tak jak my, ale słowa dotrzymuje, i robi to we współpracy z ludźmi, którzy łączą Jego słowo z wiarą i działaniem. W odcinku Jak odkrywać Boże obietnice radzę, jak szukać w Biblii słów dla siebie: zaznaczaj to, co cię zatrzyma, zapisuj to sobie, a nawet jeśli coś teraz nie pasuje do twojej sytuacji, zachowaj to na później.

Ja i mój dom będziemy służyć Panu

Ostatnie rozdziały to mowa pożegnalna Jozuego, który wie, że jego życie dobiega końca. Poza nim i Kalebem większość Izraelitów nie była szczególnie oddana Bogu, a zwycięstwa wcale nie brały się z ich geniuszu, tylko z Bożej wierności. Jozue ostrzega ich, że jeśli przylgną do narodów, które jeszcze zostały w tej ziemi, to te staną się dla nich sidłem i pułapką Joz 23,12-13. A potem stawia pytanie, które zapisało się w pamięci wielu ludzi:

A jeśli wam się zdaje, że źle jest służyć PANU, wybierzcie sobie dziś, komu będziecie służyć: czy bogom, którym służyli wasi ojcowie po drugiej stronie rzeki, czy bogom Amorytów, w których ziemi mieszkacie. Lecz ja i mój dom będziemy służyli PANU.

Bóg niczego tu nie wymusza, bo decyzja należy do nas. Lud zapewnia, że będzie służył Panu, a Jozue odpowiada im dość ostro, że nie dadzą rady Joz 24,19, po czym prosi, żeby usunęli spośród siebie cudze bogi Joz 24,23. Czyli same słowa to za mało, jeśli w namiotach wciąż leży coś ukrytego. Całość opowiadam w odcinku Dla kogo chcesz żyć.

Jak czytać księgę Jozuego i na co uważać

• Nie czytaj jej jak podręcznika wojskowości. Głównym bohaterem jest Bóg, który dotrzymuje słowa, a nie Jozue jako dowódca.
• Czytaj ją razem z poprzednimi księgami. Historia szpiegów z Księgi Liczb Lb 14,6-9 pokazuje, dlaczego Jozue i Kaleb są tu tak ważni.
• Patrz, co dzieje się dalej. To, przed czym Jozue ostrzega w swoim pożegnaniu, wraca potem w Księdze Sędziów.

Co z tego dla mnie dzisiaj

Powiedz Bogu, czego się boisz. Zamiast powtarzać jeden wyrwany z kontekstu werset, bądź z Nim po prostu szczery, bo pokój przychodzi wtedy, gdy przestajesz udawać.

Sprawdzaj, zanim założysz. Zanim zbudujesz jakąś decyzję na tym, co według ciebie myślą inni, zapytaj ich o to wprost, bo wiele naszych lęków okazuje się zwykłą ściemą.

Dotrzymuj słowa. Rób to nawet wtedy, kiedy cię to kosztuje, i pytaj Boga o radę, zanim się do czegoś zobowiążesz, a nie dopiero potem.

Wybierz, komu służysz. To pytanie wraca do nas każdego dnia, więc zapytaj siebie uczciwie, co trzymasz w swoim namiocie.

Posłuchaj w podcaście

Dzień 70 · Księga Jozuego 1-4Jak doświadczyć pokojuPoczątek księgi i List do Filipian o tym, jak nie martwić się o wszystko.

Dzień 71 · Księga Jozuego 5-8Rzeczywistość, której nie widzimyRachab, przeprawa przez Jordan i mury Jerycha.

Dzień 72 · Księga Jozuego 9-11Przysięga, której nie można było złamaćGibeonici, podstęp i Psalm 15.

Dzień 73 · Księga Jozuego 12-15Wiara do samego końcaKaleb i jego prośba o górę w wieku osiemdziesięciu pięciu lat.

Dzień 74 · Księga Jozuego 16-18Jak pokochać miejsce, w którym mieszkaszPodział ziemi i gorszy przydział.

Dzień 75 · Księga Jozuego 19-21Jak okrywać Boże obietniceŻadne dobre słowo Boga nie zawiodło.

Dzień 76 · Księga Jozuego 22-24Dla kogo chcesz żyćMowa pożegnalna Jozuego i wybór, komu służyć.

Wszystkie odcinki o tej księdze znajdziesz też na liście odcinków o księdze Jozuego.

Jeśli chcesz przeczytać księgę Jozuego razem z nami, a potem iść dalej przez całe Pismo Święte, zajrzyj do planu czytania Biblii.

Księga Jozuego: tekst rozdział po rozdziale

Pierwsza wersja tego artykułu była inspirowana tekstem z OverviewBible. Obecna wersja powstała po naszej redakcji i została rozbudowana o treści z podcastu. Fragmenty Pisma Świętego pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (Fundacja Wrota Nadziei, licencja CC BY-ND 4.0).